Stawonogi

Plan budowy stawonogów

– posiadają odnóża podzielone na odcinki ruchomo połączone stawami

– ciało stawonogów pokrywa sztywny chitynowy pancerz (nie można poruszać się kurcząc mięśnie wora skórno – mięśniowego)

– wykształcił się układ oddechowy

Podział ciała na części (odcinki) inaczej tagmy:

– 2 tagmy – głowotułów i odwłok – skorupiaki – może być wysycany solami wapnia (pancerzyk) , pajęczaki – u niektórych przedstawicieli odwłok jest podzielony na segmenty)

– 3 tagmy – głowa, tułów, odwłok:

* na głowie czułki:

Skorupiaki (2 pary – jedna dłuższa)

Pajęczaki (brak)

Owady (1 para)

* oczy

Skorupiaki, pajęczaki (oczy proste)

Owady (oczy złożone – wyjątkowe! Składają się z wielu oczek prostych, tzw. omatidium, tworzy obraz niezależnie, widzą obraz – mozaikę punktów)

* aparat gębowy (tworzą przekształcone odnóża)

Pajęczaki (szczękoczułki – drożne, substancje wprowadzane do ciała ofiary)

Owady (odnóża gębowe mogą tworzyć różne rodzaje aparatów gębowych:

a) aparat gryzący (pobieranie pokarmu stałego, np. konik polny)

b) liżący (zlizywanie płynnego pokarmu, np. muchy)

c) kłujący – ssący (do odżywiania się płynami ustrojowymi, np. komar)

d) ssący (wysysanie płynnego pokarmu bez naruszenia tkanek, np. motyl)

e) mieszany

* odnóża kroczne

Skorupiaki (przednie odnóża zamienione na szczypce)

Pajęczaki (4 pary)

Owady (3 pary)

Odnóża: kroczne, pływne, skoczne, chwytne, grzebne

Odnóża odwłokowe – często wykazywały tendencje do zanikania. Obecnie służą jako narząd kopulacyjny, narząd do podtrzymywania zniesionych jaj albo też mogą wspomagać odnóża tułowiowe w poruszaniu się/

-> skrzydła (u owadów) – są to wytwory nabłonka

2 pary skrzydeł:

1) błoniastych, np. osa

2) okrytych łuskami, np. motyl

3) silnie żyłkowanych, np. ważka

4) 1 para błoniastych, 2 para przekształcona przezmianki, np. muchówki

5) 1 para sztywna, 2 para błoniasta, lotna, np. chrząszcz

6) brak skrzydeł – cecha wtórna – przystosowana do pasożytowania lub w przestrzeniach zamkniętych, np. mrówki

* odwłok

– wyraźnie podzielony na segmenty (skorupiaki, pajęczaki, owady)

– na odwłoku mogą występować odnóża (funkcja oddechowa (skorupiaki) lub służą do podtrzymywania jaj (skorupiaki), u pająków kądziołki (narządy przędne), u owadów mogą występować dodatkowo struktury: żądło (obrona) lub pokładełko (narząd do precyzyjnego składania jaj)

Budowa anatomiczna

Układ pokarmowy

– otwór gębowy

– gardziel

Pająki (duża, szeroka, mięsista działająca jak ssawka)

Owady (otwierają się gruczoły ślinowe do zmiękczania pokarmu)

– przełyk (nie musi być)

Owady (wole – pokarm przebywa dłużej, pokarm roślinny, celuloza)

– żołądek

Pająki (brak)

– jelito

Owady (odchodzą uchyłki, miejsce w których żyją mikroorganizmy, które rozkładają celulozę)

– odbyt

Układ oddechowy

a) skrzela – są wytworami odnóży, które służą do wymiany gazowej z tlenem rozpuszczonym w wodzie, znajdują się po bokach ciała, są stele obmywane przez wodę, skorupiaki

b) płuca (płucotchawki) – wewnątrz ciała, nie wysychają, służą do oddychania tlenek atmosferycznym, blaszkowata struktura, stale obmywane przez krew, pośredniczą w wymianie gazowej, pajęczaki

c) tchawki – postać rurek, które za pomocą przetchlinek łączą się z otoczeniem, rurki wnikają do wszystkich części ciała, dostarczając tlen atmosferyczny, owady

Układ krążenia

– układ otwarty, krew wylewa się do jamy ciała

– występuje serce, dziurawe, występuje w nich ostia (otwory przez które krew zasysana jest do serca z jamy ciała)

– od serca odchodzą dwa główne naczynia tętnicze

Układ wydalniczy

– gruczoł wydalniczy o budowie metanefrydialnym, skorupiaki, czułkowy, zielony

– cewki Malpighiego – ślepo zakończone uchyłki jelita tylnego, zbierają metabolity z jamy ciała do jelita, pajęczaki, owady

Układ nerwowy

– większa centralizacja, z przodu ciała zwoje tworzące mózg, owady, pająki

– od zwojów mózgowych od strony brzusznej odchodzi łańcuszek brzuszny (nerwowy)

– w każdym segmencie w łańcuszku rozróżniamy zwój i parzyste pnie

– na jeden segment przypada jedno oczko

Układ rozrodczy

– rozdzielnopłciowość

– u wielu gatunków dymorfizm płciowy

– polimorfizm (występowanie więcej niż 2 form różniących się wyglądem, a także roli jakie pełnią, np. mrówki) podział funkcji

– skorupiaki wodne (może być zewnętrzne)

– skorupiaki lądowe (wewnętrzne)

Rozwój:

1) rozwój prosty (nie ma stadium larwalnego, większość skorupiaków)

2) rozwój złożony (larwa)

a) z przeobrażeniem niezupełnym

jajo -> larwa -> imago (postać dorosła)

– larwa podobna do formy dorosłej, różni się wielkością i stopniem wykształcenia skrzydeł

– wzrost odbywa się skokowo (zdeterminowane przez pancerz)

– pancerz pęka, oskórek rośnie i rośnie owad

– linienie – skokowy wzrost

Rozwój ważki

– składają jaja do wody

nimfa – larwa ważki (żyje w wodzie, nie ma skrzydeł, jest drapieżna, na głowie ma aparat gębowy (maska) ryjek ze szczękami, paluje na ryby)

b) z przeobrażeniem zupełnym (całkowita zmiana)

jajo -> larwa -> poczwarka -> imago

– larwa różni się od formy dorosłej (wydłużony, robakowaty kształt, przypomina pierścienice)

A – pędrak (posiada głowę z aparatem gryzącym, na przednich segmentach 3 pary odnóży), typowe dla chrząszczy

B – gąsienica (głowa z aparatem gryzącym, 3 pary odnóży, na tylnych segmentach dodatkowo przylgi), typowe dla motyli

C – czerw (bez głowy, pozbawiona odnóży, nie może aktywnie zdobywać pokarmu, składają jaja w miejscu gdzie pokarm jest dostępny, w mięsie, larwy są karmione)

Wszystkie larwy są żarłoczne!

Jedzą dużo substancji potrzebnych do przeobrażania w poczwarkę (nie je, lecz intensywnie oddycha, wewnątrz następuje rozpuszczenie układów anatomicznych (oprócz nerwowego) tworzone są nowe układy i narządy, charakterystyczne dla formy dorosłej.

U niektórych owadów występuje zjawisko partenogeneza (jaja rozwijają się bez zapłodnienia).

 

Przegląd systematyczny stawonogów.

Pajęczaki

1) pająki

– odwłok wyraźnie oddzielony od głowotułowia

– występują pająki sieciowe

– np. krzyżak

2) kosarze

– często mylone z pająkami

– jednak posiadają dłuższe odnóża

– nie mają wyraźnego podziału na głowotułów i odwłok

– np. kosarz zwyczajny

3) zaleszczotki

– przypominają miniaturowe skorpiony

– nogogłaszczki przekształcone w szczypce

– nie posiadają gruczołu jadowego na odwłok

– np. zaleszczotek pospolity

Owady

1) chrząszcze

– 1 para skrzydeł przekształcona w pokrywy

– narządy gębowe typu gryzącego

– larwa (pędrak)

– np. biedronka siedmiokropka

2) ważki

– 2 pary skrzydeł o drobnym żyłkowaniu

– oczy złożone

– narządy gębowe typu gryzącego

– np. żagnica

3) wszy

– pasożyt ssaków

– utraciły skrzydła

– aparaty gębowe typu kłujący -ssący

– np. Wesz ludzka

Print Friendly, PDF & Email

Kategorie: Biologia,Stawonogi,Świat zwierząt

Tagi: ,,,

Pozostaw odpowiedź

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Serwis biomist.pl
Testowy podgląd tekstu reklamy biomist.pl.
biomist.pl
Serwis biomist.pl
Testowy podgląd tekstu reklamy biomist.pl.
biomist.pl
Serwis biomist.pl
Testowy podgląd tekstu reklamy biomist.pl.
biomist.pl