Endemit – co to jest?

Endemit to gatunek (lub inna jednostka systematyczna) występujący naturalnie wyłącznie na ograniczonym obszarze – np. na jednej wyspie, w jednym paśmie górskim, jeziorze czy kraju. Zjawisko to nazywamy endemizmem.

Skąd biorą się endemity?

Endemity powstają najczęściej tam, gdzie populacje są odizolowane od reszty świata. Na wyspach, w wysokich górach czy w starych, głębokich jeziorach organizmy przez długi czas ewoluują niezależnie, przystosowując się do lokalnych warunków. Tak powstały słynne zięby Darwina na Galapagos czy lemury na Madagaskarze.

Biolodzy wyróżniają dwa rodzaje endemitów:

  • neoendemity – gatunki stosunkowo młode, które niedawno powstały na danym obszarze i nie zdążyły się rozprzestrzenić,
  • paleoendemity – reliktowe pozostałości grup, które dawniej były szeroko rozprzestrzenione, a przetrwały tylko w jednym miejscu. Przykładem może być miłorząb dwuklapowy, którego dzikie populacje zachowały się w Chinach.

Endemity w Polsce

Polska leży na rozległej nizinie i nie była długo izolowana, dlatego endemitów ma niewiele. Najbardziej znanym jest warzucha polska (Cochlearia polonica) – roślina z okolic Olkusza, występująca naturalnie tylko w Polsce. Do polskich endemitów zalicza się też niektóre rośliny tatrzańskie i karpackie, przy czym wiele z nich to endemity całych Karpat, a nie samej Polski.

Dlaczego endemity są tak ważne – i tak zagrożone?

Endemity mają często bardzo małe populacje i niewielki zasięg, więc nawet lokalne zmiany – zabudowa, osuszenie terenu, pojawienie się drapieżnika czy gatunku inwazyjnego – mogą doprowadzić je do wyginięcia. Na wyspach wiele endemicznych ptaków zniknęło po przywiezieniu przez ludzi szczurów, kotów i świń. Liczba endemitów jest jednym z kryteriów wyznaczania najcenniejszych przyrodniczo obszarów świata, tzw. hotspotów bioróżnorodności.

Zobacz też: bioróżnorodność, gatunek inwazyjny i artykuł Miłorząb dwuklapowy – żywa skamieniałość.

Źródła