ssaki – sprawne kręgowce

Gromada: Ssaki (Mammalia)
Podgromada: Prassaki (Prototheria)
Rząd: Stekowce (Monotremata)
Podgromada: Ssaki właściwie (Theria)
Rząd: Metatheria
Rząd: Torbacze (Marsupialia)
Rząd: Eutheria (= łożyskowce; Placentalia)
Rząd: Owadrożerne (Insectivora)
Rząd: Nietoperze (Chiroptera)
Rząd: Latawce (Dermoptera)
Rząd: Naczelne (Primates)
Rząd: Gryzonie (Rodentia)
Rząd: Zajęczaki (Lagomorpha)
Rząd: Szczerbaki (Edentata)
Rząd: Drapieżne (Carnivora)
Rząd: Nieparzystokopytne (Perissodactyla)
Rząd: Parzystokopytne (Artiodactyla)
Rząd: Walenie (Cetacea)
Rząd: Syreny (Sirenia)
Rząd: Trąbowce (Proboscidea)

  • W Polsce żyje 80 gatunków ssaków z 4300. Człowiek to ssak.

Pochodzenie i filogeneza ssaków

  • Ssaki to owodniowce.
  • Elementem umownym podziału na gady i ssaki jest to, że żuchwa u tych drugich tworzy tylko kość zębowa, łącząca się z kością łuskową czaszki; u gadów występuje jeszcze pewien staw. U najstarszych ssaków wykształcił się ssaczy staw żuchwowy.
  • Wskutek rozrostu puszki mózgowej kości: stawowa i kwadratowa weszły w skład ucha jako kosteczki słuchowe, tj. młoteczek, kowadełko.
  • Wykształcenie małżowiny usznej, której funkcją jest wybieranie dźwięków z jednego kierunku.

Budowa i funkcje życiowe ssaków

Budowa zewnętrzna

  • Należą do czworonogów, większość ma dwie pary kończyn. Kończyny przednie podciągnięte pod ciało, co zapewnia dużą sprawność ruchową, liczne modyfikacje kończyn (kopyta, płetwy, skrzydła). W zależności od budowy kończyn można wyróżnić palcochodne (pies, kot) i stopochodne (człowiek, niedźwiedź).
  • Kręgosłup wyznacza odcinek piersiowy i lędźwiowy (bez żeber). Ogon może całkowicie zaniknąć.
  • Szyja zawsze ma 7 kręgów, pierwsze dwa to: dźwigacz (ruchy potakujące) i obrotnik (ruchy przeczące).
  • Małżowina uszna, mięsisty i wilgotny noc, wibrysy, rzęsy, mięsiste wargi.
  • Naskórek tworzy gruczoły potowe, łonowe, mleczne (są przekształconymi gruczołami potowymi) i zapachowe .
  • Skóra – chroni przed czynnikami środowiska, uczestniczy w termoregulacji, odbiera bodźce, uczestniczy w wymianie gazowej.
  • Skóra właściwa jest unaczyniona, unerwiona, wrażliwa na ból, dotyk, ciepło i zimno.
  • Wytworami skóry są np. poroża u jeleniowatych.
  • Warstwa podskórna (zazwyczaj tkanka tłuszczowa) pełni funkcję izolatora ciepła.
  • Brak kości kruczej w obręczy barkowej (u stekowców jest). U kopytników i psów brak obojczyka. Obecność grzebienie kostnego na łopatce, który stanowi miejsce przeszczepu dla silnych mięśni grzebieniowych.
  • Sierść – włosy przewodnie (dłuższe i grubsze), odgrywają rolę ochronną, wełniste (cienkie, kędzierzawe), funkcja izolacyjna.

Układ pokarmowy

  • Wskutek stałocieplności ssaki mają ogromne zapotrzebowanie na pożywienie.
  • Szczęki – heterodontyzm (siekacze, kły, przedtrzonowe, trzonowe) wyjątkiem są stekowce. Staw żuchwowy to ruchome połączenie żuchwy z mózgoczaszką.
  • Mięsiste wargi, policzki, dwa pokolenia zębów (mleczne i stałe), mięsożerne – krótkie jelito, roślinożerne – długie jelito.
  • Przeżuwacz żołądka u niektórych zbudowany z czterech jam: żwacza, czepca, księgi, trawieńca.
  • Pomiędzy jelitem cienkim (wchłanianie pokarmu przez kosmówki jelitowe) a grubym (wchłanianie wody) występuje uchyłek zwany jelitem ślepym (u człowieka wyrostek robaczkowy).

Układ oddechowy

  • Pęcherzykowate płuca. Skurcze przepony. 

Uzupełnie tutaj proces w najprostszy sposób jak powietrze dostaje się do płuc:

  • Poprzez skurcze mieśni międzyżebronych oraz skurcze przepony.

Układ krążenia

  • Jamiste serce, jeden lewy łuk aorty, erytrocyty bezjądrowe.
  • Dwa obiegi krwi: duży – regulujący większość narządów i mały – płucny.
  • Erytrocyty utraciły jądro. Powoduje to że są lepiej utlenowane.

Układ nerwowy i narządy zmysłów

  • Mózg – relatywnie duże kresomózgowie, pofałdowana kora mózgowa zbudowany z istoty szarej (kora nowa). Bardzo duży móżdżek pokryty korą móżdżka, co wiąże się z bardzo sprawną koordynacją ruchową.
  • Czaszka ma mniej liczne kości niż u gadów, połączone są szwami (mózgoczaszka), występowanie trzech kosteczek słuchowych (strzemiączka, młoteczka, kowadełka).
  • Zdolność uczenia się, zapamiętywania, złożone formy zachowań.

Układ wydalniczy

  • Mocz pierwotny jest zagęszczany w nerkach poprzez kanaliki nerkowe.
  • Parzyste nerki (fasolowaty kształt);moczowody;pęcherz moczowy; cewka moczowa, wydalająca mocznik.

Rozmnażanie i rozwój ssaków

  • Samce mają parzyste jądra, a samice dwa jajniki i jedną macicę (choć u stekowców dwie). Porę godową nazywa się rują.
  • Rozdzielnopłciowość, owodniowce, zapłodnienie wyłącznie wewnętrzne. Jajorodność u stekowców, reszta żyworodna. U łożyskowców zarodek pobiera tlen i pokarm oraz usuwa mocznik i CO2 za pośrednictwem łożyska. Łożysko powstaje z połączenia ścian macicy przez kosmówki ze strony zarodka, omocznia uczestniczy w tworzeniu pępowiny, w której biegną naczynia krwionośne.
  • Dymorfizm płciowy, złożone zachowania godowe, powszechna opieka nad potomstwem.
  • Karmienie młodych mlekiem, stekowce zlizują mleko z brzucha.

Przegląd systematyczny ssaków

  • Stekowce – grupa reliktowa; temperatura ciała 26-34 stopnie Celsjusza; żyją w regionie australijskim; kończyny rozstawione mocno na bokach jak u gadów; dziobak, kolczatka.
  • Torbacze – zamieszkują Australię i Ameryki; kangury, koale,krety.
  • Latawce – potrafią lotem ślizgowym skakać pomiędzy drzewami; wiewiórki latające, polatuchy.
  • Nietoperze – aktywnie latają, poruszając błoniastymi skrzydłami rozpiętymi na czterech palcach ręki; gacek, podkowiec.
  • Naczelne – określane jako małpiatki, małpy szerokonose i wąskonose.
  • Szczerbaki – leniwce, pancerniki.
  • Gryzonie – stale im rosną siekacze; bobry, świstaki; wiewiórki; lemingi.
  • Zajęczaki – zające, króliki.
  • Drapieżne – wilk, lis, żbik, ryś, jaguar, łasicowate, niedźwiedziowate, kuna, wydra, szop, foki, morsy, uchatki.
  • Kopytne – dzielą się na parzysto- i nieparzystokopytne; ich kończyny zakończone są rogowymi osłonami zakończeń palców; nosorożce, konie, świnie, hipopotamy, żyrafy.
  • Walenie – opanowały środowisko wodne; delfiny, kaszaloty, orki, płetwal błękitny.

Znaczenie i ochrona ssaków

  • Dostarczają mięsa, mleka, wełny i skóry.
  • Dostarczają ludziom rozrywki.
  • Pomagają przy transporcie i w pracach rolnych.

Artykuł powstał na podstawie:

Biologia klasa 1. OPERON, zakres rozszerzony, Gdynia 2005 

Print Friendly, PDF & Email

Kategorie: Biologia,Świat zwierząt

Tagi: ,,,

Pozostaw odpowiedź

auto skup łódź
Prowadzimy profesjonlany i rzetelny skup aut w Łodzi. Odkupimy każdą markę i każdy model auta. U nas uzyskasz najlepszą cenę. Nie musisz się martwić stanem tech
s-car.pl