Profilaktyka Konfliktu matczyno- płodowego. Niezgodność serologiczna, a konflikt matczyno-płodowy.

Antygeny występujące na krwinkach płodu i matki  mogą się od siebie różnić i jest to niezgodność serologiczna.

O konflikcie matczyno – płodowym mówimy wtedy , gdy matka wytwarza przeciwciała, skierowane przeciwko antygenowi, które dziecko odziedziczyło po ojcu. Najczęściej przyczyną konfliktu jest niezgodność  w układzie Rh  i immunizacja antygenem D, ale także immunizacja antygenami z innych układów np. Kell, Kidd, Duffy, MNS.

Konflikt serologiczny może ujawnić się  u każdej kobiety, szczególnie w kolejnej ciąży  lub po przebytych transfuzjach i może dotyczyć: 

– krwinek czerwonych, gdy dochodzi do ChHPN

– krwinek płytkowych, gdy dochodzi do AMPN

– granulocytów, gdy dochodzi do AIGN

W Polsce rutynowo stosuje się badania związane z wykrywaniem przeciwciał  oraz z podawaniem immunoglobuliny anty – D w  profilaktyce konfliktu RhD. Pomimo tego ciągle zdarzają się przypadki ChHPN.

II  Badania immunohematologiczne w diagnostyce  konfliktu matczyno –  płodowego.

a ( w czasie ciąży)

– badanie na obecność przeciwciał skierowanych do krwinek czerwonych

(PTA, Odczyn COOMBSA) wykonuje się u wszystkich kobiet w ciąży, zarówno RhD ujemnych i RhD dodatnich . Kobiety ze słabą ekspresja antygenu D (Du) traktowane są tak jak kobiety RhD ujemne. 

Badania przeprowadza się :

* do 10 tyg. ciąży u wszystkich kobiet i RhD dodatnich i RhD ujemnych

* pomiędzy 21 a 26 tyg. u kobiet RhD ujemnych

* pomiedzy 27 a 32 tyg. u każdej kobiety

b ( po porodzie) u kobiet RhD ujemnych:

–  u dziecka : RhD, BTA ( jeżeli dziecko jest RhD dodatnie ,to wynik ten wraz z wynikiem przeciwciał u matki , jest kwalifikacją do podania immunoglobuliny anty-D po porodzie)

Jeżeli matka RhD ujemna, dostawała immunoglobulinę podczas ciąży, to nie wykonuje się u takiej osoby badania  p/c po porodzie, tylko bada się sam antygen D u tych kobiet.

III  Profilaktyka konfliktu RhD

W Polsce od kilkudziesięciu lat, stosuje się profilaktykę konfliktu matczyno – płodowego w zakresie antygenu D z układu Rh u kobiet RhD ujemnych, polegającą na podawaniu preparatu immunoglobuliny anty -D kobietom RhD ujemnym, które urodziły dziecko RhD dodatnie.

Immunoglobulina anty D powstaje z osocza dawców , którymi są mężczyźni RhD ujemni poddawani zamierzonemu uodpornieniu kwinkami dodatnimi.

Cel podania immunoglobuliny:

zahamowanie odpowiedzi pierwotnej immunologicznej na antygen D  obecny na krwinkach płodu.

Immunoglobulinę podaję się domieśniowo do 72 godz. po porodzie, poronieniu lub po Inwazyjnych badaniach prenatalnych , tj. kordocenteza czyt amniopunkcja.

Ważne!!!

Informacja o podaniu immunoglobuliny w czasie ciaży lub po jej rozwiazaniu, musi być konicznie odnotowana w karcie ciąży pacjentki.

Decyzję o podaniu szczepionki, podejmuje lekarz, wraz z ustaleniem dawki .

IV  Kwalifikacja kobiety do podania gamma anty D, po porodzie, w czasie 

ciąży i po poronieniu

1. po porodzie:

* oznaczenie  antygenu RhD u matki i noworodka oraz badanie PTA u matki

 2. w ciaży lub po poronieniu:

* badania antygenu D u kobiet i  badanie PTA

3. Jezeli kobieta dostawała w czasie ciąży immunoglobulinę  badaniem kwalifikującym  po porodzie lub poronieniu, jest badanie antygenu D u matki i noworodka , nie wykonuje się badań  na obecność alloprzeciwciał odpornościowych. Dlatego bardzo ważny jest dokładny wywiad lekarski.

4. Jeżeli u kobiety RhD ujemnej zidentyfikowano alloprzeciwciałą o innej swoistości niż  anty D, to podlega ona profilaktyce anty RhD.

5. Kobiety ze słabą ekspresja antygenu D traktowane są jak RhD ujemne i też podlegają profilaktyce. Jeżeli poddano kobietę badaniom genetycznym  i wykazano obecność słabego antygenu D typ 1, 2, 3 to oznacza się kobietę jako dodatnią i nie kwalifikuje się jej do podania gamma anty D. 

V   Kwalifikacja do podania Ig anty D po porodzie

Literatura:

1. Jadwiga Fabijańska-Mitek, Danuta Bochenek- Jantczak, Anna Grajewska, Krystyna Wieczorek, Badania immunohematologiczne i organizacja krwiolecznictwa-kompendium, Warszawa 201

2. Jadwiga Fabijańska-Mitek, Danuta Bochenek- Jantczak, Anna Grajewska, 

Badania immunohematologiczne i organizacja krwiolecznictwa- kompendium, Warszawa 2023

Katarzyna Kowalska

diagnosta laboratoryjny