Wartościowość pierwiastków – tabela wszystkich pierwiastków (do druku PDF) i jak ją odczytać

⬇ Pobierz tabelę wartościowości do druku (PDF, A4, 3 strony) – wszystkie pierwiastki, pierwiastki według wartościowości, reszty kwasowe i grupy jonów.

Ilu wartościowy jest…? Najczęściej szukane pierwiastki

Wartościowość pierwiastka to liczba wiązań chemicznych, które atom danego pierwiastka tworzy z innymi atomami w cząsteczce. Zapisujemy ją cyframi rzymskimi, np. wodór jest jednowartościowy (I), tlen – dwuwartościowy (II), a węgiel w CO₂ – czterowartościowy (IV). Wiele pierwiastków ma wartościowość zmienną – na przykład żelazo w związkach jest II- lub III-wartościowe.

Szybkie sprawdzenie: liczbę elektronów walencyjnych i konfigurację elektronową dowolnego pierwiastka policzysz w naszym kalkulatorze elektronów walencyjnych, a masę molową związku – w kalkulatorze masy molowej.

Poniżej znajdziesz tabelę wartościowości pierwiastków w kolejności alfabetycznej, a pod nią wyjaśnienie, jak odczytać wartościowość z układu okresowego, jak ustalić ją we wzorze i jak na jej podstawie pisać wzory sumaryczne. Na końcu czeka krótki test.

Tabela wartościowości pierwiastków

W tabeli podano wartościowości, które pierwiastki wykazują w typowych związkach chemicznych. Tabele w podręcznikach mogą się nieznacznie różnić – w szkole najczęściej wykorzystuje się wartościowości pierwiastków grup głównych i najważniejszych metali przejściowych (zestawione niżej).

Wartościowość najważniejszych pierwiastków – do zapamiętania

Jak odczytać wartościowość z układu okresowego?

Dla pierwiastków grup głównych wartościowość można przewidzieć na podstawie numeru grupy w układzie okresowym:

Reguły w skrócie:

• dla grup 1 i 2 wartościowość jest równa numerowi grupy,
• dla grup 13–17 maksymalna wartościowość względem tlenu jest równa numerowi grupy minus 10,
• dla grup 14–17 wartościowość względem wodoru jest równa 18 minus numer grupy (np. azot w NH₃: 18 − 15 = III, siarka w H₂S: 18 − 16 = II).

Metale przejściowe (bloku d) nie podlegają tym prostym regułom – ich wartościowości trzeba odczytać z tabeli albo ustalić ze wzoru związku.

Jak ustalić wartościowość pierwiastka we wzorze?

W związku dwuskładnikowym iloczyn wartościowości i liczby atomów jednego pierwiastka jest równy iloczynowi wartościowości i liczby atomów drugiego. Wystarczy znać wartościowość jednego z nich – najczęściej tlenu (II) albo wodoru (I).

Przykład 1: Fe₂O₃
Tlen: 3 atomy × II = 6. Żelazo: 6 : 2 atomy = 3, czyli żelazo jest III-wartościowe.

Przykład 2: SO₂
Tlen: 2 × II = 4. Siarka: 4 : 1 = 4, czyli siarka jest IV-wartościowa.

Przykład 3: PbO₂ i PbO
W PbO₂ ołów jest IV-wartościowy, a w PbO – II-wartościowy. To przykład wartościowości zmiennej.

Jak napisać wzór na podstawie wartościowości?

Najprostsza metoda to tzw. „krzyżowanie” wartościowości:

1. zapisz symbole pierwiastków i nad nimi ich wartościowości, np. Al^III O^II,
2. wartościowość pierwiastka pierwszego wpisz jako indeks przy drugim, a wartościowość drugiego – jako indeks przy pierwszym: Al₂O₃,
3. jeżeli oba indeksy mają wspólny dzielnik, skróć je: C^IV O^II → C₂O₄ → CO₂,
4. indeksu 1 nie zapisujemy: Ca^II O^II → Ca₂O₂ → CaO.

Tę samą metodę stosuje się do soli i wodorotlenków, traktując resztę kwasową lub grupę wodorotlenkową jak całość, np. Al^III (SO₄)^II → Al₂(SO₄)₃.

Wartościowość reszt kwasowych i grup jonów

Wartościowość a stopień utlenienia

Te dwa pojęcia bywają mylone, choć znaczą co innego:

W prostych tlenkach i solach wartość bezwzględna stopnia utlenienia często pokrywa się z wartościowością, dlatego w nazwach związków piszemy np. „tlenek żelaza(III)”. Więcej o stopniach utlenienia przeczytasz w artykule Bilans jonowo-elektronowy, a o pochodzeniu słowa „walencyjny” – w tekście Walencyjny, czyli jaki?

Najczęstsze błędy

• Zapisywanie wartościowości cyframi arabskimi lub ze znakiem – wartościowość zapisujemy cyframi rzymskimi, bez „+” i „−”.
• Nieskracanie indeksów – CaO, a nie Ca₂O₂; CO₂, a nie C₂O₄.
• Przypisywanie metalom przejściowym jednej wartościowości – żelazo, miedź czy mangan mają wartościowość zmienną; zawsze sprawdzaj ją we wzorze lub w nazwie związku.
• „Fluor jak chlor” – fluor jest zawsze jednowartościowy, a chlor może mieć wartościowość od I do VII.

Wartościowość pierwiastków – test

Sprawdź, czy potrafisz korzystać z wartościowości. Spróbuj odpowiedzieć samodzielnie, a potem rozwiń odpowiedź.

1. Jaką wartościowość ma wodór?

2. Jaką wartościowość ma tlen w tlenkach?

3. Jakie wartościowości przyjmuje siarka?

4. Jaką wartościowość ma glin?

5. Jakie wartościowości przyjmuje żelazo?

6. Jaka jest wartościowość azotu w NH₃?

7. Jaka jest wartościowość manganu w KMnO₄?

8. Napisz wzór tlenku fosforu(V).

Najczęściej zadawane pytania

Jaką wartościowość ma tlen?

W prawie wszystkich związkach tlen jest dwuwartościowy (II).

Jaką wartościowość ma wodór?

Wodór jest zawsze jednowartościowy (I).

Ilu wartościowy jest węgiel?

Węgiel jest najczęściej czterowartościowy (IV), np. w CO₂, CH₄ i wszystkich związkach organicznych. Wyjątkiem jest tlenek węgla(II), CO, w którym przypisuje mu się wartościowość II.

Ilu wartościowy jest cynk?

Cynk jest zawsze dwuwartościowy (II), np. ZnO, ZnCl₂, ZnSO₄.

Jaką wartościowość ma miedź?

Miedź ma wartościowość I lub II: w Cu₂O jest jednowartościowa, a w CuO, CuSO₄ czy Cu(OH)₂ – dwuwartościowa. Związki miedzi(II) są częstsze.

Jaką wartościowość ma siarka?

Siarka ma wartościowość II, IV lub VI: II w H₂S i siarczkach, IV w SO₂, VI w SO₃ i H₂SO₄.

Jaką wartościowość ma żelazo?

Żelazo jest dwu- lub trójwartościowe: FeO, FeCl₂ (II) oraz Fe₂O₃, FeCl₃ (III).

Jaką wartościowość ma azot?

W amoniaku NH₃ azot jest trójwartościowy (III). W tlenkach azotu przyjmuje wartościowości od I do V: N₂O (I), NO (II), N₂O₃ (III), NO₂ (IV), N₂O₅ (V).

Jaką wartościowość ma glin?

Glin jest zawsze trójwartościowy (III), np. Al₂O₃, AlCl₃.

Jaką wartościowość ma chlor?

W chlorowodorze i chlorkach (HCl, NaCl) chlor jest jednowartościowy (I). W tlenkach i kwasach tlenowych osiąga wyższe wartościowości, np. VII w Cl₂O₇.

Co to jest wartościowość zmienna?

To zdolność pierwiastka do tworzenia różnej liczby wiązań w różnych związkach. Na przykład siarka jest II-wartościowa w H₂S, IV-wartościowa w SO₂ i VI-wartościowa w SO₃. Wartościowość zmienną zaznacza się w nazwie związku cyfrą rzymską w nawiasie, np. tlenek siarki(IV).

Czy wartościowość może wynosić 0?

Tak – zerową wartościowość przypisuje się gazom szlachetnym, które zwykle nie tworzą wiązań. Cięższe gazy szlachetne (krypton, ksenon) tworzą jednak nieliczne związki, np. z fluorem.

Zobacz też: Jak NIE używać tabeli rozpuszczalności? · Równania reakcji – postać jonowa a postać cząsteczkowa · Tajemnica amfoteryczności

Artykuł zaktualizowany w październiku 2026 r.: poprawiona i uzupełniona tabela wartościowości, dodane reguły, przykłady i test.

CZY TEN ARTYKUŁ OKAZAŁ SIĘ POMOCNY? MASZ DODATKOWE SUGESTIE ALBO PYTANIA? NAPISZ DO NAS! A MOŻE CHCESZ TEŻ O CZYMŚ NAPISAĆ I OPUBLIKOWAĆ? DOŁĄCZ DO NAS! REDAKCJA@BIOMIST.PL 

“kto chce, ten szuka okazji; kto nie chce, ten szuka wymówki”

Nauczyciel akademicki, chemik-pasjonat. Wciąż poznaje świat związków naturalnych i duszę studenta. Wielbicielka wędrówek górskich, przejażdżek rowerowych i czynnego wypoczynku. Obserwatorka przyrody.

Masz pytania dotyczące wartościowości pierwiastków, wzorów sumarycznych lub innych zagadnień z chemii? Zostaw komentarz pod artykułem – chętnie udzielę dodatkowych wyjaśnień lub komentarzy do obliczeń!