Wirusowe zapalenie wątroby typu B (WZW B)

Wirusowe zapalenie wątroby typu B (WZW B) jest przewlekłą chorobą wątroby wywoływaną przez wirus HBV. Zakażenie HBV stanowi istotny problem zdrowia publicznego na świecie, ze względu na wysoką liczbę przewlekłych nosicieli oraz powiązanie z marskością wątroby i rakiem wątrobowokomórkowym (HCC). Wirus charakteryzuje się specyficzną zdolnością do utrzymywania trwałej formy DNA w jądrze komórkowym (cccDNA), co sprzyja przewlekłości infekcji i utrudnia całkowite wyleczenie. Przebieg zakażenia jest zróżnicowany, od bezobjawowego nosicielstwa po ciężkie ostre zapalenie wątroby i postępującą chorobę przewlekłą. W ostatnich dekadach rozwój testów diagnostycznych, powszechna dostępność szczepionek oraz skuteczna terapia przeciwwirusowa umożliwiły znaczną poprawę kontroli infekcji. Zrozumienie mechanizmów biologicznych, immunologicznych oraz molekularnych podstaw wirusowej replikacji jest kluczowe dla opracowania skutecznych strategii leczenia, profilaktyki i ograniczenia transmisji HBV.

Podstawy wirusa HBV

Wirus zapalenia wątroby typu B (HBV) jest małym, otoczkowym wirusem DNA należącym do rodziny Hepadnaviridae. Średnica wirusa wynosi około 40–42 nm, a jego kompletną, zakaźną formę określa się jako cząstkę Dane’a. Cząstka wirusa składa się z otoczki lipidowej zawierającej glikoproteiny powierzchniowe (HBsAg), kapsydu białkowego (HBcAg) oraz genomu DNA w postaci częściowo dwuniciowej kolistej struktury, połączonej z enzymami wirusowymi, w tym polimerazą DNA o aktywności odwrotnej transkryptazy. Struktura wirusa umożliwia zarówno zakażanie hepatocytów, jak i wydajne uwalnianie wirionów, przy jednoczesnym unikaniu odpowiedzi immunologicznej gospodarza [1-3]. Genom HBV jest niewielki, o długości około 3,2 tysiąca par zasad, i cechuje się nakładającymi się ramkami odczytu (ORF), kodującymi różne białka wirusa [1]. Region S koduje antygeny powierzchniowe L, M i S. Region C koduje antygen rdzeniowy oraz białko HBeAg, które moduluje odpowiedź immunologiczną i utrzymuje przewlekłą infekcję [4]. Region P koduje polimerazę DNA, odpowiedzialną za odwrotną transkrypcję RNA wirusa na DNA [3]. Region X koduje białko regulatorowe HBx, które uczestniczy w kontroli transkrypcji wirusowej oraz procesach transformacji nowotworowej [1,5].

Cykl replikacyjny HBV przebiega w hepatocytach i obejmuje etap odwrotnej transkrypcji RNA na DNA [3]. Wirus przyłącza się do receptora NTCP na powierzchni hepatocytu, następnie ulega endocytozie, a nukleokapsyd transportowany jest do jądra komórkowego [2]. W jądrze genom wirusa przekształca się w trwałą formę cccDNA, która służy jako stabilna matryca dla transkrypcji wirusowej [6]. Z cccDNA powstają różne RNA wirusowe, w tym pregenomic RNA, który jest następnie odwrotnie transkrybowany na DNA wirusowe w nukleokapsydzie [3]. Gotowe nukleokapsydy są otaczane glikoproteinami powierzchniowymi i uwalniane w postaci dojrzałych wirionów [2].

Znaczenie białka HBeAg

HBeAg nie jest niezbędne do składania wirionów, ale pełni ważną funkcję immunomodulacyjną, pozwalając wirusowi utrzymać przewlekłe zakażenie. Obecność HBeAg koreluje z wysoką replikacją wirusa i zwiększoną zakaźnością [4].

Patogeneza

Wirus zapalenia wątroby typu B (HBV) wykazuje złożoną patogenezę, wynikającą zarówno z bezpośredniego działania wirusa, jak i reakcji immunologicznej gospodarza. Po zakażeniu hepatocyty stają się miejscem replikacji wirusa, a ekspresja białek wirusowych, w tym HBeAg i HBx, wpływa na metabolizm komórkowy i procesy transkrypcyjne, sprzyjając utrzymaniu infekcji [7,8]. Jednym z kluczowych mechanizmów utrwalających zakażenie jest integracja DNA HBV do genomu komórki gospodarza. Integracja ta nie jest wymagana do replikacji wirusa, ale prowadzi do stabilnego zachowania fragmentów wirusowych w genomie hepatocytu, co może przyczyniać się do transformacji nowotworowej oraz przewlekłego stanu zapalnego [2-4]. W niektórych przypadkach integracja DNA HBV sprzyja zwiększeniu liczby zakażonych hepatocytów w wyniku ich podziałów komórkowych., co utrwala populację komórek zawierających wirusowe sekwencje i zwiększa ryzyko progresji do marskości i raka wątrobowokomórkowego (HCC) [4]. Przewlekłe zakażenie HBV rozwija się, gdy wirus skutecznie unika eliminacji przez układ odpornościowy. Istotną rolę odgrywa obecność cccDNA, która pozostaje w jądrze hepatocytu przez długi czas, stanowiąc trwałą matrycę transkrypcyjną wirusa. Obecność HBeAg oraz fragmentów zintegrowanego DNA HBV w komórkach gospodarza wpływa na tolerancję immunologiczną i zmniejsza efektywność odpowiedzi cytotoksycznych limfocytów T..  Dodatkowo, zintegrowane fragmenty wirusowego DNA i cccDNA mogą modulować ekspresję genów gospodarza, co sprzyja zarówno przewlekłemu stanowi zapalnemu, jak i zmianom onkogennym w wątrobie [6-10].

Ostre i przewlekłe WZW typu B

Ostre zakażenie HBV jest najczęściej wynikiem ekspozycji na wirusa u osób z prawidłowym układem odpornościowym. W zakażeniu ostrym infekcja początkowo rozwija się bez wyraźnych objawów, ponieważ wirus replikuje się w hepatocytach nie powodując ich bezpośredniego uszkodzenia. Rozpoznanie przez układ odpornościowy następuje dopiero po pewnym czasie, kiedy ekspresja wirusowych antygenów stymuluje odpowiedź immunologiczną. W tej fazie zarówno odpowiedź wrodzona, jak i nabyta są aktywowane, co prowadzi do produkcji cytokin i aktywacji limfocytów T oraz komórek NK, które ograniczają replikację wirusa i eliminują zakażone komórki wątroby. Ostra odpowiedź immunologiczna charakteryzuje się silną, poliklonalną reakcją limfocytów T cytotoksycznych (CTL), które są kluczowe dla kontrolowania zakażenia i eliminacji wirusa. Równocześnie przeciwciała skierowane przeciwko antygenom powierzchniowym wirusa (anty-HBs) wspomagają neutralizację krążących cząstek wirusa, natomiast cytokiny produkowane przez limfocyty T mogą zarówno eliminować zakażone komórki, jak i hamować replikację wirusa bez ich bezpośredniego uszkodzenia. W większości przypadków dorosłych z ostrym HBV dochodzi do samowyleczenia, a wirus zostaje usunięty. Objawy kliniczne, jeśli występują, mogą obejmować żółtaczkę, podwyższone enzymy wątrobowe i symptomy ogólne. U niewielkiej części pacjentów ciężka odpowiedź immunologiczna może prowadzić do znacznego uszkodzenia wątroby, a nawet ostrej niewydolności tego narządu [11-13].

Przewlekłe zakażenie

Zakażenie HBV może stać się przewlekłe, zwłaszcza jeśli ekspozycja na wirusa następuje we wczesnym okresie życia (noworodki, małe dzieci), kiedy układ odpornościowy nie reaguje wystarczająco silnie. W przewlekłym zakażeniu HBV obserwuje się upośledzenie odpowiedzi immunologicznej wrodzonej i nabytej, a komórki odpornościowe są mniej skuteczne w eliminowaniu wirusa [14]. W chorobie przewlekłej limfocyty T specyficzne dla antygenów HBV często wykazują cechy dysfunkcji, z upośledzoną produkcją cytokin i mniejszą zdolnością do eliminacji zakażonych hepatocytów. Ponadto obserwuje się zwiększoną ekspresję receptorów hamujących, takich jak PD-1, co dodatkowo obniża efektywność reakcji antywirusowej [11-12]. Równocześnie w przewlekłej fazie zakażenia układ odpornościowy nadal pozostaje aktywny, co prowadzi do przewlekłego stanu zapalnego w wątrobie. Ta ciągła aktywacja komórek odpornościowych oraz wydzielanie cytokin sprzyja rozwojowi włóknienia, marskości, a w dalszej perspektywie także raka wątrobowokomórkowego (HCC).

W zakażeniu ostrym funkcje immunologiczne są efektywne i prowadzą do eliminacji wirusa. Szczególnie ważne są limfocyty T cytotoksyczne i produkcja neutralizujących przeciwciał, które rozpoznają i usuwają zakażone komórki oraz ograniczają rozprzestrzenianie się HBV. Ponadto komórki NK oraz cytokiny, takie jak interferony, wspierają wczesne fazy odpowiedzi immunologicznej[11,13]. W przewlekłym zakażeniu dochodzi do dysregulacji tej odpowiedzi, limfocyty T ulegają wyczerpaniu, a mechanizmy immunosupresyjne (np. zwiększona liczba komórek regulatorowych, inhibitory receptorów) dominują, co pozwala wirusowi na utrzymanie się w organizmie. To niezdolne do efektywnej eliminacji zakażenia środowisko immunologiczne prowadzi jednocześnie do przewlekłego stanu zapalnego, który jest kluczowym czynnikiem rozwoju powikłań wątroby [11,14].

Powikłania i następstwa zakażenia HBV

• Marskość wątroby

Przewlekłe zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu B (HBV) prowadzi u części chorych do progresji włóknienia i rozwoju marskości wątroby. Proces ten jest wynikiem przewlekłego stanu zapalnego wywołanego zarówno przez replikację wirusa, jak i odpowiedź immunologiczną gospodarza. Stała aktywacja komórek gwiaździstych wątroby sprzyja odkładaniu macierzy zewnątrzkomórkowej, zaburzając strukturę narządu i prowadząc do niewydolności hepatocytów. U pacjentów z marskością wątroby rośnie ryzyko niewydolności wątroby, nadciśnienia wrotnego oraz rozwoju raka wątrobowokomórkowego (HCC). Czynniki przyspieszające progresję obejmują wysoką wiremię HBV, obecność białka HBx, współistniejące choroby metaboliczne i nadużywanie alkoholu [15-16].

• Rak wątrobowokomórkowy (HCC)

Zakażenie HBV jest jednym z najważniejszych czynników ryzyka HCC i odpowiada za znaczną część przypadków raka wątroby na świecie. Rozwój HCC może zachodzić zarówno w marskości, jak i w wątrobie niezmienionej marskościowo  co stanowi unikalną cechę zakażenia HBV [15-16].

Patogeneza HCC w przebiegu HBV obejmuje kilka kluczowych procesów:

• integrację DNA HBV z genomem gospodarza, prowadzącą do niestabilności genomowej i aktywacji protoonkogenów [15-16],
• działanie białka HBx, które zaburza regulację cyklu komórkowego, hamuje apoptozę i modyfikuje ekspresję genów związanych z proliferacją hepatocytów [15],
• przewlekły stan zapalny, który indukuje stres oksydacyjny, uszkodzenia DNA i regenerację hepatocytów sprzyjającą transformacji nowotworowej [15-16],
• zmiany epigenetyczne, takie jak metylacja DNA i modyfikacje histonów, które zaburzają ekspresję genów onkogennych i supresorowych [17].

HCC w przebiegu HBV stanowi poważny problem zdrowia publicznego, a jego zapadalność pozostaje wysoka pomimo dostępnych terapii przeciwwirusowych. Wynika to m.in. z utrzymywania się zintegrowanych fragmentów DNA HBV w hepatocytach oraz z obecności trwałego cccDNA [16].

Wpływ przewlekłego stresu na progresję HCC w przebiegu HBV

Badania wskazują, że przewlekły stres psychologiczny może modulować przebieg zakażenia HBV i przyczyniać się do progresji choroby w kierunku HCC. Mechanizm obejmuje dysfunkcję osi HPA (podwzgórze–przysadka–nadnercza), podwyższone stężenie kortyzolu oraz zaburzenia odpowiedzi immunologicznej przeciwko zakażonym hepatocytom . Stres może również wpływać na ekspresję genów zapalnych, nasilenie stresu oksydacyjnego i podatność komórek na transformację nowotworową, co dodatkowo zwiększa ryzyko rozwoju HCC u pacjentów z przewlekłym zakażeniem HBV [18].

Diagnostyka laboratoryjna wirusowego zapalenia wątroby typu B

Diagnostyka laboratoryjna WZW B pełni trzy zasadnicze role: (1) wykrycie i rozróżnienie zakażenia ostrego od przewlekłego, (2) ocena aktywności replikacji wirusa i stopnia uszkodzenia wątroby oraz (3) monitorowanie odpowiedzi na terapię i wczesne wykrywanie ryzyka powikłań. Nowoczesne podejście łączy badania serologiczne, molekularne oraz badania biochemiczne i nieinwazyjne oceny włóknienia, a także wykorzystuje coraz bardziej czułe i specyficzne biomarkery nowej generacji [19–22].

1.Podstawowe badania serologiczne

• HBsAg – antygen powierzchniowy

Obecność HBsAg w surowicy jest podstawowym wskaźnikiem aktywnej infekcji HBV. Utrzymanie HBsAg >6 miesięcy definiuje zakażenie przewlekłe. Utrata HBsAg i pojawienie się anty-HBs to marker skutecznej odporności nabytej.

• Anty-HBs -przeciwciała przeciw HBsAg

Wysokie miano anty-HBs (zwykle przyjmowane w praktyce jako ≥10 mIU/ml) świadczy o ochronie odpornościowej po szczepieniu lub po przebytym zakażeniu; brak przeciwciał oznacza brak odporności.

• Anty-HBc (IgM/IgG)

Anty-HBc IgM jest markerem ostrej infekcji (pojawia się wcześnie i zwykle zanika po ostrej fazie). Anty-HBc IgG utrzymuje się dłużej i wskazuje na przebyte lub przewlekłe zakażenie; interpretacja w kontekście HBsAg jest kluczowa.

• HBeAg / Anty-HBe

HBeAg wskazuje na wysoką replikację i większą zakaźność, serokonwersja do anty-HBe jest często związana ze zmniejszeniem replikacji. Jednak coraz bardziej docenia się ograniczenia HBeAg jako jedynego markera replikacji, zwłaszcza w określonych fazach choroby i przy mutacjach „precore/core” [22-23]

2. Badania molekularne – ilościowe oznaczanie HBV DNA i ich znaczenie

• Ilościowe HBV DNA (PCR)

Pomiar ilościowy HBV DNA jest podstawowym testem do oceny aktywności wirusa, kwalifikacji do leczenia i monitorowania skuteczności terapii. Badania powinny być wykonywane za pomocą standaryzowanych, ilościowych testów PCR, najlepiej z podaniem wyniku w IU/ml. Dynamika wiremii (spadek/utrzymanie) informuje o odpowiedzi na leczenie oraz ryzyku progresji choroby [19,22]. Różne testy mają różne progi detekcji i zakres liniowy, dla porównywalności istotne jest stosowanie testów referencyjnych i komunikowanie progu detekcji oraz zakresu ilościowego w wynikach laboratoryjnych. Ponadto niska wiremia (<limit detekcji) nie wyklucza obecności cccDNA w wątrobie ani ryzyka reaktywacji przy immunosupresji [21-22].

3. Biomarkery nowej generacji — HBV RNA, HBcrAg i pośrednie markery cccDNA

• HBV RNA (pregenomic RNA w krążeniu)

Pomiary krążącego HBV RNA (pgRNA lub inne formy RNA wirusowego) są obiecującym markerem aktywnej transkrypcji z cccDNA i mogą lepiej korelować z pulą cccDNA niż same oznaczenia HBV DNA. Mogą pomóc w ocenie aktywności replikacyjnej i przewidywaniu odpowiedzi na leczenie.

• HBcrAg (antygeny rdzeniowe rekonstruowane)

HBcrAg (hepatitis B core-related antigen) to kompleks markerów związanych z rdzeniem wirusa, który koreluje z aktywnością cccDNA i może być użyteczny tam, gdzie dostęp do ilościowego HBV DNA lub HBV RNA jest ograniczony. HBcrAg może być pomocny w monitorowaniu pacjentów po serokonwersji HBe lub przy niskiej wiremii.

Chociaż biomarkery te są obiecujące, ich szerokie wdrożenie wymaga standaryzacji metod, określenia progów klinicznych i dostępności testów. W badaniach wykazano ich użyteczność w prognostyce, monitorowaniu terapii i ocenie puli cccDNA, jednak stosowanie ich w codziennej praktyce różni się między regionami i laboratoriami [20-22].

4. Diagnostyka ukrytego zakażenia (OBI) i testowanie w warunkach niskiej wiremii

Zakażenie ukryte (occult HBV infection — OBI) charakteryzuje się ujemnym HBsAg przy wykrywalnym lub bardzo niskim HBV DNA w surowicy i/lub obecnością anty-HBc. Rozpoznanie OBI wymaga bardzo czułych testów molekularnych i/lub badań tkankowych (DNA wirusa w wątrobie). OBI ma znaczenie kliniczne przy immunosupresji i przeszczepieniach; wymaga szczególnej uwagi diagnostycznej i planowania zapobiegawczego [21-22].

5. Badania biochemiczne i ocena stopnia uszkodzenia wątroby

• Parametry czynnościowe wątroby

Standardowe panele: ALT, AST, ALP, bilirubina, albumina, oraz INR są niezbędne do oceny aktywności zapalenia i funkcji wątroby. Warto interpretować je łącznie z wynikami wirusologicznymi (HBV DNA) i obrazowaniem.

• Nieinwazyjna ocena włóknienia

Elastografia (np. FibroScan) oraz markery biochemiczne włóknienia (np. APRI, FIB-4) są powszechnie stosowane do oceny włóknienia/marskości bez konieczności biopsji. Badania laboratoryjne powinny być skorelowane z elastografią i obrazowaniem w planowaniu monitoringu i decyzji terapeutycznych [22-23].

Badania przesiewowe i wskazania do testowania

Najnowsze rekomendacje CDC (Centers for Disease Control and Prevention, 2023) zalecają powszechne przeprowadzanie badań przesiewowych: wykonanie trzech badań laboratoryjnych: HBsAg, anty-HBs, antyHBc przynajmniej raz w życiu u dorosłych ≥18 r.ż., a także rozszerzone badanie osób z czynnikami ryzyka [19]. Takie podejście zwiększa wykrywalność przewlekłych zakażeń i dostęp do opieki.

Monitorowanie podczas terapii przeciwwirusowej

Podczas leczenia monitoruje się przede wszystkim ilościowe HBV DNA i testy biochemiczne (ALT), aby ocenić odpowiedź wirusologiczną i biochemiczną. W ośrodkach korzystających z zaawansowanych markerów, HBV RNA i HBcrAg mogą dostarczać dodatkowych informacji o aktywności cccDNA i przewidywać perspektywę serokonwersji HBsAg. Częstotliwość monitorowania zależy od schematu terapeutycznego i stanu pacjenta, ale zwykle obejmuje badania co kilka miesięcy w pierwszym roku terapii, a następnie co 3–6 miesięcy w stabilnym okresie.

Problemy i ograniczenia diagnostyki laboratoryjnej

• Brak pełnej standaryzacji niektórych nowych biomarkerów (HBV RNA, HBcrAg) ogranicza ich powszechne zastosowanie.
• Różnice metodologiczne między testami HBV DNA wpływają na porównywalność wyników; istotne jest raportowanie jednostek (IU/ml) i limitów detekcji.
• Dostępność i koszty –  zaawansowane testy nie są jeszcze szeroko dostępne w krajach o ograniczonych zasobach.
• Złożona interpretacja wyników u pacjentów z OBI, przy immunosupresji lub ze współistniejącą infekcją HCV/HIV wymaga doświadczonego ośrodka diagnostycznego.

Praktyczne wskazówki dla laboratorium i klinicysty

1. Stosowanie standardowych panelów serologicznych jako pierwszy krok diagnostyczny (HBsAg, anty-HBs, anty-HBc).
2. W przypadku HBsAg dodatniego –  wykonać ilościowy HBV DNA oraz ocenić funkcję wątroby i włóknienie.
3. Przy planowanej immunosupresji lub przed przeszczepieniem rozważyć badania w kierunku OBI (czułe HBV DNA; anty-HBc) i konsultację hepatologiczną.
4. Jeżeli dostępne, wykorzystywać HBV RNA / HBcrAg w ośrodkach referencyjnych do lepszego odwzorowania aktywności cccDNA i przewidywania odpowiedzi na terapię.
5. Raportować jednostki wyników (HBV DNA w IU/ml) i limity detekcji testu w raporcie laboratoryjnym.

Nowoczesna diagnostyka WZW B łączy tradycyjne testy serologiczne i ilościowe oznaczenia HBV DNA z nowymi biomarkerami (HBV RNA, HBcrAg) oraz nieinwazyjną oceną włóknienia. Pełne wdrożenie nowych markerów wymaga standaryzacji, badań walidacyjnych i dostępności testów, ale już dzisiaj stanowią one cenne uzupełnienie w ocenie puli cccDNA i planowaniu terapii. Szerokie programy testowania (w tym rekomendacje przesiewowe) oraz spójne algorytmy diagnostyczne są kluczowe dla wykrywania zakażeń, monitorowania pacjentów i ograniczania powikłań [19-22].

Szczepienia przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B

Szczepienie przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (HBV) jest najskuteczniejszą metodą zapobiegania zakażeniu, które może prowadzić do przewlekłej choroby wątroby, marskości oraz raka wątrobowokomórkowego. Wprowadzenie szczepień do rutynowych programów immunizacyjnych doprowadziło do znacznego spadku zachorowań i nosicielstwa HBV na świecie. Szczepionki przeciw HBV działają dzięki indukcji przeciwciał neutralizujących przeciw antygenowi powierzchniowemu HBsAg, będącemu głównym celem odpowiedzi humoralnej [24]. Programy szczepień populacyjnych – zarówno powszechne, jak i kierowane do grup ryzyka – znacząco ograniczyły liczbę nowych zakażeń i przypadków przewlekłego nosicielstwa [25]. Ochronny poziom przeciwciał określa się jako miano anty-HBs ≥10 mIU/ml po pełnym cyklu szczepień [26].

Standardowy schemat szczepień obejmuje trzy dawki: w miesiącach 0–1–6. Dostępne szczepionki są rekombinowane i zawierają cząsteczki HBsAg indukujące produkcję przeciwciał neutralizujących. W wielu krajach stosuje się szczepionki skojarzone, które łączą antygeny HBV z komponentami innych szczepień (np. DTP, IPV, Hib), co ułatwia immunizację pediatryczną [27]. Zgodnie z wytycznymi WHO, rutynowe szczepienie powinno rozpoczynać się jak najwcześniej po urodzeniu – najlepiej w ciągu pierwszych 24 godzin życia. Działanie to jest kluczowe dla przerwania wertykalnej transmisji HBV i ograniczenia rozprzestrzeniania się wirusa [28].

Immunizacja noworodków i profilaktyka wertykalnej transmisji

Transmisja z matki na dziecko (MTCT) jest jednym z najważniejszych źródeł zakażeń HBV. U matek dodatnich w kierunku HBeAg ryzyko zakażenia noworodka jest bardzo wysokie bez wykonania odpowiedniej profilaktyki. Profilaktyka obejmuje:

• podanie dawki urodzeniowej szczepionki natychmiast po urodzeniu,
• u noworodków wysokiego ryzyka – podanie równoległe HBIg wraz z pierwszą dawką szczepionki,
• w wybranych przypadkach – terapię przeciwwirusową u matki w trzecim trymestrze w celu obniżenia wiremii.

Wczesne podanie dawki urodzeniowej oraz zakończenie pełnego cyklu szczepień znacząco zmniejsza ryzyko wertykalnych zakażeń i przewlekłego WZW B [25].

Dane z metaanaliz wykazują, że szczepienia przeciw HBV istotnie zmniejszają ryzyko zakażenia zarówno w populacji ogólnej, jak i w grupach wysokiego ryzyka, przy zachowaniu korzystnego profilu bezpieczeństwa. Dodatkowe strategie, w tym stosowanie nowych adjuwantów (np. HBsAg-1018), mogą szczególnie poprawić odpowiedź immunologiczną u osób o osłabionej reaktywności immunologicznej. Działania niepożądane po szczepieniu są zwykle łagodne, a ryzyko poważnych zdarzeń jest bardzo niskie – korzyści zdrowotne zdecydowanie przewyższają możliwe ryzyka.

WHO zakłada eliminację WZW wirusowego jako zagrożenia zdrowia publicznego do 2030 roku. W ramach strategii priorytetem jest:

• powszechne szczepienie noworodków (szczególnie dawka urodzeniowa),
• szeroki dostęp do szczepień populacyjnych i w grupach ryzyka,
• monitorowanie pokrycia szczepieniami i jego poprawa w krajach o niskiej dostępności.

W 2022 r. globalne pokrycie dawką urodzeniową wynosiło jedynie ok. 45%, co jest nadal niewystarczające do realizacji celów eliminacyjnych WHO.

Mimo wysokiej skuteczności szczepionek, wiele regionów świata boryka się z trudnościami w organizacji programów szczepień. Problemy obejmują ograniczony dostęp do opieki, nieregularne podawanie dawki urodzeniowej oraz brak monitorowania odpowiedzi poszczepiennej. Dalsze działania wymagają poprawy edukacji zdrowotnej, wzmocnienia systemów immunizacyjnych oraz rozszerzenia programów nadzoru epidemiologicznego [27-28].

Autor: Zuzanna Franciszkiewicz

Bibliografia

1. Asandem, Diana Asema et al. “Hepatitis B Virus Infection: A Mini Review.” Viruses vol. 16,5 724. 3 May. 2024, doi:10.3390/v16050724
2. Chuang, Yu-Chen, and J-H James Ou. “Hepatitis B virus entry, assembly, and egress.” Microbiology and molecular biology reviews : MMBR vol. 88,4 (2024): e0001424. doi:10.1128/mmbr.00014-24
3. Gómez-Moreno, Andoni, and Alexander Ploss. “Mechanisms of Hepatitis B Virus cccDNA and Minichromosome Formation and HBV Gene Transcription.” Viruses vol. 16,4 609. 15 Apr. 2024, doi:10.3390/v16040609
4. Tsai, Kuen-Nan, and Jing-Hsiung James Ou. “Hepatitis B virus e antigen and viral persistence.” Current opinion in virology vol. 51 (2021): 158-163. doi:10.1016/j.coviro.2021.10.003
5. Chuang, Yu-Chen et al. “Pathogenicity and virulence of Hepatitis B virus.” Virulence vol. 13,1 (2022): 258-296. doi:10.1080/21505594.2022.2028483
6.  Wei, Lei, and Alexander Ploss. “Mechanism of Hepatitis B Virus cccDNA Formation.” Viruses vol. 13,8 1463. 27 Jul. 2021, doi:10.3390/v13081463
7. Zhan, Qiao et al. “Human immune repertoire in hepatitis B virus infection.” World journal of gastroenterology vol. 27,25 (2021): 3790-3801. doi:10.3748/wjg.v27.i25.3790
8. Tu, Thomas et al. “Hepatitis B Virus DNA Integration: In Vitro Models for Investigating Viral Pathogenesis and Persistence.” Viruses vol. 13,2 180. 26 Jan. 2021, doi:10.3390/v13020180
9. Zoulim, Fabien et al. “Hepatitis B virus DNA integration: Implications for diagnostics, therapy, and outcome.” Journal of hepatology vol. 81,6 (2024): 1087-1099. doi:10.1016/j.jhep.2024.06.037.
10. Roma, Katerina et al. “A Review of the Systemic Manifestations of Hepatitis B Virus Infection, Hepatitis D Virus, Hepatocellular Carcinoma, and Emerging Therapies.” Gastro hep advances vol. 3,2 276-291. 17 Jul. 2023, doi:10.1016/j.gastha.2023.06.014
11. Busca, Aurelia, and Ashok Kumar. “Innate immune responses in hepatitis B virus (HBV) infection.” Virology journal vol. 11 22. 7 Feb. 2014, doi:10.1186/1743-422X-11-22
12. Khanam, Arshi et al. “Immunopathology of Chronic Hepatitis B Infection: Role of Innate and Adaptive Immune Response in Disease Progression.” International journal of molecular sciences vol. 22,11 5497. 23 May. 2021, doi:10.3390/ijms22115497
13. Jung, Maria-Christina, and Gerd R Pape. “Immunology of hepatitis B infection.” The Lancet. Infectious diseases vol. 2,1 (2002): 43-50. doi:10.1016/s1473-3099(01)00172-4
14. Chisari, F V et al. “Pathogenesis of hepatitis B virus infection.” Pathologie-biologie vol. 58,4 (2010): 258-66. doi:10.1016/j.patbio.2009.11.001
15. Rizzo, Giacomo Emanuele Maria et al. “Hepatitis B Virus-Associated Hepatocellular Carcinoma.” Virusesvol. 14,5 986. 7 May. 2022, doi:10.3390/v14050986
16. Boora, Sanjit et al. “Hepatitis B virus-induced hepatocellular carcinoma: a persistent global problem.” Brazilian journal of microbiology : [publication of the Brazilian Society for Microbiology]vol. 54,2 (2023): 679-689. doi:10.1007/s42770-023-00970-y
17. Zhang, Yaqin et al. “Epigenetic modification of hepatitis B virus infection and related hepatocellular carcinoma.” Virulence vol. 15,1 (2024): 2421231. doi:10.1080/21505594.2024.2421231
18. Noverati, Nicholas et al. “Hepatitis B Virus-Associated Hepatocellular Carcinoma and Chronic Stress.” International journal of molecular sciencesvol. 23,7 3917. 1 Apr. 2022, doi:10.3390/ijms23073917
19.  Conners, Erin E et al. “Screening and Testing for Hepatitis B Virus Infection: CDC Recommendations – United States, 2023.” MMWR. Recommendations and reports : Morbidity and mortality weekly report. Recommendations and reports vol. 72,1 1-25. 10 Mar. 2023, doi:10.15585/mmwr.rr7201a1
20. Wang, Xin et al. Sheng wu yi xue gong cheng xue za zhi = Journal of biomedical engineering = Shengwu yixue gongchengxue zazhi vol. 40,6 (2023): 1242-1248. doi:10.7507/1001-5515.202309041
21. Kumar, Manoj et al. “Current Challenges and Future Perspectives of Diagnosis of Hepatitis B Virus.” Diagnostics (Basel, Switzerland) vol. 13,3 368. 19 Jan. 2023, doi:10.3390/diagnostics13030368
22. Lee, Jong-Han, and Hyon-Suk Kim. “Current laboratory tests for diagnosis of hepatitis B virus infection.” International journal of clinical practice vol. 75,12 (2021): e14812. doi:10.1111/ijcp.14812
23. LabTestsOnline Polska — test: WZW typu B — badania. Dostęp: https://labtestsonline.pl/test/wzw-typu-b-badania/
24. .Pattyn, Jade et al. “Hepatitis B Vaccines.” The Journal of infectious diseases vol. 224,12 Suppl 2 (2021): S343-S351. doi:10.1093/infdis/jiaa668
25. Veronese, Piero et al. “Prevention of vertical transmission of hepatitis B virus infection.” World journal of gastroenterology vol. 27,26 (2021): 4182-4193. doi:10.3748/wjg.v27.i26.4182
26. World Health Organization. “Hepatitis B vaccines: WHO position paper, July 2017 – Recommendations.” Vaccine vol. 37,2 (2019): 223-225. doi:10.1016/j.vaccine.2017.07.046
27. Qiu, Jiamin et al. “Efficacy and safety of hepatitis B vaccine: an umbrella review of meta-analyses.” Expert review of vaccines vol. 23,1 (2024): 69-81. doi:10.1080/14760584.2023.2289566
28. WHO. Updated guidelines on hepatitis B (2024); WHO/UNICEF global vaccination coverage data.