Mięczaki – silnie rozwinięte bezkręgowce

Typ: Mięczaki (Mollusca)
Gromada: Chitony (Polyplacophora)
Gromada: Jednotarczowce (Monoplacophora)
Gromada: Ślimaki (Gastropoda)
Gromada: Łódkonogi (Scaphopoda)
Gromada: Małże (Bivalvia)
Gromada: Głowonogi (Cephalopoda)
  • Większość mięczaków to organizmy morskie, lądy opanowały jedynie ślimaki.
  • Kałamarnica olbrzymia to największy mięczak – 25 metrów, 20 ton.
  • Wtórna jama ciała, trójwarstwowa budowa, symetria dwuboczna.

Filogeneza mięczaków

  • Przodkami mięczaków są najstarsze pierścienice – u obu występuje ten sam typ larwy: trochofora.
  • U jednotarczowców jako pierwszych pojawiła się skorupka.
  • Dawniej, w erze paleozoicznej, w dewonie amonity i belemnity opanowały morza, jednak wymarły pod koniec ery mezozoicznej, a ich miejsce zostało zastąpione kałamarnicami i ośmiornicami.
  • Ślimaki są najliczniejsze pod względem gatunków, jako jedyne wyszły z morza na ląd.

Budowa ciała mięczaków

  • U chitonów i jednotarczowców zauważalne są ślady metamerii, u innych mięczaków już nie.
  • Zwykle w ciele mięczaka wyodrębnia się: głowę (małża nie posiada), tułów (worek trzewiowy), nogę po brzusznej stronie ciała.
  • Na tułowiu tworzy się płaszcz, przestrzeń między fałdem płaszcza a workiem trzewiowym nazywamy jamą płaszczową, w krórej znajdują się skrzela i końcowe części układu pokarmowego, rozrodczego i wydalniczego. Płaszcz często wytwarza muszlę (lub skorupę). Reszta ciała jest miękka i pokryta jednowarstwowym nabłonkiem.
  • Ślimaki przekształciły worek trzewiowy – spiralnie go skręciły i obróciły. Skutkiem czego było przemieszczenie narządów wewnętrznych, a otwór odbytowy znalazł się z przodu ciała.
  • Głowonogi przekształciły nogę w macki i lejek.
  • Mięśnie są zróżnicowane – nie tworzą więc wora powłokowo-mięśniowego. Muszla i ciśnienie płynu w jamie ciała pełni funkcję szkieletu. Jama ciała – celoma została zredukowana do worka osierdziowego.

Układ pokarmowy

  • Jelito podzielone na trzy części.
  • Wyodrębnia się: otwór gębowy (może mieć jedną lub dwie szczęki), gardziel z tarką, żołądek (element jelita środkowego), wątrobę, otwór odbytowy.

Układ oddechowy

  • U wodnych pierzaste lub płatowe skrzela.
  • U lądowych ślimaków wykształciły się jamy płucne, czyli silnie ukrwiona wewnętrzna powierzchnia jamy płaszcza.
  • Łódkonogi oddychają wewnętrzną powierzchnią jamy płaszczowej.

Układ krążenia

  • Otwarty, worek osierdziowy i kilka krótkich tętnic. Serce zbudowane z workowatej komory i przedsionków (tyle ile jest skrzeli).
  • Krew płynie: skrzela->przedsionki->komora->zatoki jamy ciała.
  • Głowonogi mają bardziej skomplikowany układ krążenia: półzamknięty (tylko część krwi wylewa się do zatok ciała, a większość płynie w naczyniach krwionośnych), występowanie serca skrzelowego, dwa obiegi krwi.

Układ nerwowy

  • Chitony i jednotarczowce: obrączka okołogardzielowa, cztery podłużne pnie nerwowe połączone spoidłami.
  • Zwykłe mięczaki: para zwojów mózgowych i nożnych, bocznych i trzewiowych.
  • Głowonogi: zebranie zwojów nerwowych i wytworzenie mózgu, chronionego puszką mózgową. Dzięki temu mają złożone formy zachowań: uczenie się i koordynacja działania w grupie.
  • U prymitywnych mięczaków występuje tylko narząd równowagi i dotyku. Jednak np. u głowonogów wykształciły się pęcherzykowate oczy, które mają zdolność akomodacji (dostrajania).

Układ wydalniczy

  • Silnie przekształcone metanefrydia, czyli nerki są głównym narządem wydalniczym. Z nerek do jamy płaszczowej prowadzą moczowody.
  • Mięczaki wodne wydalają amoniak i mocznik, a lądowe ślimaki – kwas moczowy.

Rozmnażanie się i rozwój mięczaków

  • Rozmnażanie wyłącznie płciowe.
  • Większość ślimaków i część małż to obojnaki.
  • U morskich mięczaków występuje zapłodnienie zewnętrzne lub w jamie płaszczowej ciała, a u ślimaków lądowych zapłodnienie wewnętrzne (krzyżowe).
  • Głowonogi i większość ślimaków płucodysznych mają rozwój prosty. U reszty mięczaków w cyklu życiowym jest larwa – trochofora.
  • Larwa ma dwie drogi do wyboru: przekształcenie się w dorosłego osobnika lub w następną postać larwalną – weliger. Droga druga spotykana jest u małż i ślimaków. 

Przegląd i znaczenie mięczaków

(przekształcone i dopełnione notatki Anety Skawińskiej z jej bloga: http://bio-logia.blog.onet.pl/Przeglad-systematyczny-mieczak,2,ID412530666,n )

Małże: Głowonogi:
Jako formy osiadłe zagrzebują się w piasku, czy w mule, albo przytwierdzają się do twardego podłoża.
Ciało schowane do muszli (prawie); muszla ma klinowaty kształt (ułatwia zagrzebywanie się); wystaje tylko noga, na niej znajdują się komórki zmysłowe (kształt klina).
Syfon wpustowy – woda wpływa do jamy płaszcza; większa średnica, szybciej przepływa woda.
Syfon wypustowy – woda wypływa z jamy płaszcza.
Skrzela działają jak filtr -> odżywiają się na zasadzie filtrowania.
Otwieranie muszli automatycznie, zamykanie przez skurcze.
Rozmnażanie: zapłodnienie zewnętrzne obupłciowe, rozdzielnopłciowe.
Aktywne drapieżniki (jedzą ryby i stawonogi), które mają opływowy, torpedowaty kształt.
Muszla zewnętrzna – chroni przed dużym ciśnieniem.
Na końcu wora trzewiowego na krawędzi fałd w kształcie płetwy.
Ewolucyjnie najlepiej rozwinięte mięczaki.
Ich ramiona zaopatrzone są w przyssawki, kolce, haczyki.

Artykuł powstał na podstawie:

Biologia klasa 1. OPERON, zakres rozszerzony, Gdynia 2005

Your ads will be inserted here by

Easy Plugin for AdSense.

Please go to the plugin admin page to
Paste your ad code OR
Suppress this ad slot.

Print Friendly, PDF & Email

Kategorie: Biologia,Mięczaki

Tagi: ,,

2s Komentarzy

Pozostaw odpowiedź

aqform oświetlenie
comech oświetlenie architektoniczne projektowanie oświetlenia ares delta light simes iguzzini oty modular kreon chors artemide bega glashutte limburg