Budowa kwiatu i rozmnażanie roślin okrytonasiennych

Organami rozmnażania roślin okrytonasiennych są kwiaty. Męską częścią kwiatu są pręciki, w których powstają ziarna pyłku, a żeńską – słupek z zalążnią, w której ukryte są zalążki (stąd nazwa: okrytonasienne, okrytozalążkowe). Charakterystyczne dla okrytonasiennych jest podwójne zapłodnienie, w wyniku którego powstają zarodek i bielmo wtórne, a z zalążni rozwija się owoc.

Budowa kwiatu

Pręcik

Pręcik składa się z nitki i główki. Główka zawiera zwykle cztery woreczki pyłkowe (mikrosporangia). W woreczkach komórki macierzyste przechodzą mejozę i powstają mikrospory, które rozwijają się w ziarna pyłku. Dojrzałe ziarno pyłku to zredukowany gametofit męski złożony z komórki wegetatywnej i komórki generatywnej.

Słupek

Słupek powstał z owocolistka (lub kilku zrośniętych owocolistków), którego brzegi zrosły się, zamykając zalążki. Składa się z:

• znamienia – lepkiej powierzchni, na której osiada pyłek,
• szyjki – przez którą rośnie łagiewka pyłkowa,
• zalążni – zawierającej zalążki.

Zalążek i woreczek zalążkowy

Zalążek otaczają osłonki, w których jest otwór – okienko (mikropyle). Wewnątrz, w ośrodku zalążka, komórka macierzysta przechodzi mejozę; z jednej z powstałych megaspor rozwija się woreczek zalążkowy – zredukowany gametofit żeński. Typowy woreczek zalążkowy zawiera:

• komórkę jajową – przy okienku,
• dwie synergidy – po bokach komórki jajowej; kierują łagiewkę pyłkową,
• komórkę centralną z dwoma jądrami biegunowymi (lub jednym diploidalnym jądrem centralnym),
• trzy antypody – po przeciwnej stronie; uczestniczą w odżywianiu woreczka.

Zapylenie

Zapylenie to przeniesienie ziarna pyłku z pręcika na znamię słupka. Może być:

• samopylne – w obrębie tego samego kwiatu lub rośliny,
• obcopylne – między różnymi osobnikami; zwiększa zmienność genetyczną.

Czynnikami zapylającymi są owady (owadopylność – barwne, pachnące kwiaty z nektarem), wiatr (wiatropylność – drobne, niepozorne kwiaty z dużą ilością lekkiego pyłku), ptaki, a u roślin wodnych – woda.

Podwójne zapłodnienie

1. Na znamieniu ziarno pyłku kiełkuje – z komórki wegetatywnej wyrasta łagiewka pyłkowa, która przez szyjkę słupka kieruje się do okienka zalążka.
2. Komórka generatywna dzieli się mitotycznie na dwie komórki plemnikowe.
3. Jedna komórka plemnikowa łączy się z komórką jajową → powstaje zygota (2n), z której rozwija się zarodek.
4. Druga łączy się z komórką centralną → powstaje bielmo wtórne (3n) – tkanka odżywcza dla zarodka.

Powstanie nasienia i owocu

Najczęstsze błędy na maturze

• Mylenie zapylenia z zapłodnieniem – zapylenie to przeniesienie pyłku, zapłodnienie – połączenie gamet.
• „Owoc powstaje z zalążka” – z zalążka powstaje nasienie, owoc – z zalążni.
• Ploidalność bielma – bielmo wtórne okrytonasiennych jest triploidalne (3n).

Zobacz też: Nasiona i owoce · Cykle rozwojowe roślin · Jedno- i dwuliścienne · Biologia do matury – wszystkie działy

Notatka rozbudowana i zaktualizowana w październiku 2026 r.