Systemy kodowania informacji medycznej w diagnostyce laboratoryjnej

Specyficzny język funkcjonujący w określonych środowiskach zawodowych i naukowych jest zjawiskiem naturalnym. Każda dziedzina wiedzy, miejsce pracy czy nawet pojedynczy zespół wypracowuje własny sposób komunikacji, skróty myślowe oraz nazewnictwo ułatwiające codzienną współpracę. Choć w wielu sytuacjach takie zjawisko sprzyja integracji i usprawnia komunikację wewnętrzną, w medycynie — a szczególnie w diagnostyce laboratoryjnej i transfuzjologii — może prowadzić do niejednoznaczności i utrudniać prawidłowy przepływ informacji.

Problem ten nabiera szczególnego znaczenia we współczesnym systemie ochrony zdrowia, gdzie dane przekazywane są nie tylko pomiędzy ludźmi, lecz także pomiędzy ludźmi i systemami informatycznymi oraz bezpośrednio pomiędzy różnymi systemami komputerowymi. W takich warunkach konieczne staje się stosowanie zunifikowanych standardów nazewnictwa i kodowania danych medycznych, które umożliwiają jednoznaczny, precyzyjny i bezpieczny przekaz informacji.

Jednym z najważniejszych międzynarodowych standardów w tym zakresie jest LOINC (Logical Observation Identifiers Names and Codes). Jest to otwarty i bezpłatny system kodowania służący do identyfikacji badań laboratoryjnych, obserwacji klinicznych oraz dokumentów medycznych. LOINC umożliwia jednoznaczne opisywanie wyników badań niezależnie od lokalnego nazewnictwa stosowanego przez dane laboratorium czy system informatyczny.

LOINC stanowi globalny zbiór identyfikatorów, nazw i kodów wykorzystywanych do opisu obserwacji klinicznych i laboratoryjnych, takich jak testy diagnostyczne, pomiary czy typy dokumentów medycznych. Dzięki temu wynik badania może zostać zapisany w sposób jednoznaczny i zrozumiały dla różnych systemów informatycznych, co znacząco ułatwia interoperacyjność, czyli wymianę danych pomiędzy laboratoriami, szpitalami, przychodniami oraz systemami elektronicznej dokumentacji medycznej.

System LOINC został opracowany w 1994 roku przez Regenstrief Institute. Choć w wielu krajach jego wdrażanie nadal trwa i bywa postrzegane jako rozwiązanie stosunkowo nowe, w rzeczywistości jest to dojrzały i dobrze ugruntowany standard terminologiczny, wykorzystywany przez liczne organizacje międzynarodowe, instytucje zdrowia publicznego oraz platformy interoperacyjności danych medycznych.

Znaczenie systemu LOINC w diagnostyce laboratoryjnej stale rośnie. Do najważniejszych obszarów jego zastosowania należą:

• elektroniczna wymiana wyników badań pomiędzy laboratoriami i systemami klinicznymi (EHR),
• monitorowanie chorób zakaźnych i realizacja programów zdrowia publicznego,
• porównywanie wyników badań pochodzących z różnych laboratoriów,
• integracja danych wykorzystywanych w badaniach naukowych i epidemiologicznych,
• realizacja projektów interoperacyjności międzynarodowej opartych m.in. na standardach HL7, SNOMED CT oraz FHIR.

Wdrażanie standardu LOINC w Polsce

W Polsce trwa obecnie proces wdrażania słownika LOINC w obszarze diagnostyki laboratoryjnej. Realizowany jest on w ramach projektu SSIDL (System Standaryzacji Informacji w Diagnostyce Laboratoryjnej), którego celem jest stworzenie krajowego systemu standaryzacji opartego na międzynarodowym standardzie LOINC, dostosowanego jednocześnie do specyfiki polskiego systemu ochrony zdrowia.

Założenia projektu obejmują przede wszystkim:

• utworzenie i ujednolicenie polskiego nazewnictwa oraz kodowania procedur laboratoryjnych,
• pełną specyfikację procedur diagnostycznych, uwzględniającą m.in. rodzaj badanego materiału, zastosowaną metodę analityczną, sposób raportowania wyników, jednostki miary oraz wartości referencyjne i decyzyjne,
• opracowanie standardowych raportów wyników zawierających kompletny zestaw informacji diagnostycznych,
• integrację danych laboratoryjnych z systemami e-zdrowia,
• stworzenie baz danych umożliwiających aktualizację i modyfikację parametrów, takich jak wartości referencyjne czy metody oznaczeń.

Projekt „Wdrożenie słownika LOINC w obszarze diagnostyki laboratoryjnej oraz opracowanie prototypu SSIDL” został formalnie uruchomiony i jest realizowany przez Uniwersytet Medyczny w Łodzi w latach 2024–2026.

Oznacza to, że proces implementacji standardu w Polsce znajduje się już na zaawansowanym etapie. Jednocześnie pełne objęcie całego obszaru diagnostyki laboratoryjnej wymaga czasu, współpracy wielu instytucji oraz odpowiedniego zaplecza informatycznego. Niezbędne są także zmiany organizacyjne, aktualizacja procedur oraz dostosowanie obowiązujących regulacji prawnych.

Znaczenie standaryzacji dla pacjenta, lekarza i systemu ochrony zdrowia

Wdrożenie zunifikowanego systemu kodowania danych laboratoryjnych niesie korzyści zarówno dla pacjentów, jak i personelu medycznego oraz całego systemu ochrony zdrowia.

Jednym z najważniejszych efektów standaryzacji jest większa przejrzystość i porównywalność wyników badań niezależnie od laboratorium wykonującego analizę. Ułatwia to konsultacje między specjalistami, przekazywanie wyników pomiędzy placówkami oraz prowadzenie długoterminowej kontroli pacjenta.

Standaryzacja umożliwia również efektywne wykorzystywanie archiwalnych wyników badań, nawet wykonanych wiele lat wcześniej. Dzięki zachowaniu informacji dotyczących metod analitycznych, jednostek miary i wartości referencyjnych możliwa jest bardziej precyzyjna interpretacja wyników, co ma szczególne znaczenie w monitorowaniu chorób przewlekłych oraz w długoterminowej obserwacji pacjentów.

Istotną korzyścią jest także usprawnienie elektronicznego obiegu dokumentacji medycznej. E-skierowania, elektroniczne wyniki badań oraz możliwość dostępu do pełnych danych diagnostycznych przez pacjenta i lekarza przyczyniają się do skrócenia czasu diagnostyki i przyspieszenia podejmowania decyzji terapeutycznych.

Wprowadzenie jednolitych standardów może również ograniczyć liczbę niepotrzebnych powtórzeń badań laboratoryjnych, co przekłada się na zmniejszenie kosztów, oszczędność czasu oraz redukcję obciążenia laboratoriów diagnostycznych.

Na poziomie całego systemu ochrony zdrowia standaryzacja danych laboratoryjnych umożliwia prowadzenie analiz epidemiologicznych, porównywanie wyników pomiędzy regionami, monitorowanie jakości świadczeń oraz skuteczniejsze zarządzanie zdrowiem publicznym.

Podsumowując

LOINC jest jednocześnie systemem „nowym” i „dojrzałym” — nowym dla instytucji, które dopiero rozpoczynają jego wdrażanie, oraz dojrzałym dla środowisk wykorzystujących go od wielu lat w codziennej praktyce klinicznej i laboratoryjnej.

Standaryzacja danych laboratoryjnych, obejmująca nazewnictwo, kodowanie, jednostki miary oraz metadane diagnostyczne, stanowi jeden z kluczowych elementów nowoczesnego, bezpiecznego i interoperacyjnego systemu ochrony zdrowia. Jej znaczenie stale rośnie wraz z rozwojem elektronicznej dokumentacji medycznej, rosnącą liczbą systemów informatycznych oraz coraz większą skalą wymiany danych pomiędzy placówkami medycznymi.

Realizowany w Polsce projekt wdrożenia LOINC i systemu SSIDL ma strategiczne znaczenie dla dalszego rozwoju diagnostyki laboratoryjnej oraz cyfryzacji ochrony zdrowia.

Autor: Michał Sowiński, diagnosta laboratoryjny

Bibliografia:

• Standaryzacja informacji w diagnostyce laboratoryjnej inicjatywa Polskiego Towarzystwa Diagnostyki Laboratoryjnej, Adam Kozierkiewicz, Bogdan Solnica, Dariusz Gilewski, Ewa Balcerczak, 2023
• Testowe tłumaczenie terminologii LOINC w zastosowaniu do diagnostyki laboratoryjnej w Polsce, Diagnostyka Laboratoryjna Diagnostyka Laboratoryjna, Adam Kozierkiewicz i in., Tom: 58, Nr: 1, 2022
• https://labtestsonline.pl/baza-wiedzy-kat/loinc-standaryzacja-systemu-wymiany-danych/
• https://loinc.org/get-started/what-loinc-is/