SETI nasłuchuje punktu naprzeciw Słońca. Pilotaż z Allen Telescope Array bez obcych sygnałów

0

Instytut SETI zaczął czteroletnie nasłuchiwanie jednego, wędrującego po niebie punktu: miejsca dokładnie naprzeciw Słońca. Zespół Sofii Sheikh opisał plan i wyniki pilotażu z lata 2023 r. w „The Astronomical Journal” 3 listopada 2026 r. W 17 godzinach danych z Sieci Teleskopów Allena w Kalifornii nie znalazł żadnego sygnału, którego nie dałoby się przypisać ludzkiej technice.

Spotkanie bez umawiania się

Pomysł pochodzi z teorii gier. Ekonomista Thomas Schelling opisał sytuację, w której dwie osoby muszą się spotkać, choć nie mogą się porozumieć. Wybierają wtedy miejsce i porę, które obu wydają się oczywiste. Taki wybór nazywa się punktem Schellinga. Depesza PAP podaje polski przykład: w Toruniu byłoby to południe pod pomnikiem Mikołaja Kopernika na rynku.

Astronomowie szukają takiego punktu dla dwóch cywilizacji odległych o dziesiątki lat świetlnych. Nadajnik, który świeci bez przerwy we wszystkich kierunkach, zużywa ogromne ilości energii. Rozsądniej byłoby nadawać krótko, w umówionym momencie. Tyle że nikt niczego nie umawiał.

Ziemia między Słońcem a obcym nadajnikiem

Z niektórych gwiazd, leżących blisko płaszczyzny ziemskiej orbity, widać przejścia Ziemi na tle Słońca, czyli tranzyty. Tak samo ziemscy astronomowie wykrywają tysiące egzoplanet. Obserwator z takiej gwiazdy zobaczy środek tranzytu wtedy, gdy Ziemia znajdzie się dokładnie między nim a Słońcem. Dla nas ta gwiazda jest wtedy w punkcie antysłonecznym, 180 stopni od Słońca.

Zespół Sheikh zakłada, że obie strony mogą dojść do tego samego wniosku: tranzyt to dobra chwila na wysłanie sygnału, a punkt antysłoneczny to dobry kierunek nasłuchu. Punkt przesuwa się po tle gwiazd w miarę ruchu Ziemi wokół Słońca, więc w ciągu roku obejmuje cały pas wzdłuż ekliptyki. Autorzy dodają, że na różnicę czasu wynikającą z odległości musiałby poprawić nadawca. Cywilizacja zdolna do takiego nadawania najpewniej powstała dużo wcześniej od naszej i lepiej mierzy odległości.

Pilotaż: 32 terabajty i 1,9 mln trafień

Sieć Teleskopów Allena stoi w Obserwatorium Radioastronomicznym Hat Creek w północnej Kalifornii. W pilotażu użyto 20 anten. Przez trzy noce latem 2023 r. teleskopy zebrały około 17 godzin obserwacji, czyli 32 terabajty danych. Zespół szukał wąskopasmowych sygnałów w zakresie od 1 do 2,4 GHz. Takie sygnały wytwarza technika, bo naturalne źródła radiowe dają znacznie szersze pasma.

Program wskazał 1,9 mln kandydatów. Po odrzuceniu identycznych sygnałów widocznych w kilku wiązkach zostało ich około 580 tys. Badacze obejrzeli ręcznie po 500 najsilniejszych z każdej nocy. Wszystkie dało się wytłumaczyć zakłóceniami radiowymi z ludzkich źródeł. Najwięcej zakłóceń przyniosło pasmo 1900–2000 MHz, zgodnie z oczekiwaniami, bo te częstotliwości przydzielono ludzkim nadajnikom.

Na podstawie tych danych autorzy policzyli, jak daleko sięgała czułość. Najsilniejszy nadajnik w historii Ziemi, radar planetarny dawnego radioteleskopu Arecibo, miał moc efektywną około 20 TW. Podobny nadajnik byłby wykrywalny z odległości 44–124 lat świetlnych, zależnie od założeń.

Trzy noce to mniej niż jeden procent

Wynik pilotażu jest ujemny i nie mówi niczego o tym, czy ktoś nadaje. Siedemnaście godzin to 0,8 proc. zaplanowanej kampanii. Wszystkie trzy noce przypadły latem, więc punkt antysłoneczny przesunął się tylko o niewielki fragment nieba: o nieco ponad godzinę rektascensji. Metoda obejmuje wyłącznie gwiazdy w wąskim pasie, z którego widać tranzyty Ziemi. Opiera się też na założeniu, że obca cywilizacja rozumowałaby tak samo jak my.

Według PAP pełna kampania ma trwać cztery lata, po dwie lub trzy noce w tygodniu. Zespół przygotował zautomatyzowany system, który przetwarza dane z każdej nocy prawie na bieżąco. Autorzy piszą, że ATA-ASP ustanowi pierwsze w ogóle ograniczenia dla punktu antysłonecznego.

Instytut SETI działa od 1984 r. jako organizacja non profit, finansowana głównie ze źródeł prywatnych. Polscy astronomowie słyną z innego sposobu przeszukiwania nieba: projekt OGLE z Uniwersytetu Warszawskiego od lat śledzi pojaśnienia gwiazd wywołane mikrosoczewkowaniem, a historię tych badań opisaliśmy w tekście o polskiej astronomii od Kopernika do OGLE.

Słowniczek: egzoplaneta – wyjaśnienia pojęć z tego tekstu.

Źródła i daty

  • S. Z. Sheikh, E. Hort, B. Cabrales, I. Gerrard, W. Farah, N. Tusay i in., „A Large-scale Technosignature Survey of the Antisolar Point with the Allen Telescope Array: Survey Design and Pilot Results”, The Astronomical Journal 172(6): 288, online 03.11.2026 – doi:10.3847/1538-3881/aeaa59 (otwarty dostęp, CC BY 4.0).
  • Nauka w Polsce (PAP), „Teoria gier pomoże w ustaleniu, gdzie i kiedy szukać cywilizacji pozaziemskich”, 15.11.2026 – naukawpolsce.pl.

Zdjęcie wyróżniające: anteny Sieci Teleskopów Allena (Allen Telescope Array) w Obserwatorium Radioastronomicznym Hat Creek w Kalifornii, październik 2010 r. Fot. brewbooks, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons; kadrowanie Biomist.

Oceń ten post
Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
najstarszy
najnowszy oceniany
0
Masz przemyślenia? Napisz komentarz!x