Wprowadzenie
Insulinooporność ( IR, insulin resistance) jest złożonym stanem patologicznym wynikającym z nieprawidłowej odpowiedzi na hormon insulinę w komórkach insulinozależnych. Prowadzi to do obniżenia zdolności komórek do wchłaniania i wykorzystania glukozy, uniwersalnego substratu metabolicznego. Trzustka produkuje insuliny coraz więcej (hiperinsulinizm), żeby utrzymać prawidłowy poziom glukozy, co z czasem może prowadzić do cukrzycy typu 2, nadwagi i chorób sercowo-naczyniowych.
Objawy insulinooporności
Insulinooporność często rozwija się skrycie. Objawy bywają niespecyficzne, co utrudnia wczesne rozpoznanie. Pomimo to możemy wyróżnić najczęściej występujące objawy:
• Senność i zmęczenie ( zwłaszcza po posiłkach)
• Obniżenie nastroju
• Rozdrażnienie
• Problemy z pamięcią i koncentracją
• Napady głodu tzw. wilczy apetyt
• Ochota na słodycze
• Trudności z redukcją masy ciała
• Tycie w okolicy brzucha
• Problemy skórne – ( np. ciemniejsze plamy – rogowacenie ciemne)
• U kobiet: zaburzenia cyklu, PCOS
Ryc. 1. Najczęstsze objawy insulinooporności.
Mechanizmy powstawania insulinooporności
| Odporność na insulinę | Opis |
| przedreceptorowa | Spowodowana nieprawidłową budową cząsteczek insuliny, występowaniem przeciwciał, które wiążą cząsteczki insuliny, zwiększoną degradację insuliny, obecnością substancji o działaniu antagonistycznym do insuliny. |
| receptorowa | Spowodowana zmniejszeniem ilości receptorów insuliny lub zmniejszeniem ich powinnowactwa do insuliny. |
| postreceptorowa | Spowodowana zaburzeniami w procesach przyłączania się insuliny do receptora, nieprawidłowościami w budowie transporterów glukozy. |
Tab. 1. Tabela przedstawiająca rodzaje mechanizmów powstawania IR.
(Grzesiuk i współaut. 2008)
- Diagnostyka insulinooporności
Rozpoznanie opiera się na badaniach laboratoryjnych. Najczęściej wykonuje się:
- Glukoza i insulina na czczo
- Wskaźnik HOMA-IR (im jest on większy tym, większa jest IR)
- Doustny test tolerancji glukozy (OGTT) z równoczesnym oznaczeniem insuliny
- Lipidogram ( im wyższe BMI, tym większe zaburzenia lipidogramu – TG i HDL)
- ALT, AST, HbA1c.
Złotym standardem badawczym pozostaje euglikemiczno – klamra hiperinsulinowa, stosowana głównie w badaniach naukowych.
Postępowanie terapeutyczne
Leczenie niefarmakologiczne.
Podstawą terapii jest modyfikacja stylu życia:
- Redukcja masy ciała
- Dieta o niskim indeksie glikemicznym
- Regularna aktywność fizyczna
- Normalizacja snu i redukcja stresu
Leczenie farmakologiczne.
W uzasadnionych przypadkach stosuje się:
- Metforminę – zwiększa wrażliwość tkanek na insulinę i zmniejsza glukoneogenezę wątrobową.
Podsumowanie
Insulinooporność to zaburzenie metaboliczne objawiające się zmniejszoną wrażliwością komórek na insulinę. Głównymi czynnikami zwiększającymi ryzyko rozwoju IR są: nieprawidłowa dieta z dużą podażą kalorii, brak aktywności fizycznej, stres, alkohol i papierosy. Wczesne rozpoznanie i kompleksowe postepowanie terapeutyczne mogą zapobiec progresji do cukrzycy typu 2 i istotnie zmniejszyć ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych.
Bibliografia:
- Nowosad, K. (2021). Rola diety i stylu życia w leczeniu insulinooporności. Kosmos, 70(4), 731-739. DOI: 10.36921/kos.2022_2801.
- Sutkowska, E. (2017). Jak prawidłowo rozpoznać insulinooporność – czy i jak leczyć? Medycyna po Dyplomie, (5).
- Musiałowska, D. (2021). Insulinooporność. Zdrowa dieta i zdrowe życie. Feeria.
- Grzesiuk W., Szydlarska D., Jóźwik K., 2008. Insulinooporność w endokrynopatiach. Endocrinol. Obes. Metab. Disord. 4,38-44
Autor:
Katarzyna Gala-Trębacz
