Jednostka astronomiczna – co to jest?

Jednostka astronomiczna (symbol au) to jednostka długości używana w astronomii, równa w przybliżeniu średniej odległości Ziemi od Słońca. Od 2012 r. jest zdefiniowana jako dokładnie 149 597 870 700 metrów, czyli ok. 149,6 mln km.

Skąd się wzięła?

Przez stulecia astronomowie znali dobrze względne rozmiary Układu Słonecznego – z praw Keplera wiedzieli np., że Jowisz krąży ok. 5,2 razy dalej od Słońca niż Ziemia – ale nie potrafili dokładnie zmierzyć odległości w kilometrach. Dlatego wygodnie było przyjąć odległość Ziemia–Słońce za jednostkę i wyrażać w niej położenia planet. Pierwsze w miarę dokładne pomiary przyniosły obserwacje przejścia Wenus na tle tarczy Słońca w XVIII wieku, a współczesne – pomiary radarowe planet i śledzenie sond kosmicznych.

Dawniej jednostkę astronomiczną definiowano za pomocą stałej grawitacji Słońca, przez co jej wartość w metrach mogła się nieznacznie zmieniać wraz z nowymi pomiarami. W 2012 r. Międzynarodowa Unia Astronomiczna (IAU) ustaliła ją jako stałą, umowną wartość i przyjęła jednolity symbol „au”.

Odległości w jednostkach astronomicznych

  • Merkury – ok. 0,39 au od Słońca,
  • Ziemia – 1 au (światło pokonuje tę drogę w ok. 8 minut i 20 sekund),
  • Jowisz – ok. 5,2 au,
  • Neptun – ok. 30 au,
  • granica heliosfery, przekroczona przez sondy Voyager – ok. 120 au,
  • zewnętrzne obszary Obłoku Oorta – nawet 100 tys. au.

Do opisu odległości do gwiazd jednostka astronomiczna jest już za mała. Używa się wtedy roku świetlnego (ok. 63 tys. au) albo parseka (ok. 206 tys. au) – parsek zresztą zdefiniowano właśnie za pomocą jednostki astronomicznej.

Zobacz też: Układ Słoneczny – przewodnik po planetach, heliosfera i Obłok Oorta.

Źródła