Stawonogi – budowa,układy,rozmnażanie,znaczenie

Typ: Stawonogi (Arthropoda)
Podtyp: Trylobitowce (†Trilobitomorpha)
Gromada: Trylobity (†Trilobita)
Podtyp: Szczękoczułkowce (Chelicerata)
Gromada: Pajęczaki (Arachnida)
Gromada: Staroraki (Merostomata)
Podtyp: Żuwaczkowce (Mandibulata)
Gromada: Skorupiaki (Crustacea)
Gromada: Wije (Myriapoda)
Gromada: Owady (Insecta)
  • Opisano ponad 1,1 mln stawonogów, są więc największą grupą organizmów. Choć są bezkręgowcami – opanowały zdolność lotu.

Pochodzenie i filogeneza stawonogów

  • Ich przodkami były prawdopodobnie zwierzęta morskie.

Budowa ciała i funkcje życiowe stawonogów

Budowa zewnętrzna i powłokowa ciała

  • Ciało podzielone na zróżnicowane segmenty zwane tagmami: głowa, tułów, odwłok.
  • Tagmy często się łączą (u skorupiaków i pająków) w głowotułów.
  • Odnóża na głowie uległy przekształceniu w czułki i narządy gębowe. Odnóża tułowiowe służą do poruszania się. Odnóża odwłokowe zanikły lub wspomagają odnóża tułowiowe bądź odgrywają rolę narządu kopulacyjnego.
  • Ciało stawonogów wyścielone jest jednowarstwową kutykulą zbudowaną głównie z białka, chityny i soli wapniowych, kutykula ta jest szkieletem zewnętrznym i nadaje sztywność.
  • Pomiędzy segmentami tułowia i członami odnóży występują stawy zbudowane z samej chityny.
Wady zewnętrznego szkieletu: Zalety zewnętrznego szkieletu:
  1. Ciężki, utrudnia poruszanie.
  2. Uniemożliwienie osiągnięcia większych rozmiarów.
  1. Pełni funkcję pancerza ochronnego.
  2. Nie przepuszcza wody i gazów.
  • Ze względu na kutykulę występuje przyrost skokowy, w okresie linienia, czyli zrzucania pancerzu. W czasie linienia zwierzę jest praktycznie bezbronne.

Układ mięśniowy

  • Pojawienie się mięśni poprzecznie prążkowanych, zwiększających możliwości ruchu.
  • Wyróżnienie się zginaczy i prostowników, mających dużą sprawność.
  • Mięśnie ruchowe przypominają mięśnie szkieletowe kręgowców.

Układ pokarmowy

  • Jelito podzielone na trzy części, jak u mięczaków.
  • Tylne i przednie jelito nie uczestniczą w procesie trawienia, bo wysłane są warstwą białkowo-chitynową.
  • Otwór gębowy otoczony narządami gębowymi.
  • Palczasty gruczoł trawienny nie występuje u owadów.
  • Aparaty gębowe: gryzący (konik polny), ssący (motyl), kująco-ssący (komar), liżący (mucha), liżąco-ssący (osa).

Układ oddechowy

  • Skorupiaki: mają skrzela w postaci silne rozgałęzionych i ukrwionych wyrostków; osadzone na odnóżach; w warunkach lądowych skorupiaki wykształciły płuca i tchawki.
  • Pajęczaki: płuca; parzyste komory; położone na odwłokach; tlen prowadzą do nich szczeliny; podzielone na kieszonki; czasem tchawki.
  • Owady i wije: tchawki; chitynowe rurki rozłożone po całym ciele; układ krążenia nie uczestniczy w wymianie gazowej; przez tchawki niemożliwy jest rozrost.
  • U małych stawonogów wymiana gazowa odbywa się całą powierzchnią ciała.

Układ krążenia

  • Otwarty, serce i kilka naczyń krwionośnych.
  • Hemolimfa to płyn krążący w układzie wymieszany z krwią i płynami ciała, i barwnikami rozpuszczonymi w osoczu.
  • Serce występuje po grzbietowej stronie ciała.

Układ nerwowy i narządy zmysłów

  • Składa się z parzystego zwoju nerwowego, obrączki okołogardzielowej i dwóch pni brzusznych.
  • Centralizacja, jeden łańcuszek nerwowy, dwu- lub trzy częściowy mózg.
  • Narządy zmysłów zazwyczaj umiejscowione w okolicach otworu gębowego.
  • Włoski dotykowe, statocysty – narządy równowagi, narząd słuchu(n. tympanalne).
  • Oczy proste występują u pajęczaków.
Oczy złożone:
Złożone z pojedynczych elementów (do 28tys.) zwanych omatidiami, obraz mozaikowy, przetwarzany przez układ nerwowy. Owady dzięki takim oczom są w stanie widzieć 360° i widzą więcej kolorów.
Apozycyjne: Superpozycyjne:
Owady dzienne; komórki barwnikowe pochłaniają promienie świetlne, przepuszczając tylko prostopadłe. Owady nocne i zmierzchowe; obraz jaśniejszy; strata na ostrości.

Układ wydalniczy

  • Narządy wydalnicze to przekształcone metanefrydia zlokalizowane w parzystych gruczołach zielonych/czułkowych i szczękowych u skorupiaków i gruczołach biodrowych u pajęczaków.
  • Cewki Malpighiego to kanaliki, które ujście mają między jelitem środkowym i tylnym. Ich funkcją jest przekazywanie zbędnych i szkodliwych metabolitów i transportem ich do jelita. Cewki występują u owadów, wijów i wyższych pajęczaków.
  • Stawonogi wodne wydzielają amoniak, a lądowe związki azotowe lub kwas moczowy.

Rozmnażanie się i rozwój stawonogów

  • Stawonogi są w większości rozdzielnopłciowe i jajorodne.
  • U wodnych skorupiaków występuje zapłodnienie zewnętrzne.
  • U lądowych stawonogów występuje zapłodnienie wewnętrzne.
  • Rozwój prosty mają pajęczaki, a rozwój złożony owady.
  • Rozwój złożony różnicuje się na rozwój z przeobrażeniem zupełnym i niezupełnym.
  • Przeobrażenie niezupełne: jajo – larwa – imago. Zupełne: jajo – larwa – poczwarka – imago.
    Istota:
    Rozwój złożony z przeobrażeniem…
    Pchła
    zupełnym.
    Komar
    zupełnym.
    Mucha
    zupełnym.
    Turkuć podjadek
    niezupełnym.
    Pluskwa
    niezupełnym.
  • Larwa, przekształcając się w imago, zmienia się od wewnątrz i zewnątrz, nie zmienia się jednak układ nerwowy.
  • Partenogeneza – dzieworództwo, rozwój organizmu z niezapłodnionego jaja. Po którymś pokoleniu rodzą się w końcu samce.
  • Heterogonia – następowanie po sobie partenogenezy i rozmnażania płciowego.
  • Polimorfizm – zjawisko występowania w obrębie populacji organizmów określonego gatunku (pomiędzy którymi zachodzi swobodny przepływ genów) odmiennych form różniących się funkcjonalnie lub strukturalnie.
  • Pedogeneza – polega na produkowaniu przez larwy jaj zdolnych do rozwoju partenogenetycznego.

Przegląd i znaczenie

Istota: Choroba, którą przenosi:
Komar Malaria
Wesz Tyfus
Mucha tse-tse Śpiączka
Pchła Dżuma
Kleszcz Zapalenie opon mózgowych i borelioza

Artykuł powstał na podstawie:

Biologia klasa 1. OPERON, zakres rozszerzony, Gdynia 2005

Your ads will be inserted here by

Easy Plugin for AdSense.

Please go to the plugin admin page to
Paste your ad code OR
Suppress this ad slot.

Kategorie: Biologia,Stawonogi,Świat zwierząt

Tagi: ,,,,,,,

3s Komentarzy

Pozostaw odpowiedź