Przeciwciała anty-M z układu MNS u dzieci po przebytych infekcjach
W skrócie:
- Przeciwciała anty-M są skierowane przeciwko antygenowi M z układu grupowego MNS. Najczęściej to przeciwciała naturalne klasy IgM, nieaktywne w 37 °C i bez znaczenia klinicznego.
- Gdy występują jako IgG (lub IgM z komponentą IgG) i reagują w pośrednim teście antyglobulinowym, są potencjalnie istotne klinicznie – do przetoczeń należy dobierać krew bez antygenu M.
- Antygen M leży na glikoforynie A błony erytrocytu; opisano pojawianie się anty-M u dzieci w czasie zakażeń bakteryjnych, zapalenia płuc wywołanego Mycoplasma pneumoniae i po COVID-19.
- Analiza autorki: 38 dzieci z anty-M klasy IgG (Warszawa, 2020–2025) – 26 po zapaleniu ucha lub migdałków, 9 z oddziału chirurgii (wyrostek, oparzenia), 3 po zapaleniu płuc (RSV, COVID-19); 31 z 38 miało 1–7 lat.
- Najbardziej prawdopodobnym mechanizmem ich powstawania jest mimikra molekularna. Mechanizm ten nie został jednak w pełni poznany.
Czym są przeciwciała anty-M?
Alloprzeciwciała anty-M są dość często występującymi naturalnymi przeciwciałami typu zimnego, zazwyczaj klasy IgM. Nie wykazują aktywności w temperaturze 37 °C, przez co nie są traktowane jako istotne klinicznie. Naturalnie występujące przeciwciała anty-M wykrywa się z częstością 1/2500 zdrowych dawców oraz znacznie częściej u chorych dzieci, niż dorosłych z infekcjami bakteryjnymi. Chociaż specyficzne mechanizmy powstawania naturalnych alloprzeciwciał anty-M nie zostały jeszcze wyjaśnione, uważa się, że tak jak w przypadku układu ABO i innych naturalnie występujących przeciwciał klasy IgM, to mikroflora jelitowa, patogeny wirusów, bakterii i białka związane z pożywieniem są bodźcami w procesie tworzenia przeciwciał jako pierwotna odpowiedź układu odpornościowego.

Przeciwciała anty-M mogą występować także jako przeciwciała klasy IgG lub IgM z komponentą IgG. Reagują one w 37 °C w pośrednim teście antyglobulinowym i są uznawane za potencjalnie istotne klinicznie, a do ewentualnych przetoczeń dobiera się KKCz bez antygenu M.
Układ grupowy MNS i glikoforyny
Układ grupowy MNS został odkryty w 1927 r. przez Landsteinera i Levine’a jako drugi po układzie ABO. W nomenklaturze International Society of Blood Transfusion otrzymał symbol MNS i numer 002. Nazwa pochodzi od 3 pierwszych zidentyfikowanych antygenów: M, N, S. MNS jest bardzo złożonym układem, składającym się z 50 antygenów. Jego złożoność wynika z rekombinacji dwóch homologicznych genów mieszczących się na chromosomie 4: genu GYPA, kodującego glikoforynę A (GPA), oraz genu GYPB, odpowiadającego za syntezę glikoforyny B (GPB). Obie glikoforyny są związane z kwasem sjalowym odpowiedzialnym za ujemny ładunek na powierzchni błony erytrocytu. Niektóre bakterie wytwarzają adhezyny, czyli białka powierzchniowe rozpoznające określone struktury na komórkach gospodarza. Oddziaływanie adhezyn bakteryjnych z glikoforyną A lub jej łańcuchami cukrowymi może ułatwiać przyleganie bakterii do błony erytrocytów.
Naukowcy badali to zjawisko już kilkadziesiąt lat temu.
Najlepiej znanym przykładem jest wykorzystywanie glikoforyny A przez patogen Plasmodium falciparum (zarodziec malarii), który wiąże się z glikoforyną A za pomocą białka EBA-175, co umożliwia mu wnikanie do erytrocytów. Plasmodium nie jest jednak bakterią, a pierwotniakiem.
Anty-M a infekcje – co opisano w literaturze
Kao, Frank i De Jongh, w 1978 r. w pracy „Anti-M in children with acute bacterial infection” (Przeciwciała anty-M u dzieci z ostrymi zakażeniami bakteryjnymi) opisali czworo dzieci w wieku 7–24 miesięcy, u których wykryto przeciwciała anty-M w czasie ciężkich infekcji bakteryjnych. Wśród rozpoznanych zakażeń były m.in.: zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i septyczne zapalenie stawów. Autorzy wysnuli hipotezę, że infekcje bakteryjne mogą indukować naturalnie występujące przeciwciała anty-M u osób M-ujemnych.
W 1982 r. Ishizaka i wsp. opisali 6-letnią dziewczynkę z zapaleniem płuc wywołanym Mycoplasma pneumoniae, u której stwierdzono wysokie miano przeciwciał anty-M. Przypadek ten potwierdza możliwość pojawienia się tych przeciwciał podczas infekcji. Nie rozstrzyga jednak mechanizmu ich powstawania.
Yin i wsp. w 2026 r. badali zależność pojawienia się przeciwciał anty-M u dzieci po zakażeniu SARS-CoV-2. Retrospektywna analiza 31 dzieci z alloprzeciwciałami anty-M oraz 31 pacjentów kontrolnych wykazała, że zakażenie SARS-CoV-2 wystąpiło u 54,84% osób z grupy badanej wobec 19,35% z grupy kontrolnej. Zaobserwowano korelację sugerującą powstawanie przeciwciał na tle mimikry molekularnej, a u 35,48% dzieci z anty-M stwierdzono wysokie miano przeciwciał IgG.
Mimikra molekularna – możliwy mechanizm
Jaki mechanizm immunologiczny może za tym stać? Najbardziej interesującą hipotezą jest mimetyzm molekularny. Antygen bakteryjny może mieć strukturę podobną do fragmentu ludzkiej glikoproteiny. Powoduje to aktywację limfocytów B do produkcji przeciwciał rozpoznających antygen bakteryjny. Powstaje reakcja krzyżowa. Jeśli przeciwciała rozpoznają również antygen M glikoforyny A, w badaniu serologicznym pojawia się aktywność przeciwciał anty-M.
Doświadczenia własne: 38 dzieci z przeciwciałami anty-M (2020–2025)
W niniejszej pracy przeanalizowałam doświadczenia własne z Pracowni Immunologii Transfuzjologicznej Szpitala Dziecięcego w Warszawie, na przełomie lat 2020–2025. Badaniu poddano grupę 38 dzieci, w przedziale wiekowym 1–16 lat, u których wykryto przeciwciała anty-M klasy IgG, czyli mających znaczenie kliniczne. 26 spośród wszystkich badanych stanowiły dzieci laryngologiczne, po przebytych zapaleniach migdałów i/lub ucha środkowego. U dzieci za infekcje ucha odpowiadają najczęściej Streptococcus pneumoniae (dwoinka zapalenia płuc) oraz Haemophilus influenzae. Na migdałkach natomiast dominuje Streptococcus pyogenes (paciorkowiec grupy A), wywołujący klasyczną anginę ropną. Statystycznie występuje najczęściej u dzieci w wieku 5–15 lat.
Znacznie mniejszą grupę 9 osób z przeciwciałami stanowiły dzieci oddziału chirurgii, hospitalizowane z powodu ostrego zapalenia wyrostka robaczkowego lub silnych, rozległych poparzeń. Ostre zapalenie wyrostka robaczkowego jest wywoływane przez bakterie wchodzące w skład naturalnej flory bakteryjnej jelit, które zaczynają się nadmiernie namnażać w wyniku zablokowania światła wyrostka. Najczęściej wyizolowane bakterie to Escherichia coli (pałeczka okrężnicy), Klebsiella pneumoniae (pałeczka zapalenia płuc), bakterie beztlenowe z rodzaju Bacteroides oraz Pseudomonas (pałeczka ropy błękitnej).
W Polsce oparzeniom termicznym ulega nawet do 400 tysięcy osób rocznie, z czego 50–80% stanowią dzieci. Najwięcej przypadków dotyczy dzieci w wieku od dwóch do czterech lat, wówczas bowiem dzieci stają się coraz bardziej ruchliwe i ciekawe świata, lecz nie potrafią jeszcze ocenić ryzyka zagrożeń.
Rany oparzeniowe stanowią idealne środowisko dla rozwoju bakterii. Nadkażenie rany oparzeniowej jest spowodowane głównie przez bakterie, które kolonizują uszkodzoną skórę pozbawioną naturalnej bariery ochronnej. Gdy układ odpornościowy pacjenta walczy z zakażeniem rany oparzeniowej, limfocyty B zaczynają masowo produkować swoiste przeciwciała anty-M, skierowane przeciwko bakteryjnemu białku, aby zneutralizować patogen. Do najczęstszych czynników etiologicznych zakażeń ran oparzeniowych należą: Staphylococcus aureus (gronkowiec złocisty), Pseudomonas aeruginosa (pałeczka ropy błękitnej), szczególnie częsta i groźna w szpitalach oraz na oddziałach oparzeniowych, a także Acinetobacter baumannii (zwłaszcza szczepy wielolekooporne MDR u pacjentów na OIT).
Pozostałych 3 pacjentów z grupy badanych, u których wykryto przeciwciała anty-M, to dzieci po przebytym zapaleniu płuc wywołanym wirusem RSV lub COVID-19, o którym była już mowa wcześniej w wyżej wymienionym artykule.
Omówione wyniki przedstawiają ryciny 1 i 2.


Rycina 2 pokazuje, że najczęściej przeciwciała anty-M wykrywano u dzieci w grupie wiekowej 1–3 oraz 4–7 lat. Są to dzieci w wieku przedszkolno-szkolnym, które częściej zapadają na różnego rodzaju infekcje, niż dzieci starsze i dorośli. Ich układ immunologiczny nie jest jeszcze w pełni dojrzały, by sprawnie zwalczać drobnoustroje. Nie posiada tak szerokiej pamięci immunologicznej jak osoba dorosła, dopiero uczy się wytwarzać odpowiednie przeciwciała, a mechanizmy obronne błon śluzowych nosa, gardła i dróg oddechowych nadal dojrzewają.
Podsumowanie
Alloprzeciwciała anty-M najczęściej występują jako tzw. przeciwciała naturalne klasy IgM, nie mające znaczenia klinicznego. Mogą występować też jako przeciwciała klasy IgG lub IgM z komponentą IgG. Wtedy do ewentualnych przetoczeń należy dobierać krew bez antygenu M. Naturalnie występujące przeciwciała anty-M częściej wykrywa się u dzieci, niż dorosłych z infekcjami bakteryjnymi. Antygeny układu MNS są receptorami dla wielu bakterii i wirusów, co potwierdzają przytoczone przypadki. Przeciwciała anty-M pojawiają się u dzieci po przebytych infekcjach górnych i dolnych dróg oddechowych, po zapaleniu ucha środkowego i migdałków podniebiennych, po zakażeniach spowodowanych wirusem RSV, COVID-19, Mycoplasma pneumoniae. Zaobserwowano ich występowanie również u dzieci z ostrym zapaleniem wyrostka robaczkowego i po rozległych oparzeniach. Przeciwciała te częściej pojawiają się u dzieci pomiędzy 1 a 7 rokiem życia, niż u starszych dzieci. Mechanizm ich powstawania nie został jednak w pełni poznany.
Zobacz też: Transfuzjologia i diagnostyka laboratoryjna – przewodnik, Układ grupowy MNS, Choroba hemolityczna płodu i noworodka, Kontrola serologiczna w ciąży – aktualne wytyczne, Czynniki zakaźne istotne w transfuzjologii.
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. Decyzje o doborze krwi do przetoczenia podejmuje się na podstawie badań wykonanych w pracowni immunologii transfuzjologicznej.
Piśmiennictwo
- Fabijańska-Mitek J.: Immunologia. Grupy krwi i niedokrwistości. Fundacja Pro Pharmacia Futura, Warszawa 2018.
- Dembińska-Kieć A., Naskalski J.W., Solnica B. (red.): Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej. Wyd. 4, Warszawa 2018.
- Tamai Y., Ohto H., Yasuda H. i wsp.: Allo-anti-M: detection peaks around 2 years of age, but may be attenuated by red blood cell transfusion. Transfusion 2021; 61(9): 2718–2726, doi:10.1111/trf.16594.
- Fabijańska-Mitek J., Bochenek-Jantczak D., Grajewska A.: Badania immunohematologiczne w transfuzjologii – kompendium. Fundacja Pro Pharmacia Futura, Warszawa 2023.
- Obwieszczenie Ministra Zdrowia z dnia 17 lutego 2021 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie leczenia krwią w podmiotach leczniczych wykonujących działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne.
- Kao Y.S., Frank S., De Jongh D.S.: Anti-M in children with acute bacterial infections. Transfusion 1978; 18(3): 320–322, doi:10.1046/j.1537-2995.1978.18378205140.x.
- Ishizaka A., Tomita M., Sarashina S., Tsuchida F. i wsp.: Transient elevation of anti-M antibody levels in child with Mycoplasma pneumoniae pneumonia. American Journal of Diseases of Children (obecnie JAMA Pediatrics) 1982; 136(2): 168–169, doi:10.1001/archpedi.1982.03970380080016.
- Yin M.W., Peng X.Q., Ma J.H., Jiang G.Z., Zhao N., Huang X.Y., Shi S., Chen X.J.: COVID-19 infection is associated with anti-M alloantibody development in pediatric patients: immunological characteristics and clinical implications for transfusion safety. Italian Journal of Pediatrics 2026; 52(1): 100, doi:10.1186/s13052-026-02258-x.
- Hryniewicz W. (red.): Rekomendacje postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach układu oddechowego. Narodowy Program Ochrony Antybiotyków, 2010.
- Heczko P.B. (red.): Opieka, nadzór i leczenie rany oparzeniowej. Zakażenia – dwumiesięcznik Polskiego Towarzystwa Zakażeń Szpitalnych, 2014, nr 1.
- Almaramhy H.H.: Acute appendicitis in young children less than 5 years: review article. Italian Journal of Pediatrics 2017; 43(1): 15, doi:10.1186/s13052-017-0335-2.
- Bhaskar K., Clarke S., Moore L.S.P., Hughes S.: Bacterial peritonitis in paediatric appendicitis; microbial epidemiology and antimicrobial management. Annals of Clinical Microbiology and Antimicrobials 2023; 22(1): 45, doi:10.1186/s12941-023-00591-1.
Zdjęcie główne: erytrocyty w skaningowym mikroskopie elektronowym – zdjęcie poglądowe. Fot. Scootdive, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons; kadrowanie Biomist. Ryciny 1 i 2: wykresy autorki.
Ten artykuł należy do zbioru: Transfuzjologia, hematologia i diagnostyka laboratoryjna – wszystkie artykuły →
Testy i zadania maturalne z odpowiedziami: Układ odpornościowy →