Denga jest znaną od wieków chorobą tropikalną wywołaną przez wirus DENV, przenoszony przez komary z rodzaju Aedes ( Aedes aegypti; Aedes albopictus). Już od 1970 roku obserwuje się wzrost zakażeń tym wirusem oraz pojawienie się epidemii.
Wirus denga występuje endemicznie we wszystkich strefach zwrotnikowych i podzwrotnikowych. Obecnie zasięg występowania choroby obejmuje ponad 100 krajów, w 70% na kontynencie azjatyckim ale również w Afryce i Ameryce Łacińskiej. Najwięcej przypadków zarejestrowano w Indiach, Indonezji i Brazylii. W związku ze zmianami klimatycznymi dokonała się ekspansja geograficzna wirusa DENV, włączając Europę gdzie również stwierdza się epidemie (Chorwacja 2010r., Madera 2012). W naszym kraju Denga obecnie jest chorobą występującą u osób powracających z obszarów endemicznych (w 2021r. wykazano 2 zachorowania, a 2014r. -15 ).
Według WHO Światowej Organizacji Zdrowia co roku choruje około 400 milionów ludzi a około 100 milionów ma objawowy przebieg choroby. Choroba doprowadza do śmierci 20-25 tys. osób rocznie.
Pierwotnie rezerwuarem wirusa były małpy, ale z powodu postępującej urbanizacji i zwiększenia zaludnienia w obszarach występowania głównym rezerwuarem stał się człowiek. Chorobą nie można zarazić się od chorego człowieka. Źródłem zakażenia są komary, które zarażają się od chorych ludzi lub zwierząt. Udowodniono, że DENV przenosi się również przez przetaczanie krwi i jej składników oraz transplantację narządów od osoby z wiremią (głównie od dawcy z bezobjawowym zakażeniem). Udokumentowane są przypadki przeniesienia przez transfuzje DENV 1 i 4. Badania przeprowadzone u bezobjawowych krwiodawców w Brazylii wykazały, że 0,4% z nich, ma obecność materiału genetycznego DENV [1,2,3,6,7].
Wirus Dengi jest sferycznym wirusem RNA, należącym do Flaviviridae, o średnicy 50 nm. Genotypy wirusa wykazują znaczną zmienność immunologiczną. Wyróżnia się 4 serotypy wirusa DENV-1, DENV-2, DENV-3, DENV-4. Każdy z serotypów wywołuje różną odpowiedź ze strony układu immunologicznego gospodarza. Zakażenie jednym z serotypów zapewnia trwałą odporność człowieka na następne zakażenie. Oznacza to, że człowiek może zachorować cztery razy. Natomiast zakażenie kolejnym serotypem wirusa po wcześniejszym przechorowaniu dengi skutkuje zwiększeniem ryzyka cięższego przebiegu choroby. Jest to tłumaczone zjawiskiem wzmocnienia zależnego od przeciwciał [1,4].
Dowiedziono, że DENV prowadzi do zakażenia makrofagów, komórek dendrytycznych oraz limfocytów. Zaatakowane komórki we krwi i w tkankach wydzielają mediatory, które powodują zwiększoną przepuszczalność naczyń krwionośnych, zaburzenia krzepnięcia i krwawienia. Podobnie może oddziaływać na naczynia krwionośne również białko wirusa NS1.
Większość zakażeń przebiega bezobjawowo. W przypadku objawowej dengi okres wylęgania wynosi 5-11 dni. Główne objawy choroby to: wysoka gorączka, ból głowy w okolicy czołowej, pozagałkowy ból oczu, bóle mięśni, stawów – stąd inną nazwą dla dengi jest ,, gorączka łamiących kości’’ . W około 60 % przypadków stwierdza się nudności, wymioty oraz plamisto -grudkową wysypkę trwającą 2-7 dni. W obszarach endemicznego występowania większość zakażeń występuje w wieku dziecięcym i zazwyczaj jest bezobjawowa lub skąpoobjawowa.
Zespół gorączki krwotocznej może pojawić się przy kolejnym zakażeniu, innym serotypem wirusa, zwłaszcza DENV-2. Początkowe objawy gorączki krwotocznej są podobne do tych w klasycznej postaci choroby. Zaraz po fazie pozornej poprawy następuje pogorszenie stanu pacjenta objawiające się silnym bólem brzucha, wymiotami, krwawieniem z dziąseł oraz krwiomoczem. U około 10% przypadków dochodzi do wstrząsu [1,3,5].
W związku z krótkim okresem inkubacji dengi badania diagnostyczne należy przeprowadzić u pacjentów którzy przebywali w rejonach endemicznych w ostatnich dwóch tygodniach. W badaniach laboratoryjnych można stwierdzić leukopenię, trombocytopenię, hiponatremię, podwyższone transaminazy, prawidłowe OB.
W diagnostyce dengi stosuje się:
– testy molekularne RT-PCR (metoda łańcuchowej reakcji polimerazy z zastosowaniem odwrotnej transkryptazy) do wykrywania RNA wirusa w surowicy krwi do 7 dnia od zachorowania
– wykrywanie antygenu DENV (NS1) – w surowicy do 7 dnia od zachorowania
– badania serologiczne – IgM, IgG [5,1].
W rejonach endemicznych dostępna jest szczepionka przeciw dendze. Światowa Organizacja Zdrowia zaleca tę szczepionkę tylko osobom z przebytą wcześniej dengą i wykazaną laboratoryjnie infekcją. Osoby, które nie przechorowały dengi, po otrzymaniu tej szczepionki i zakażeniu DENV są narażone na zwiększone ryzyko ciężkiej postaci choroby. Skuteczność szczepionki wynosi około 60% [1].
Nie ma swoistych leków przeciwwirusowych stosowanych w terapii zakażeń wirusami dengi. Pacjentom zaleca się odpowiednie nawodnienie. Bardzo ważne jest wczesne rozpoznanie ciężkich przypadków i podjęcie natychmiastowej hospitalizacji. Chorzy nie powinni zażywać aspiryny, ibuprofenu oraz innych leków przeciwzapalnych, ponieważ mogą one nasilać objawy skazy krwotocznej [4].
Zapobieganie chorobie polega głównie na ograniczeniu kontaktu z komarami. Ryzyko zakażenia rośnie wraz w czasem pobytu w rejonach endemicznych, większe jest w porze deszczowej i w czasie epidemii. Należy unikać ukłuć komarów poprzez: odpowiedni ubiór – koszule z długimi rękawami, długie spodnie; stosowanie moskitier okiennych, na drzwiach, klimatyzacji; zamykanie i uszczelnianie okien; unikanie zbiorników ze stojącą wodą ( siedlisko komarów); unikanie wychodzenia z pomieszczeń w porach świtu i zmierzchu; stosowanie skutecznych repelentów i insektycydów [1,4].
Dyskwalifikacja tymczasowa dla dawców krwi, którzy przebywali w rejonach endemicznych wynosi 28 dni od dnia opuszczenia obszaru ryzyka zakażenia wirusem DENV, chyba że badania wykonane metodami biologii molekularnej dają wyniki negatywne, wtedy dawca może oddawać krew. W przypadku zakażenia dyskwalifikacja tymczasowa wynosi 120 dni od wyleczenia [7].
Autor: mgr Monika Padysz
Bibliografia:
- Choroby zakaźne i pasożytnicze; wyd II; PZWL; Redakcja naukowa prof. dr hab. n. med. A. Boroń Kaczmarska; prof. dr hab. n. med. Alicja Wiercińska -Drapało; Warszawa 2022;
- Wirus denga i jego wpływ na uszkodzenie wątroby; lek. Agnieszka Łuczak; prof. dr hab. n.med. Iwona Mozer-Lisewska; Hepatologia 2025; 25; 88-95;
- Choroby zakaźne i pasożytnicze – epidemiologia i profilaktyka; α-medica press; Redakcja: A. Baumann-Popczyk; M. Sadkowska-Todys; Andrzej Zieliński. Warszawa 2014;
- Choroby zakaźne i pasożytnicze; Tom III; Redakcja naukowa : Robert Flisiak; Lublin 2020;;
- Mikrobiologia lekarska; PZWL; Redakcja naukowa; M.Bulanda; A. Pietrzyk; M.Wróblewska; Warszawa 2023;
- Czynniki zakaźne istotne w transfuzjologii; Fundacja Pro Pharmacia Futura; pod redakcją E. Brojer i P. Grabarczyka; Warszawa 2015;
- Rekomendacje i zasady kwalifikacji dawców krwi; Narodowe Centrum Krwi 2023; ISBN 987-83-7522-198-5;
