Heliosfera – co to jest?

Heliosfera to ogromna „bańka” wokół Słońca, wypełniona wiatrem słonecznym – strumieniem naładowanych cząstek wypływających ze Słońca – i jego polem magnetycznym. Obejmuje wszystkie planety i sięga ok. 120 jednostek astronomicznych od Słońca. Poza nią zaczyna się przestrzeń międzygwiazdowa.

Jak jest zbudowana?

Wiatr słoneczny pędzi od Słońca z prędkością kilkuset kilometrów na sekundę. Im dalej, tym bardziej rozrzedzony, aż w końcu nie może już swobodnie „rozpychać” rozrzedzonej materii międzygwiazdowej. Astronomowie wyróżniają w heliosferze kilka stref:

  • szok końcowy – miejsce, w którym wiatr słoneczny gwałtownie zwalnia; według NASA leży w odległości ok. 80–100 au. Voyager 1 przekroczył go w grudniu 2004 r. (ok. 94 au), a Voyager 2 – w sierpniu 2007 r. (ok. 84 au),
  • otoczka heliosfery (ang. heliosheath) – burzliwa strefa spowolnionego, nagrzanego wiatru słonecznego,
  • heliopauza – granica, za którą przeważa już materia międzygwiazdowa.

Voyagery w przestrzeni międzygwiazdowej

Sonda Voyager 1 przekroczyła heliopauzę 25 sierpnia 2012 r., w odległości ok. 121 au od Słońca. Potwierdziły to pomiary gęstości plazmy wokół sondy, opisane w 2013 r. w Science. Voyager 2 zrobił to samo 5 listopada 2018 r., w odległości ok. 119 au. To jedyne ludzkie urządzenia, które dotarły do przestrzeni międzygwiazdowej. Nie opuściły jednak Układu Słonecznego w sensie grawitacyjnym: daleko przed nimi wciąż jest Obłok Oorta.

Po co nam heliosfera?

Heliosfera działa jak częściowa osłona: odchyla dużą część promieniowania kosmicznego z naszej Galaktyki, czyli cząstek o bardzo wysokich energiach. Ma to znaczenie dla bezpieczeństwa astronautów i elektroniki sond. Kształt i rozmiar heliosfery zmieniają się razem z aktywnością Słońca, którą obserwuje się w 11-letnim cyklu.

Zobacz też: Układ Słoneczny – przewodnik po planetach, jednostka astronomiczna i aktualność o pomiarach promieniowania przy Księżycu.

Źródła