Czynna część aparatu ruchu – mięśnie

0

Czynną część aparatu ruchu tworzą mięśnie szkieletowe. Kurcząc się, pociągają za kości, które działają jak dźwignie, i wprawiają je w ruch w obrębie stawów. Mięśnie szkieletowe zbudowane są z tkanki mięśniowej poprzecznie prążkowanej, podlegają woli i przyczepiają się do kości za pomocą ścięgien. Człowiek ma ponad 600 mięśni szkieletowych.

Budowa mięśnia szkieletowego

  • brzusiec – kurczliwa część mięśnia,
  • ścięgna – z tkanki łącznej włóknistej zbitej; łączą brzusiec z kośćmi,
  • powięź – osłonka z tkanki łącznej otaczająca mięsień.

Mięsień zbudowany jest z pęczków włókien mięśniowych. Każde włókno to wielojądrowa komórka wypełniona miofibrylami, które zawierają białka kurczliwe – aktynę i miozynę. Ich regularne ułożenie w powtarzających się odcinkach – sarkomerach – daje charakterystyczne poprzeczne prążkowanie.

Jak mięśnie poruszają kośćmi?

Mięsień może tylko ciągnąć (kurczyć się), a nie pchać. Dlatego mięśnie działają parami, antagonistycznie: skurcz jednego powoduje ruch w jedną stronę, a skurcz drugiego – powrót.

Para mięśniDziałanie
Mięsień dwugłowy ramienia (biceps)zgina kończynę górną w stawie łokciowym – zginacz
Mięsień trójgłowy ramienia (triceps)prostuje kończynę górną w stawie łokciowym – prostownik

Mięśnie współdziałające w wykonaniu tego samego ruchu nazywamy synergistami.

Kształty mięśni

  • długie – głównie w kończynach (np. dwugłowy, trójgłowy, czworogłowy uda),
  • szerokie (płaskie) – w ścianach tułowia (np. mięśnie brzucha, najszerszy grzbietu),
  • krótkie – np. między kręgami,
  • okrężne – otaczają otwory ciała (np. okrężny ust, okrężny oka).

Wybrane mięśnie człowieka

MięsieńFunkcja
mięśnie mimiczne twarzywyrażanie emocji
mięsień żwaczunoszenie żuchwy podczas żucia
mięsień mostkowo-obojczykowo-sutkowyruchy głowy
mięśnie międzyżebrowe zewnętrzneunoszą żebra podczas wdechu
przeponagłówny mięsień wdechowy
mięsień piersiowy większyprzywodzenie ramienia
mięsień naramiennyodwodzenie ramienia
mięsień prosty brzuchazginanie tułowia do przodu
mięsień pośladkowy wielkiprostowanie uda w stawie biodrowym
mięsień czworogłowy udaprostowanie kończyny dolnej w stawie kolanowym
mięsień brzuchaty łydkiunoszenie pięty (zginanie stopy) – przyczepia się ścięgnem Achillesa

Skąd mięśnie biorą energię?

Źródłem energii do skurczu jest ATP. Mięśnie odtwarzają je z:

  • fosfokreatyny – zapas na kilka sekund intensywnej pracy,
  • oddychania tlenowego – główne źródło przy długotrwałym, umiarkowanym wysiłku,
  • fermentacji mleczanowej – przy intensywnym wysiłku, gdy brakuje tlenu; powstaje mleczan, a mięśnie szybko się męczą.

Regularny trening zwiększa wydolność mięśni, liczbę mitochondriów i ukrwienie, a także masę mięśniową.

Najczęstsze błędy na maturze

  • „Mięśnie mogą pchać kości” – mięśnie jedynie ciągną; dlatego działają parami.
  • „Ścięgna zbudowane są z tkanki mięśniowej” – ścięgna to tkanka łączna.
  • Mylenie zginacza z prostownikiem – biceps zgina, triceps prostuje kończynę w łokciu.

Zobacz też: Fizjologia skurczu mięśnia · Tkanki mięśniowe · Bierna część aparatu ruchu – szkielet · Biologia do matury – wszystkie działy

Notatka rozbudowana i zaktualizowana w październiku 2026 r.

Oceń ten post
Sprawdź się przed maturą
Testy i zadania maturalne z odpowiedziami: Układ mięśniowo-szkieletowy →
Wszystkie notatki z biologii do matury: Biologia do matury – przewodnik po działach →
Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
najstarszy
najnowszy oceniany
0
Masz przemyślenia? Napisz komentarz!x