Parwowirusy (rodzina Parvoviridae) są najmniejszymi znanymi wirusami, posiadającymi jednoniciowy DNA. Parwowirus B19 jest erytrowirusem replikującym w komórkach progenitorowych erytrocytów gospodarza, ma powinowactwo także do megakariocytów, fibroblastów, komórek mięśnia serca, endothelium, błony maziowej stawów, czy wątroby płodu, co jest związane z obecnością na ich powierzchni antygenu grupowego P (globozydu), który pełni funkcję receptora dla PB19. Osoby nieposiadające antygenu P są odporne na zakażenie parwowirusem B19 [3, 5, 6, 7]. Bezotoczkowy wirus zbudowany jest z białek kapsydowych strukturalnych i niestrukturalnych. Strukturalne białko kapsydu VP1 odgrywa rolę w odpowiedzi immunologicznej, a białko VP2 determinuje tropizm wirusa, natomiast białko niestrukturalne NS-1 ma cechy cytotoksyczności i jest odpowiedzialne za śmierć zainfekowanej komórki [3, 5, 7].
Rys. 1. Budowa parwowirusa B19 [źródło: https://onlinelibrary.wiley.com/doi/epdf/10.1111/j.1365-2796.2006.01697.x]
Infekcje spowodowane parwowirusem B19 są powszechne na całym świecie i dotyczą osób w każdym wieku, występują sezonowo, zazwyczaj w okresie późnej zimy i wczesnej wiosny. Do zakażenia dochodzi najczęściej drogą kropelkową, może być także przenoszone przez łożysko z matki na dziecko, z przeszczepionymi tkankami, narządami, poprzez przetoczenia krwi i jej składników oraz produktów krwiopochodnych [1, 2, 3, 4, 5]. Objawy kliniczne są zróżnicowane w zależności od stanu immunologicznego i hematologicznego pacjenta. Dość częstym zjawiskiem u osób immunokompetentnych jest bezobjawowa infekcja zarówno u dorosłych, jak u dzieci. U części chorych w pierwszej fazie choroby charakterystyczne są objawy grypopodobne, wysypka, złe samopoczucie, bóle głowy, brzucha, biegunka czy limfadenopatia szyjna. W drugiej fazie infekcji parwowirus B19 wywołuje m.in. rumień zakaźny (chorobę piątą), zapalenie stawów, niedokrwistość aplastyczną, przełom aplastyczny u chorych z anemią hemolityczną, małopłytkowość, leukopenię, rzadko kardiomiopatię, uszkodzenie wątroby czy przewlekłą supresję szpiku [1, 3,7, 8]. U ciężarnych zakażenie przebiega najczęściej bezobjawowo, ale może spowodować u płodu ciężką anemię, nieimmunologiczny obrzęk, a także prowadzić do wewnątrzmacicznego obumarcia płodu, szczególnie zagrożone są ciąże w 12-17. tygodniu [2, 4, 8]. Leczenie polega na postępowaniu objawowym, np. stosowaniu leków przeciwzapalnych, przeciwbólowych czy przeciwgorączkowych, a także transfuzji krwi i jej składników w przypadku ciężkich anemii i małopłytkowości [5].
DIAGNOSTYKA
Diagnostyka zakażenia B19V oparta jest na metodach pośrednich – badania serologiczne wykrywające przeciwciała anty-IgM i anty-IgG (ELISA, Western-Blot) i metodach bezpośrednich, czyli badaniach molekularnych (detekcja DNA wirusa) [1, 2, 3, 5]. Przeciwciała IgM pojawiają się od 10.-12. dnia choroby i mogą być wykrywane do 4-6 miesięcy, natomiast przeciwciała IgG pojawiają się po dwóch tygodniach od zakażenia i stopniowo narastają, a gdy osiągną stałe wysokie stężenie pełnią rolę neutralizującą, zapobiegając ponownemu zakażeniu, mogą utrzymywać się przez całe życie [7]. Uzupełniającym testem dla testu ELISA jest badanie metodą Western-Blot, dzięki któremu można określić fazę zakażenia. Do oszacowania czasu trwania infekcji, w przypadku nieobecności u pacjenta przeciwciał IgM, zastosowanie znajduje ocena awidności przeciwciał anty-B19V w klasie IgG. Wysoka awidność przeciwciał wyklucza świeżą infekcję. Metody serologiczne przydatne są u chorych o prawidłowym stanie immunologicznym. Nowoczesnymi i czułymi metodami wykrywającymi zakażenie parwowirusem B19 są testy oparte na amplifikacji kwasów nukleinowych, najczęściej stosowana jest technika real-time PCR, która dobrze sprawdza się w diagnostyce zakażeń u pacjentów w stanie immunosupresji i u kobiet ciężarnych [2, 7, 8]. Reakcja łańcuchowej polimerazy w czasie rzeczywistym pozwala na wykrycie pojedynczych kopii wirusa w różnym materiale, np. w osoczu, surowicy, płynie owodniowym, szpiku czy błonie maziowej stawów [3, 7].
Bezpieczeństwo krwi i jej składników
Stabilność genomu i brak otoczki lipidowej sprawia, że parwowirus B19 jest oporny na inaktywację metodami termicznymi i metodą solvent/detergent, stosowanymi przy produkcji preparatów krwi, do eliminacji tego patogenu stosuje się metodę nanofiltracji [3, 5]. Ma to duże znaczenie dla bezpieczeństwa preparatów krwiopochodnych wytwarzanych z osocza, szczególnie immunoglobulin, w puli osocza do produkcji immunoglobuliny anty-D stężenie DNA B19V nie może przekroczyć poziomu 104 IU/ml. Przeglądowe testy u krwiodawców służą do ilościowego oznaczania DNA parwowirusa B19 i są to przede wszystkim testy cobas TaqScreen DPX oraz Procelix Parvo/HAV. W przypadku wykrycia wiremii u dawcy, należy go zdyskwalifikować od oddawania krwi i jej składników przynajmniej na okres jednego roku. Po tym okresie dawcę można przywrócić do oddawania krwi tylko wtedy, gdy stwierdzi się wynik ujemny badania real-time PCR, w przypadku wyniku dodatniego okres dyskwalifikacji przedłuża się o kolejne 6 miesięcy [1, 3, 5].
Autor: mgr Alicja Kocurek, Diagnosta Laboratoryjny
Bibliografia:
- Red. J. Korsak, M. Łętowska, Transfuzjologia kliniczna, α-medica Press 2009, str. 41, 243-244
- B. Solnica, Diagnostyka laboratoryjna PZWL, Warszawa 2023, str.223
- E. Brojer, P. Grabarczyk, Czynniki zakaźne istotne w transfuzjologii, Fundacja Pro Pharmacia Futura Warszawa 2015, str.127-144
- B. Neumeister, I. Basenthal, B. O. Böhm, Diagnostyka laboratoryjna, wyd. polskie II pod red. M. Pietruczuk, A. Bartoszko-Tyczkowska, Elsevier Urban & Partner, Wrocław, str.714-715
- K. Broliden, T. Tolfvenstam, O. Norbeck, Clinical aspects of parvovirus B19 infection, Journal of internal Medicine 2006; 260: 285-304
- J. Siennicka, P. Stefanoff, A. Trzcińska, M. Rosińska, B. Litwińska, Przegląd serologiczny w kierunku zakażenia parwowirusem B19 w Polsce, Przegl. Epidemiol. 2006; 60:571-580
- M. Szumera, Parwowirus B19 (PB19) – czy zakażenie można wiązać z chorobami zapalnymi tkanki łącznej u dorosłych i dzieci?Reumatologia 2005; 43,2:80-84
- E. Hermyt, A. Jęda-Golonka, N. Zmarzły, K. Szczepanek, K. Stanienda-Sokół, U. Mazurek, A. Witek, Zakażenie parwowirusem B19 w okresie ciąży – problem nie tylko dla ginekologa, Pediatr Med Rodz 2019, 15 (3), p. 240-245
