Czynniki decydujące o bezpieczeństwie przetoczeń w kontekście czynników zakaźnych
1. Obecność we krwi
– przewlekła
– poziom wiremii ( zwłaszcza wysoki)
– w której frakcji ( osocze / leukocyty / erytrocyty )
– występowanie formy latentnej (zintegrowanej z genomem) niedostępnej
dla układu immunologicznego
2. Zakaźność przez krew
– poszczególnych frakcji
– stabilność czynnika w osoczu / składnikach komórkowych
– jaki jest wpływ warunków przechowywania na zakaźność
– niektóre wirusy ( parvowirus B19 i HAV ) bardzo oporne
większość bakterii może namnażać się w niemrożonych składnikach krwi,
ale np. krętek blady jest wrażliwy i w temperaturze 4 C nie przeżywa
dłużej niż 72 godziny
– w zależności od stanu układu odpornościowego biorcy
3. Chorobotwórczość
– powszechna / w pewnych regionach / w pewnych okolicznościach
– okres inkubacji przed wystąpieniem objawów ( im dłuższy tym gorzej )
– zakażenia przewlekłe
4. Epidemiologia
– występowanie na danym terenie ( rola kwalifikacji )
– wpływ dyskwalifikacji dawców zakażonych na dostępność krwi
5. Dostępność odpowiednich testów
– przeglądowych
– potwierdzenia
– czułość a specyficzność
Najważniejsze metody i procedury ograniczające przenoszenie czynników
zakaźnych przez przetoczenie krwi i jej składników
1. Kwalifikacja dawcy na podstawie badania przedmiotowego i wywiadu
lekarskiego
2. Badania przeglądowe przed każdym oddaniem krwi w kierunku zakażeń
HBV, HCV, HIV przy pomocy testów serologicznych i molekularnych
o najwyższej czułości i swoistości
3. Zubażanie preparatów krwi w leukocyty poprzez filtrację- usunięcie wirusów
wykrywanych w leukocytach (m.in. CMV, HTLVI/II, HNV-6 )
4. Wprowadzenie okresu karencji przy produkcji preparatów krwiopochodnych-
tam gdzie jest to możliwe
5. Inaktywacja patogenów w tych preparatach krwiopochodnych w których
jest to możliwe
Zasadniczymi metodami stosowanymi do inaktywacji czynników zakaźnych
w osoczu są :
– ogrzewanie
– stosowanie rozpuszczalników organicznych i detergentów
– inaktywacja metodami chemicznymi lub fotochemicznymi z użyciem
pochodnej kwasu kaprylowego, B-propiolaktonu i promieniowania UV,
błękitu metylenowego i światła widzialnego
Inaktywacja czynników zakaźnych w komórkowych składnikach krwi stwarza znacznie większe trudności niż inaktywacja tych czynników w osoczu.
Tutaj stosowane metody, to :
– fizyczne (filtry usuwające leukocyty)
– chemiczne i fotochemiczne ( działają głównie poprzez uszkadzanie kwasów
nukleinowych czynników zakaźnych )
Czynniki zakaźne, których przeniesienie przez przetoczenie składników krwi
zostało udokumentowane
| Kategoria | Typ / Grupa | Przykłady / Choroby |
|---|---|---|
| Wirusy | Hepatotropowe | HAV (WZW A), HBV (WZW B), HCV (WZW C), HDV (koinfekcja z HBV) |
| Retrowirusy | HIV-1, HIV-2, HTLV-1, HTLV-2 | |
| Wirusy typu herpes | CMV (cytomegalia), EBV (Epstein-Barr), HHV-8 | |
| Erytrowirusy | Parwowirus B19 | |
| Inne wirusy | GBV-C | |
| — | TTV, WNV (wirus Zachodniego Nilu) | |
| Priony | — | — |
| Bakterie | — | — |
| Pierwotniaki | — | Plasmodium (malaria) |
| Trypanosoma cruzi (choroba Chagasa) | ||
| Toxoplasma gondii (toksoplazmoza) | ||
| Babesia microti/divergens (babeszjoza) | ||
| Leishmania spp. (leiszmanioza) | ||
| Filaria spp. (filarioza) |
Wirusy o nieudowodnionym związku z przetoczeniem krwi
lub nieudowodnionej patogenności:
Nie ma jakichkolwiek dowodów, że wirusy grypy, w tym grypy ptasiej H5N1, przenoszą się przez krew.
Także nic nie wiadomo aby prawdopodobne było przeniesienie koronowirusa COVID-19 drogą krwi
Konieczne jest jednak, by służba krwi była świadoma zagrożeń tymi wirusami
Procedura look back
To prześledzenie losów krwi oraz identyfikacja biorców krwi i jej składników,
które mogły być zakażone czynnikami przenoszonymi przez krew.
Procedurę wszczyna się , gdy:
– u wielokrotnego dawcy wykryto markery zakażenia, a poprzednia donacja
mogła odbyć się w okienku diagnostycznym
– po zgłoszeniu do Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa przypadków
podejrzenia zakażeń przez przetoczenie składnika krwi
Identyfikacja przypadków reakcji poprzetoczeniowych wywołanych przez czynniki zakaźne – Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 16 października 2017r.
w sprawie leczenia krwią i jej składnikami w podmiotach leczniczych wykonujących
działalność leczniczą w rodzaju stacjonarne i całodobowe świadczenia zdrowotne
Współpraca CKiK z podmiotem leczniczym :
realizacja Procedury look back
– wypełnianie dokumentacji
– badania próbek dawcy i biorcy
w celu ustalenia biorców krwi, którzy mogli ulec zakażeniu czynnikami w okresie wczesnego zakażenia dawcy, w którym pomimo obecności czynników zakaźnych
jeszcze się ich nie wykrywa stosowanymi metodami (okienko diagnostyczne)
Zgłoszenie niepożądanej reakcji lub zdarzenia ( szpital/lekarz) zawiera:
– przetaczane składniki / nr / objętość / preparatyka
– czas wystąpienia powikłania po transfuzji
– objawy kliniczne
– wyniki badań wskazujące na zakażenie
– zastosowane leczenie, nasilenie powikłania i stan pacjenta
przed i po transfuzji
– wszystkie składniki krwi podane w okresie 6 m-cy od obserwacji objawów
zakażenia
– próbka krwi pacjenta pobrana na EDTA
Literatura:
1. Czynniki zakaźne przenoszone przez krew pod redakcją Ewy Brojer
2. Aneta Nitsch-Osuch, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2020 r.
Zakażenia krwiopochodne. Profilaktyka
Katarzyna Kowalska
diagnosta laboratoryjny
