Daratumumab stosowany w leczeniu szpiczaka – wpływ na diagnostykę immunohematologiczną

Daratumumab to ludzkie przeciwciało monoklonalne IgG1κ, które łączy się z białkiem CD38 występującym w dużej ilości na powierzchni komórek nowotworowych szpiczaka plazmocytowego (szpiczaka mnogiego), a także na innych rodzajach komórek i tkanek. Białko CD38 jest receptorem pośredniczącym w adhezji komórek, uczestniczy w przekazywaniu sygnałów, wykazuje aktywność enzymatyczną. W warunkach in vivo daratumumab silnie hamuje wzrost komórek nowotworowych z ekspresją CD38, prowadząc do ich śmierci immunologicznej. W badaniach w warunkach in vitro wykazano, że lek może indukować lizę komórek nowotworowych z ekspresją CD38 na drodze cytotoksyczności zależnej od układu dopełniacza, cytotoksyczności komórkowej zależnej od przeciwciał i fagocytozy komórek zależnej od przeciwciał.

Prowadzi to do zmniejszenia liczby komórek supresorowych pochodzenia szpikowego (CD38+MDSCs), regulatorowych komórek T (CD38+Tregs) i komórek B (CD38+Bregs). Komórki T (CD3+, CD4+ i CD8+) mają ekspresję CD38 zależną od etapu rozwoju i poziomu aktywacji. Podczas leczenia stwierdzono istotne zwiększenie bezwzględnej liczby i odsetka limfocytów T CD4+ i CD8+ w pełnej krwi obwodowej oraz szpiku kostnym, a także zwiększenie klonalności komórek T, co wskazuje na właściwości immunomodulacyjne leku, które mogą wpływać na odpowiedź kliniczną. W warunkach in vitro daratumumab indukuje apoptozę, wiążąc się krzyżowo z udziałem receptora Fc. Ponadto moduluje aktywność enzymatyczną CD38, hamując aktywność cyklazy i stymulując aktywność hydrolazy. Znaczenie tych procesów nie zostało do końca poznane. Komórki NK mają wysoką ekspresję CD38 i są wrażliwe na lizę wywoływaną przez daratumumab. Podczas leczenia daratumumabem stwierdzano zmniejszenie całkowitej liczby i odsetka komórek NK (CD16+CD56+) i aktywowanych komórek NK (CD16+CD56dim) w pełnej krwi obwodowej oraz szpiku kostnym. Jednakże, wyjściowa liczba komórek NK nie korelowała z odpowiedzią kliniczną.

Preparat w postacie roztworu do wstrzykiwań s.c. zawiera dodatkowo rekombinowaną ludzką hialuronidazę (rHuPH20), która działa lokalnie i przejściowo, rozkładając hialuronian w macierzy zewnątrzkomórkowej przestrzeni podskórnej, poprzez zerwanie wiązania między N-acetyloglukozaminą i kwasem glukuronowym. 

Leki takie jak daratumumab (DARA ) mogą wpływać na wyniki badań przedtransfuzyjnych. W przypadku tego leku najczęściej u chorego obserwuje się dodatnie reakcje ze wszystkimi krwinkami wzorcowymi używanymi do tzw. screeningu przeciwciał, bo lek obecny w osoczu pacjenta łączy się z antygenem CD38 na krwinkach używanych do testu. Czasami lek opłaszcza też krwinki pacjenta, powodując dodatni wynik BTA. Daratumumab może maskować klinicznie istotne alloprzeciwciała, a dodatnie reakcje mogą się utrzymywać do 6 miesięcy od ostatniego podania leku. Na szczęście daratumumab nie ma wpływu na oznaczenie grupy krwi w układzie ABO i Rh. Informacja o leczeniu chorego DARA jest kluczowa, by wdrożyć odpowiednią procedurę badań przedftransfuzyjnych. Najpowszechniej jest stosowana procedura z użyciem DTT ( dithiothreitol), który niszczy glikoproteinę CD38 na powierzchni panelowych krwinek czerwonych.

DARA obecny w osoczu pacjenta nie będzie reagował z krwinkami, co nie zaburzy wykrycia alloprzeciwciał. Metoda ta ma jednak istotne ograniczenie- DTT niszczy nie tylko cząsteczkę CD38, ale też niektóre antygeny krwinek czerwonych, w tym bardzo istotny klinicznie  antygen K.

Metodą alternatywną jest metoda z użyciem odczynnika DaraEx, który swoiście blokuje tylko antygen CD38 na krwinkach. Nie denaturuje on antygenów grup krwi, nie hemolizuje krwinek.

Badania u chorych leczonych DARA , tak jak wszystkie badania u pacjentów z przeciwciałami do krwinek czerwonych, wykonują pracownie konsultacyjne w Centrach Krwiodawstwa lub w Instytucie Hematologii i Transfuzjologii.

Ma to uzasadnienie merytoryczne a także ekonomiczne ze względu na cenę bardzo drogiego odczynnika ( DaraEx)

Autor: Katarzyna Kowalska – diagnosta laboratoryjny

Literatura:

1. Jadwiga Fabijańska-Mitek, Danuta Bochenek- Jantczak, Anna Grajewska, Krystyna Wieczorek, Badania immunohematologiczne i organizacja krwiolecznictwa-kompendium, Warszawa 2017

2.    Jadwiga Fabijańska-Mitek, Danuta Bochenek- Jantczak, Anna Grajewska, 

Badania immunohematologiczne i organizacja krwiolecznictwa- kompendium, Warszawa 2023

3. https://www.ema.europa.eu/pl/documents/product-information/darzalex-epar-product-information_pl.pdf