Obłok Oorta – co to jest?

Obłok Oorta to przewidywana, ogromna, kulista chmura lodowych ciał otaczająca Układ Słoneczny – najdalszy obszar, w którym obiekty wciąż krążą wokół Słońca. Uważa się go za źródło komet długookresowych. Nikt jeszcze nie zaobserwował go bezpośrednio.

Skąd wiemy, że istnieje?

W 1950 r. holenderski astronom Jan Oort przeanalizował orbity komet, które wpadają do wnętrza Układu Słonecznego z bardzo daleka i z różnych kierunków. Doszedł do wniosku, że muszą pochodzić z rozległego „rezerwuaru” lodowych jąder komet, otaczającego Słońce ze wszystkich stron. Od tego czasu każda nowa kometa długookresowa – taka, której obieg trwa tysiące lub miliony lat – jest kolejną poszlaką. Same obiekty Obłoku są jednak zbyt małe, słabe i dalekie, żeby dało się je zobaczyć przez teleskop.

Jak daleko leży?

Według NASA wewnętrzna granica Obłoku Oorta leży 2–5 tys. jednostek astronomicznych od Słońca, a zewnętrzna – od 10 tys. do nawet 100 tys. au, czyli ponad półtora roku świetlnego. Dla porównania: Neptun krąży ok. 30 au od Słońca, a granica heliosfery leży ok. 120 au od niego.

Sonda Voyager 1, najdalszy obiekt wysłany przez ludzi, leci z prędkością ok. 1,6 mln km na dobę. Mimo to do wewnętrznej granicy Obłoku Oorta dotrze dopiero za ok. 300 lat, a przelot przez niego zajmie jej ok. 30 tys. lat.

Skąd wziął się Obłok Oorta?

Według najczęściej przyjmowanego modelu ciała Obłoku powstały znacznie bliżej Słońca, w rejonie planet olbrzymów. Grawitacja Jowisza, Saturna, Urana i Neptuna wyrzuciła je potem na bardzo dalekie orbity. Tam ich ruch zaburzają przechodzące w pobliżu gwiazdy i grawitacja całej Galaktyki. Takie zaburzenia od czasu do czasu kierują pojedyncze ciała z powrotem do wnętrza układu – i wtedy widzimy je jako komety.

Zobacz też: Układ Słoneczny – przewodnik po planetach i pas Kuipera.

Źródła

• NASA – Oort Cloud Facts (odległości, czas lotu sondy Voyager 1).
• J. H. Oort, „The structure of the cloud of comets surrounding the Solar System and a hypothesis concerning its origin”, Bulletin of the Astronomical Institutes of the Netherlands 11: 91–110 (1950), ADS.