Polskie anteny polecą na sondzie Vigil. Sener Polska z kolejnym kontraktem ESA
Warszawska firma Sener Polska zaprojektuje i zbuduje trzy anteny komunikacyjne dla Vigil, europejskiej sondy do obserwacji pogody kosmicznej. Kontrakt z Europejską Agencją Kosmiczną obejmuje dwie anteny niskiego zysku i jedną średniego zysku. O umowie firma poinformowała 16 listopada 2026 r., start misji zaplanowano na 2031 r.
Strażnik ustawiony z boku Słońca
Vigil, po łacinie „strażnik”, ma być pierwszym europejskim satelitą przeznaczonym wyłącznie do monitorowania pogody kosmicznej. Poleci do punktu Lagrange’a L5. To miejsce na orbicie Ziemi wokół Słońca, oddalone o około 150 mln km zarówno od Słońca, jak i od naszej planety.
Z L5 sonda będzie widzieć tę część tarczy Słońca, która dopiero za kilka dni obróci się w stronę Ziemi. Według ESA dane z Vigil mogą dać nawet cztery–pięć dni wyprzedzenia przy niektórych zjawiskach pogody kosmicznej. Z boku łatwiej też zmierzyć prędkość i kierunek koronalnych wyrzutów masy, czyli obłoków plazmy wyrzucanych przez Słońce.
Dane trafią do Space Weather Service Network, sieci prowadzonej przez Biuro Pogody Kosmicznej ESA. Mają z nich korzystać operatorzy satelitów, sieci energetycznych i telekomunikacyjnych, a także agencje kosmiczne, które muszą chronić astronautów na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej.
Burze słoneczne potrafią zakłócić pracę sieci energetycznych, łączności i satelitów. W maju 2024 r. silna burza dała zorze widoczne w dużej części Europy. Holger Krag, szef programu bezpieczeństwa kosmicznego ESA, szacował przy podpisaniu umowy na budowę sondy, że zdarzenie podobne do burzy Carringtona z 1859 r. mogłoby dziś przynieść straty od wielu miliardów do trzech bilionów euro.
Antena szeroka i antena pośrednia
Antena niskiego zysku (LGA) promieniuje w szerokim kącie. Łączy się ze stacją naziemną prawie niezależnie od tego, jak ustawiona jest sonda. Przesyła mało danych, wystarczająco na telemetrię, czyli podstawowe informacje o stanie satelity. Taka antena przydaje się w awarii, gdy sonda nie potrafi kontrolować swojego położenia i orientacji.
Antena średniego zysku (MGA) to rozwiązanie pośrednie. Przesyła więcej danych niż LGA, a nie wymaga tak dokładnego celowania w Ziemię jak antena wysokiego zysku (HGA). W misji Vigil będzie używana w czasie przelotu do L5, a potem posłuży jako zapas dla głównej łączności przez HGA.
„Nawet najbardziej zaawansowana sonda nie może wykorzystać swoich możliwości bez sprawnej komunikacji” – powiedział Przemysław Roguski, kierownik projektu w Sener Polska.
Co dokładnie zrobią inżynierowie z Warszawy
Sener Polska odpowiada za część mechaniczną anten i za to, jak zostaną zamontowane na sondzie. Inżynierowie sprawdzą w analizach strukturalnych, jak elementy zniosą obciążenia podczas startu rakiety. Badania termiczne pokażą, jak anteny zachowają się przy dużych wahaniach temperatury w przestrzeni kosmicznej. Potem powstaną i przejdą testy modele lotne, czyli egzemplarze przeznaczone do wysłania w kosmos.
Projekt anten od strony radiowej i ich testy prowadzi zespół Communication Division (COM). Dyrektor generalny Sener Polska Jakub Pierzchała przypomniał, że firma zaczynała w tej misji od mechanizmu dla instrumentu naukowego, a teraz pracuje nad systemami łączności satelity.
Pierwszą umowę dla Vigil Sener Polska podpisała w 2024 r. Dotyczyła mechanizmu otwierania osłon instrumentu HI (Heliographic Imager). Osłony chronią go przed zanieczyszczeniami przed startem i w czasie wynoszenia na orbitę. To nie jedyny polski udział w misji: w marcu 2026 r. PAP informowała, że warszawska Astronika zbuduje dla Vigil wysięgniki, które odsuną magnetometry na siedem metrów od satelity.
Czego komunikat nie podaje
Ani firma, ani PAP nie podały wartości kontraktu ani terminu dostarczenia anten. Nie wiadomo też, w jakim paśmie częstotliwości będą pracować. Całą sondę buduje Airbus Defence and Space UK, z którym ESA podpisała w maju 2024 r. umowę wartą 340 mln euro, więc polskie anteny są jednym z wielu podzespołów od podwykonawców.
Do startu zostało pięć lat. Harmonogramy misji kosmicznych często się przesuwają, a data 2031 r. jest planem, nie zobowiązaniem.
Planety, księżyce i krańce naszego układu opisujemy w przewodniku po Układzie Słonecznym. Polski sektor kosmiczny pojawił się u nas niedawno przy okazji lotu rakiety ILR-33 Bursztyn 2K z Ustki.
Słowniczek: punkty Lagrange’a – wyjaśnienia pojęć z tego tekstu.
Źródła i daty
- PAP / Nauka w Polsce, „Sonda kosmiczna Vigil będzie wyposażona w polskie anteny”, 17.11.2026 – naukawpolsce.pl (na podstawie komunikatu Sener Polska z 16.11.2026).
- ESA, „Airbus to build ESA’s Vigil space weather forecasting mission”, 22.05.2024 – esa.int.
- ESA, strona misji Vigil – esa.int.
- PAP / Science in Poland, „Polish firm Astronika to build instrument booms for ESA’s Vigil space weather probe”, 06.03.2026 – scienceinpoland.pl.
Zdjęcie wyróżniające: wizja artystyczna ESA – sonda obserwuje Słońce i wyrzut plazmy zmierzający w stronę magnetosfery Ziemi. Grafika powstała na etapie studiów misji, gdy nosiła nazwę Lagrange; nie pokazuje polskich anten. Ilustracja: ESA, CC BY-SA 3.0 IGO, Wikimedia Commons; kadrowanie Biomist.