Tworząc artykuł „Systemy kodowania informacji medycznej w diagnostyce laboratoryjnej”, wspomniałem, jak istotna jest unifikacja języka i zapisów w dziedzinach wymagających szybkiej oraz jednoznacznej wymiany informacji. Diagnostyka laboratoryjna jest jednym z takich obszarów, ale nie jedynym. Przypomniało mi to o innej bliskiej mi dziedzinie medycyny — transfuzjologii, a dokładniej preparatyce składników krwi.
Pomyślałem więc, że warto stworzyć swoisty follow-up skupiający się na standardzie ISBT, który służy do unifikacji informacji dotyczących składników krwi, ich właściwości, metod preparatyki oraz stosowanych konserwantów.
Na początek mała powtórka. Krwi w postaci, w jakiej jest pobierana od dawców, praktycznie nie stosuje się dziś w lecznictwie. Donacje poddawane są preparatyce, w wyniku której krew rozdziela się na poszczególne składniki przetaczane następnie niezależnie od siebie. O całym procesie pisałem już w artykule „Co dzieje się z krwią po pobraniu donacji”.
Już sam ten etap wprowadza ogromną liczbę nazw i terminów, a jest to jedynie wierzchołek góry lodowej. Składniki krwi mogą być poddawane kolejnym procesom zmieniającym ich właściwości, sposób przechowywania czy zastosowanie kliniczne. Co więcej, wiele technik preparatyki występuje w różnych wariantach. Przykładowo inaktywacja czynników zakaźnych może być wykonywana z użyciem różnych substancji fotoaktywnych, a koncentraty krwinek płytkowych i czerwonych mogą być zawieszane w odmiennych roztworach wzbogacających.
Nie każdy z tych szczegółów musi mieć znaczenie dla osoby wykonującej transfuzję, jednak część z nich może realnie wpływać na decyzję o zastosowaniu konkretnego składnika.
Z potrzeby unifikacji informacji dotyczących składników krwi oraz opracowania ergonomicznego sposobu ich dokumentowania i prezentowania, w latach 90. International Society of Blood Transfusion opracowało standard znany jako ISBT 128. Z czasem skrót ISBT zaczęto rozwijać jako International Standard for Blood Transfusion. Liczba 128 pochodzi od kodu kreskowego Code 128, który znalazł szerokie zastosowanie w oznaczaniu składników krwi.
Rolę organizacji zarządzającej standardem przyjęła ICCBBA (International Council for Commonality in Blood Banking Automation), która pełni ją do dziś.
Nomenklatura składników w standardzie ISBT opiera się na kilku poziomach stopniowo uszczegóławiających informacje o preparacie. System pozwala rozpoczynać opis od najbardziej ogólnej klasy składnika, następnie przypisywać odpowiedni modyfikator, a dalej dodawać kolejne atrybuty opisujące szczegółowe właściwości preparatu.
Takie rozwiązanie umożliwia stworzenie jednolitego i bardzo precyzyjnego sposobu opisu składników krwi, który pozostaje czytelny zarówno dla ludzi, jak i systemów informatycznych.
Bazy dane składników krwi stosowanych w Polsce mogą liczyć sobie od 50 do nawet 100 różnych wariantów co stanowi tylko drobny wycinek międzynarodowej bazy danych.
ISBT charakteryzuje również sposób w jaki informacje są przedstawiane na etykietach składników oraz sposób kodowania ich dla baz danych i kodów kreskowych.
Choć w Polsce standard ISBT funkcjonuje już od kilkunastu lat, trudno nazwać jego wdrożenie wzorowym. Starsze nazewnictwo i historyczne sposoby klasyfikacji składników nadal bywają stosowane nawet w oficjalnych rekomendacjach. Problemem pozostaje również brak jednoznacznych wytycznych dotyczących polskojęzycznego nazewnictwa.
Mimo tych problemów standard ISBT pozostaje fundamentem współczesnej klasyfikacji składników krwi i — trochę „under cover” — stanowi podstawę funkcjonowania komputerowych systemów dokumentacji transfuzjologicznej. Szkoda jedynie, że rzadko otrzymuje równie dużo uwagi ze strony personelu medycznego, co technologie i procedury działające w oparciu o ten standard.
Autor: Michał Sowiński, diagnosta laboratoryjny
Bibliografia:
- Obwieszczenie Ministra Zdrowia w sprawie wymagań dobrej praktyki pobierania krwi i jej składników, badania, preparatyki, przechowywania, wydawania i transportu z dnia 30 marca 2021 r.
- ISBT 128 STANDARD Technical Specification Version 6.2.2 April 2023
