ssaki – sprawne kręgowce

Gromada: Ssaki (Mammalia)
Podgromada: Prassaki (Prototheria)
Rząd: Stekowce (Monotremata)
Podgromada: Ssaki właściwie (Theria)
Rząd: Metatheria
Rząd: Torbacze (Marsupialia)
Rząd: Eutheria (= łożyskowce; Placentalia)
Rząd: Owadrożerne (Insectivora)
Rząd: Nietoperze (Chiroptera)
Rząd: Latawce (Dermoptera)
Rząd: Naczelne (Primates)
Rząd: Gryzonie (Rodentia)
Rząd: Zajęczaki (Lagomorpha)
Rząd: Szczerbaki (Edentata)
Rząd: Drapieżne (Carnivora)
Rząd: Nieparzystokopytne (Perissodactyla)
Rząd: Parzystokopytne (Artiodactyla)
Rząd: Walenie (Cetacea)
Rząd: Syreny (Sirenia)
Rząd: Trąbowce (Proboscidea)

  • W Polsce żyje 80 gatunków ssaków z 4300. Człowiek to ssak.

Pochodzenie i filogeneza ssaków

  • Ssaki to owodniowce.
  • Elementem umownym podziału na gady i ssaki jest to, że żuchwa u tych drugich tworzy tylko kość zębowa, łącząca się z kością łuskową czaszki; u gadów występuje jeszcze pewien staw. U najstarszych ssaków wykształcił się ssaczy staw żuchwowy.
  • Wskutek rozrostu puszki mózgowej kości: stawowa i kwadratowa weszły w skład ucha jako kosteczki słuchowe, tj. młoteczek, kowadełko.
  • Wykształcenie małżowiny usznej, której funkcją jest wybieranie dźwięków z jednego kierunku.

Budowa i funkcje życiowe ssaków

Budowa zewnętrzna

  • Należą do czworonogów, większość ma dwie pary kończyn. Kończyny przednie podciągnięte pod ciało, co zapewnia dużą sprawność ruchową, liczne modyfikacje kończyn (kopyta, płetwy, skrzydła). W zależności od budowy kończyn można wyróżnić palcochodne (pies, kot) i stopochodne (człowiek, niedźwiedź).
  • Kręgosłup wyznacza odcinek piersiowy i lędźwiowy (bez żeber). Ogon może całkowicie zaniknąć.
  • Szyja zawsze ma 7 kręgów, pierwsze dwa to: dźwigacz (ruchy potakujące) i obrotnik (ruchy przeczące).
  • Małżowina uszna, mięsisty i wilgotny noc, wibrysy, rzęsy, mięsiste wargi.
  • Naskórek tworzy gruczoły potowe, łonowe, mleczne (są przekształconymi gruczołami potowymi) i zapachowe .
  • Skóra – chroni przed czynnikami środowiska, uczestniczy w termoregulacji, odbiera bodźce, uczestniczy w wymianie gazowej.
  • Skóra właściwa jest unaczyniona, unerwiona, wrażliwa na ból, dotyk, ciepło i zimno.
  • Wytworami skóry są np. poroża u jeleniowatych.
  • Warstwa podskórna (zazwyczaj tkanka tłuszczowa) pełni funkcję izolatora ciepła.
  • Brak kości kruczej w obręczy barkowej (u stekowców jest). U kopytników i psów brak obojczyka. Obecność grzebienie kostnego na łopatce, który stanowi miejsce przeszczepu dla silnych mięśni grzebieniowych.
  • Sierść – włosy przewodnie (dłuższe i grubsze), odgrywają rolę ochronną, wełniste (cienkie, kędzierzawe), funkcja izolacyjna.

Układ pokarmowy

  • Wskutek stałocieplności ssaki mają ogromne zapotrzebowanie na pożywienie.
  • Szczęki – heterodontyzm (siekacze, kły, przedtrzonowe, trzonowe) wyjątkiem są stekowce. Staw żuchwowy to ruchome połączenie żuchwy z mózgoczaszką.
  • Mięsiste wargi, policzki, dwa pokolenia zębów (mleczne i stałe), mięsożerne – krótkie jelito, roślinożerne – długie jelito.
  • Przeżuwacz żołądka u niektórych zbudowany z czterech jam: żwacza, czepca, księgi, trawieńca.
  • Pomiędzy jelitem cienkim (wchłanianie pokarmu przez kosmówki jelitowe) a grubym (wchłanianie wody) występuje uchyłek zwany jelitem ślepym (u człowieka wyrostek robaczkowy).

Układ oddechowy

  • Pęcherzykowate płuca. Skurcze przepony. 

Uzupełnie tutaj proces w najprostszy sposób jak powietrze dostaje się do płuc:

  • Poprzez skurcze mieśni międzyżebronych oraz skurcze przepony.

Układ krążenia

  • Jamiste serce, jeden lewy łuk aorty, erytrocyty bezjądrowe.
  • Dwa obiegi krwi: duży – regulujący większość narządów i mały – płucny.
  • Erytrocyty utraciły jądro. Powoduje to że są lepiej utlenowane.

Układ nerwowy i narządy zmysłów

  • Mózg – relatywnie duże kresomózgowie, pofałdowana kora mózgowa zbudowany z istoty szarej (kora nowa). Bardzo duży móżdżek pokryty korą móżdżka, co wiąże się z bardzo sprawną koordynacją ruchową.
  • Czaszka ma mniej liczne kości niż u gadów, połączone są szwami (mózgoczaszka), występowanie trzech kosteczek słuchowych (strzemiączka, młoteczka, kowadełka).
  • Zdolność uczenia się, zapamiętywania, złożone formy zachowań.

Układ wydalniczy

  • Mocz pierwotny jest zagęszczany w nerkach poprzez kanaliki nerkowe.
  • Parzyste nerki (fasolowaty kształt);moczowody;pęcherz moczowy; cewka moczowa, wydalająca mocznik.

Rozmnażanie i rozwój ssaków

  • Samce mają parzyste jądra, a samice dwa jajniki i jedną macicę (choć u stekowców dwie). Porę godową nazywa się rują.
  • Rozdzielnopłciowość, owodniowce, zapłodnienie wyłącznie wewnętrzne. Jajorodność u stekowców, reszta żyworodna. U łożyskowców zarodek pobiera tlen i pokarm oraz usuwa mocznik i CO2 za pośrednictwem łożyska. Łożysko powstaje z połączenia ścian macicy przez kosmówki ze strony zarodka, omocznia uczestniczy w tworzeniu pępowiny, w której biegną naczynia krwionośne.
  • Dymorfizm płciowy, złożone zachowania godowe, powszechna opieka nad potomstwem.
  • Karmienie młodych mlekiem, stekowce zlizują mleko z brzucha.

Przegląd systematyczny ssaków

  • Stekowce – grupa reliktowa; temperatura ciała 26-34 stopnie Celsjusza; żyją w regionie australijskim; kończyny rozstawione mocno na bokach jak u gadów; dziobak, kolczatka.
  • Torbacze – zamieszkują Australię i Ameryki; kangury, koale,krety.
  • Latawce – potrafią lotem ślizgowym skakać pomiędzy drzewami; wiewiórki latające, polatuchy.
  • Nietoperze – aktywnie latają, poruszając błoniastymi skrzydłami rozpiętymi na czterech palcach ręki; gacek, podkowiec.
  • Naczelne – określane jako małpiatki, małpy szerokonose i wąskonose.
  • Szczerbaki – leniwce, pancerniki.
  • Gryzonie – stale im rosną siekacze; bobry, świstaki; wiewiórki; lemingi.
  • Zajęczaki – zające, króliki.
  • Drapieżne – wilk, lis, żbik, ryś, jaguar, łasicowate, niedźwiedziowate, kuna, wydra, szop, foki, morsy, uchatki.
  • Kopytne – dzielą się na parzysto- i nieparzystokopytne; ich kończyny zakończone są rogowymi osłonami zakończeń palców; nosorożce, konie, świnie, hipopotamy, żyrafy.
  • Walenie – opanowały środowisko wodne; delfiny, kaszaloty, orki, płetwal błękitny.

Znaczenie i ochrona ssaków

  • Dostarczają mięsa, mleka, wełny i skóry.
  • Dostarczają ludziom rozrywki.
  • Pomagają przy transporcie i w pracach rolnych.

Artykuł powstał na podstawie:

Biologia klasa 1. OPERON, zakres rozszerzony, Gdynia 2005 

Your ads will be inserted here by

Easy Plugin for AdSense.

Please go to the plugin admin page to
Paste your ad code OR
Suppress this ad slot.

Print Friendly, PDF & Email

Kategorie: Biologia,Świat zwierząt

Tagi: ,,,

Pozostaw odpowiedź