Mięczaki – silnie rozwinięte bezkręgowce

Typ: Mięczaki (Mollusca)
Gromada: Chitony (Polyplacophora)
Gromada: Jednotarczowce (Monoplacophora)
Gromada: Ślimaki (Gastropoda)
Gromada: Łódkonogi (Scaphopoda)
Gromada: Małże (Bivalvia)
Gromada: Głowonogi (Cephalopoda)
  • Większość mięczaków to organizmy morskie, lądy opanowały jedynie ślimaki.
  • Kałamarnica olbrzymia to największy mięczak – 25 metrów, 20 ton.
  • Wtórna jama ciała, trójwarstwowa budowa, symetria dwuboczna.

Filogeneza mięczaków

  • Przodkami mięczaków są najstarsze pierścienice – u obu występuje ten sam typ larwy: trochofora.
  • U jednotarczowców jako pierwszych pojawiła się skorupka.
  • Dawniej, w erze paleozoicznej, w dewonie amonity i belemnity opanowały morza, jednak wymarły pod koniec ery mezozoicznej, a ich miejsce zostało zastąpione kałamarnicami i ośmiornicami.
  • Ślimaki są najliczniejsze pod względem gatunków, jako jedyne wyszły z morza na ląd.

Budowa ciała mięczaków

  • U chitonów i jednotarczowców zauważalne są ślady metamerii, u innych mięczaków już nie.
  • Zwykle w ciele mięczaka wyodrębnia się: głowę (małża nie posiada), tułów (worek trzewiowy), nogę po brzusznej stronie ciała.
  • Na tułowiu tworzy się płaszcz, przestrzeń między fałdem płaszcza a workiem trzewiowym nazywamy jamą płaszczową, w krórej znajdują się skrzela i końcowe części układu pokarmowego, rozrodczego i wydalniczego. Płaszcz często wytwarza muszlę (lub skorupę). Reszta ciała jest miękka i pokryta jednowarstwowym nabłonkiem.
  • Ślimaki przekształciły worek trzewiowy – spiralnie go skręciły i obróciły. Skutkiem czego było przemieszczenie narządów wewnętrznych, a otwór odbytowy znalazł się z przodu ciała.
  • Głowonogi przekształciły nogę w macki i lejek.
  • Mięśnie są zróżnicowane – nie tworzą więc wora powłokowo-mięśniowego. Muszla i ciśnienie płynu w jamie ciała pełni funkcję szkieletu. Jama ciała – celoma została zredukowana do worka osierdziowego.

Układ pokarmowy

  • Jelito podzielone na trzy części.
  • Wyodrębnia się: otwór gębowy (może mieć jedną lub dwie szczęki), gardziel z tarką, żołądek (element jelita środkowego), wątrobę, otwór odbytowy.

Układ oddechowy

  • U wodnych pierzaste lub płatowe skrzela.
  • U lądowych ślimaków wykształciły się jamy płucne, czyli silnie ukrwiona wewnętrzna powierzchnia jamy płaszcza.
  • Łódkonogi oddychają wewnętrzną powierzchnią jamy płaszczowej.

Układ krążenia

  • Otwarty, worek osierdziowy i kilka krótkich tętnic. Serce zbudowane z workowatej komory i przedsionków (tyle ile jest skrzeli).
  • Krew płynie: skrzela->przedsionki->komora->zatoki jamy ciała.
  • Głowonogi mają bardziej skomplikowany układ krążenia: półzamknięty (tylko część krwi wylewa się do zatok ciała, a większość płynie w naczyniach krwionośnych), występowanie serca skrzelowego, dwa obiegi krwi.

Układ nerwowy

  • Chitony i jednotarczowce: obrączka okołogardzielowa, cztery podłużne pnie nerwowe połączone spoidłami.
  • Zwykłe mięczaki: para zwojów mózgowych i nożnych, bocznych i trzewiowych.
  • Głowonogi: zebranie zwojów nerwowych i wytworzenie mózgu, chronionego puszką mózgową. Dzięki temu mają złożone formy zachowań: uczenie się i koordynacja działania w grupie.
  • U prymitywnych mięczaków występuje tylko narząd równowagi i dotyku. Jednak np. u głowonogów wykształciły się pęcherzykowate oczy, które mają zdolność akomodacji (dostrajania).

Układ wydalniczy

  • Silnie przekształcone metanefrydia, czyli nerki są głównym narządem wydalniczym. Z nerek do jamy płaszczowej prowadzą moczowody.
  • Mięczaki wodne wydalają amoniak i mocznik, a lądowe ślimaki – kwas moczowy.

Rozmnażanie się i rozwój mięczaków

  • Rozmnażanie wyłącznie płciowe.
  • Większość ślimaków i część małż to obojnaki.
  • U morskich mięczaków występuje zapłodnienie zewnętrzne lub w jamie płaszczowej ciała, a u ślimaków lądowych zapłodnienie wewnętrzne (krzyżowe).
  • Głowonogi i większość ślimaków płucodysznych mają rozwój prosty. U reszty mięczaków w cyklu życiowym jest larwa – trochofora.
  • Larwa ma dwie drogi do wyboru: przekształcenie się w dorosłego osobnika lub w następną postać larwalną – weliger. Droga druga spotykana jest u małż i ślimaków. 

Przegląd i znaczenie mięczaków

(przekształcone i dopełnione notatki Anety Skawińskiej z jej bloga: http://bio-logia.blog.onet.pl/Przeglad-systematyczny-mieczak,2,ID412530666,n )

Małże: Głowonogi:
Jako formy osiadłe zagrzebują się w piasku, czy w mule, albo przytwierdzają się do twardego podłoża.
Ciało schowane do muszli (prawie); muszla ma klinowaty kształt (ułatwia zagrzebywanie się); wystaje tylko noga, na niej znajdują się komórki zmysłowe (kształt klina).
Syfon wpustowy – woda wpływa do jamy płaszcza; większa średnica, szybciej przepływa woda.
Syfon wypustowy – woda wypływa z jamy płaszcza.
Skrzela działają jak filtr -> odżywiają się na zasadzie filtrowania.
Otwieranie muszli automatycznie, zamykanie przez skurcze.
Rozmnażanie: zapłodnienie zewnętrzne obupłciowe, rozdzielnopłciowe.
Aktywne drapieżniki (jedzą ryby i stawonogi), które mają opływowy, torpedowaty kształt.
Muszla zewnętrzna – chroni przed dużym ciśnieniem.
Na końcu wora trzewiowego na krawędzi fałd w kształcie płetwy.
Ewolucyjnie najlepiej rozwinięte mięczaki.
Ich ramiona zaopatrzone są w przyssawki, kolce, haczyki.

Artykuł powstał na podstawie:

Biologia klasa 1. OPERON, zakres rozszerzony, Gdynia 2005

Print Friendly, PDF & Email

Kategorie: Biologia,Mięczaki

Tagi: ,,

2s Komentarzy

Pozostaw odpowiedź