Mszaki – rośliny przewaga gametofitu

Typ: Mszaki (Bryophyta)
Gromada: Porostnicowe (Marchantiopsida)
Gromada: Jungermaniowe (Jungermanniopsida)
Gromada: Mchy (Bryopsida)
  • Mszaki jak i inne prawdopodobnie wywodzą się od ryniofitów, choć te szybko się od nich oddzieliły.
  • U mszaków w odróżnieniu od innych roślin występuje przewaga gametofitu (pokolenia haploidalnego) nad sporofitem (pokoleniem diploidalnym). Co oznacza, że gametofit jest zazwyczaj: większy od sporofitu, długotrwały i samożywny.
  • Mszaki to organizmy wilgociolubne, cieniolubne, wykazujące właściwości higroskopijne (pochłaniają parę wodną).
  • Mszaki nazywamy prymitywnymi organowcami, ponieważ nie mają wykształconego korzenia.
  • Organowce to organizmy roślinne, które mają wykształcone następujące organy: korzenie, łodygę, liście.
  • Mszaki to typ, do którego zaliczamy następujące gromady: mchy, jungermaniowe, porostnicowe.
  • Sporofit nie usamodzielniał się i wrastał w gametofit, w końcu przestał przeprowadzać fotosyntezę i stał się bardzo zależny od gametofitu.

Film do powtórzenia po artykule:

Budowa i funkcje życiowe mszaków

Gametofit

  • Budowa mchów (pokolenie gametofitu):
Ogólna budowa morfologiczna na przykładzie mchu płonnika (gametofit z wszczepionym sporofitem):
Chwytniki, łodyżka ulistniona, łodyżka bezlistna (seta), zarodnia, czepek.
Budowa anatomiczna łodygi płonnika:
Skórka, kora pierwotna (tk. mechaniczna i tk. miękiszowa), wiązka przewodząca: martwe komórki – hydroidy; żywe – leptoidy.
Buda anatomiczna listka mchu płonnika:
Asymilatory, tk. miękiszowa, tk. przewodząca, tk. wzmacniająca, skórka (tk. okrywająca).

W łodyżce znajduje się: kora pierwotna oraz wiązka przewodząca o bardzo prymitywnej budowie (bardziej wewnątrz łodyżki).

  • Wiązka przewodząca składa się z: hydroidów i leptoidów.
  • Hydroidy to martwe komórki w wiązce przewodzącej, ułożone są wewnątrz wiązki, przewodzą wodę i sole mineralne. Leptoidy natomiast są żywymi komórkami, o wydłużonym kształcie, a umiejscowione są na zewnątrz wiązki, przewodzą produkty fotosyntezy.
  • Listki płonnika są wielowarstwowe i mają liczne blaszki położone na górnej stronie liścia. Blaszki te pełnią funkcję asymilacyjną, czyli przyswajają CO2 i dodatkowo pochłaniają wilgoć.
  • Budowa gametofitów:
Gametofit porostnicowych:
Gametofit jungermaniowych:
Gametofit mchów:
Ma zwykle postać płatowatej plechy;
całość przytwierdzona jest do podłoża za pomocą chwytników.
Ma zwykle formę płożących się (rosnących w kierunku poziomym) łodyżek z listkami;
listki to płatowate wyrostki zbudowane z jednej warstwy komórek;
łodyżki nie mają wiązki przewodzącej.
Ma zwykle nierozgałęzioną łodyżkę wysokości kilkunastu centymetrów, która pokryta jest listkami;
w łodyżka zbudowana jest z wiązki przewodzącej, skórki, tk. miękiszowej;
gametofit przytwierdzony jest do podłoża zazwyczaj wielokomórkowymi chwytnikami (wyjątkiem są torfowce).

Sporofit

  • Sporofit wyrasta z zapłodnionej komórki jajowej, nie usamodzielnia się i wrasta w gametofit, od którego pobiera wodę oraz zw. organiczne.
  • Budowa sporofitu: zazwyczaj jego budowa jest podobna u wszystkich mszaków. Ma postać pojedynczej nieulistnionej i nierozgałęzionej łodyżki zwaną setą, na której szczycie jest zarodnia. Mechanizm umożliwiający otworzenie się zarodni i wysypanie zarodników nazywa się wieczkiem.
  • Sporofit jest rośliną niesamodzielną (zazwyczaj mają aparaty szparkowe, a niektóre nawet chloroplasty), wrasta w gametofit tak zwaną stopą, przez którą pobiera wodę i związki organiczne. Jest pokoleniem krótkotrwałym i po wytworzeniu zarodników zamiera i odpada.

Cykl rozwojowy mszaków

  • Produkujący produkty rozrodcze gametofit może być jednopienny lub dwupienny.
  • Jednopienny, czyli posiadający w sobie organy rozrodcze (gametangia) żeńskie i męskie. Natomiast dwupienny, czyli takie, który posiada w sobie gametangia albo męski, albo żeńskie.
  • Gametangia mszaków mają zawsze wielokomórkowe ścianki.
Plemnie:
Rodnie:
Są zazwyczaj kuliste lub maczugowate;
ruchliwe plemniki uwalniane są po pęknięciu ścianki gametangium.
Mają kształt wazonika z długa szyjką;
na jego dnie znajduje się nieruchliwa komórka jajowa.
Plemnie i rodnie położone są najczęściej na szczycie gametofitu, rzadziej z boku w kątkach listków. U porostnic znajdują się one na szczycie parasolowatych rozszerzeniach.

  • Kiedy pojawi się rosa lub opady, zaopatrzone w wici plemniki przemieszczają się z plemni do rodni.
  • Po dopłynięciu plemników do rodni, dochodzi do zapłodnienia komórki jajowej. Następnie powstaje zygota, a z niej sporofit, który wrasta stopą w gametofit. Rosnąca seta (prócz set torfowców i wątrobowców) odrywa górną część rodni, która się przekształca w czepek – ochronny kapturek.
  • Gdy haploidalne spory dojrzeją, zarodnia otwiera się (u wątrobowców pęka na cztery klapki, a u mchów odpada wieczko), zarodniki wysypywane są na podłoże. Tam kiełkują, formują najpierw wielokomórkowy twór zwany splątkiem, będący młodocianą formą gametofitu, z którego tworzą się odrębne łodyżki. Na nich znów powstają gametangia i cały proces rozpoczyna się od nowa.
  • Mszaki mają dużą zdolność do regeneracji: potrafią odtwarzać całą roślinę z oderwanego fragmentu. Często tworzą też rozmnóżki – łatwo odrywające się wielokomórkowe twory, z których wyrastają nowe rośliny. Taki rodzaj bezpłciowego rozmnażania zwie się rozmnażaniem wegetatywnym.

Przegląd i znaczenie mszaków

Porostnicowe:
Jungermaniowe:
Mchy:
  • Mają spłaszczone, dwupienne, plechokształtne gametofity;
  • gametangia umieszczone są na wzniesionych trzonkach;
  • sporofity bardzo małe;
  • w sporangiach występują tak zwane sprężyce.
Przykład:porostnica wielokształtna.
  • Ich gametofit jest zróżnicowany na: łodyżkę i trzy rzędy listków;
  • sporofit ma długą setę;
  • rośliny tropikalne, rosnące w siedliskach wilgotnych, a także w górach;
  • w sporangiach występują tak zwane sprężyce.
Przykład: przyziemka.
  • Mają dobrze wykształcony splątek;
  • ich gametofity są zazwyczaj zróżnicowane na łodyżkę i listki;
  • sporofit znajduje się zazwyczaj na sztywnym, wzniesionym trzonku (seta);
  • zarodnia otwiera się wieczkiem.
  • Przykład: płonnik pospolity.
  • Płonniki (źródło Wikipedia) – gatunki o dwupiennych skupieniach gametangiów (rodnie i plemnie tworzą się na szczytach łodyżek). W łodygach występuje centralna wiązka przewodząca, która u gatunków z rzędu płonnikowców zbudowana jest z hydroidów i leptoidów. Wiązki przewodzące w łodygach łączą się z żebrami, występującymi we wszystkich liściach. Na powierzchni liścia często występują lamelle. Gametofity duże (do 50 cm w przypadku dousonii). Ze szczytów łodyżek wyrasta sporofit, zbudowany z długiej setyzakończonej puszką z wieczkiem. Perystom typu komórkozębnego.

Występowanie i znaczenie

  • Ich zdolność zatrzymywania wody – retencji ma duże i pozytywne znaczenie w naturalnych środowiskach.
  • Mszaki są organizmami pionierskimi, ponieważ przygotowują podłoże, dla innych bardziej wymagających roślin.

Artykuł powstał na podstawie:

Biologia klasa 1. OPERON, zakres rozszerzony, Gdynia 2005 

CZY TEN ARTYKUŁ OKAZAŁ SIĘ POMOCNY? MASZ DODATKOWE SUGESTIE ALBO PYTANIA? NAPISZ DO NAS! A MOŻE CHCESZ TEŻ O CZYMŚ NAPISAĆ I OPUBLIKOWAĆ? DOŁĄCZ DO NAS! REDAKCJA@BIOMIST.PL 

Your ads will be inserted here by

Easy Plugin for AdSense.

Please go to the plugin admin page to
Paste your ad code OR
Suppress this ad slot.

Print Friendly, PDF & Email

Kategorie: Biologia,Mszaki,Świat roślin

Pozostaw odpowiedź