Gąbki – zwierzęta beztkankowe

0

Gąbki (Porifera) to najprostsze zwierzęta wielokomórkowe. Są organizmami wodnymi i osiadłymi, nie mają prawdziwych tkanek, narządów, układu nerwowego ani otworu gębowego. Odżywiają się, filtrując wodę przepływającą przez liczne otwory w ścianie ciała. Ich komórki wykazują dużą samodzielność, a ciało wzmacnia szkielet z igieł (spikul) lub włókien białkowych.

Systematyka gąbek

Typ: Gąbki (Porifera). Współcześnie żyjące gąbki dzieli się na gromady:

  • gąbki wapienne (Calcarea) – igły z węglanu wapnia,
  • gąbki krzemionkowe sześcioosiowe (szklane) (Hexactinellida) – igły krzemionkowe, zwykle w głębokich wodach,
  • gąbki pospolite (Demospongiae) – największa grupa; szkielet z igieł krzemionkowych lub włókien białka sponginy; należą tu także gąbki słodkowodne.

Do gąbek zalicza się też wymarłe archeocjaty – organizmy, które w kambrze tworzyły pierwsze rafy.

Budowa ciała gąbki

Ciało gąbki przypomina worek lub wazon przytwierdzony do podłoża. Ściana ciała składa się z dwóch warstw komórek, między którymi znajduje się galaretowata mezohyl:

ElementFunkcja
Pinakocytypłaskie komórki okrywające ciało z zewnątrz
Porocyty i ostiaotwory, przez które woda wpływa do wnętrza gąbki
Choanocyty (komórki kołnierzykowe)wyściełają jamy wewnętrzne; ruchem wici wywołują przepływ wody, a kołnierzykiem wyłapują cząstki pokarmu
Amebocytykomórki ruchliwe w mezohylu – trawią i rozprowadzają pokarm, wytwarzają igły szkieletu, mogą przekształcać się w inne typy komórek
Spikule (igły) i sponginaszkielet wewnętrzny – wapienny, krzemionkowy lub białkowy
Jama paragastralna i oskulumcentralna jama i duży otwór wyrzutowy, przez który wypływa woda

Woda płynie w jednym kierunku: ostia → jamy z choanocytami → jama paragastralna → oskulum. Gąbki nie mają symetrii lub mają słabo zaznaczoną symetrię promienistą.

Czynności życiowe

  • Odżywianie – filtracyjne; pokarmem są bakterie, drobne protisty i szczątki organiczne. Trawienie jest wyłącznie wewnątrzkomórkowe.
  • Wymiana gazowa i wydalanie – przez dyfuzję między komórkami a przepływającą wodą; nie ma wyspecjalizowanych narządów.
  • Brak układu nerwowego – gąbki reagują na bodźce bardzo powoli, np. zwężając otwory.
  • Regeneracja – wyjątkowo duża; z rozdrobnionych fragmentów, a nawet z rozdzielonych komórek gąbka może się odtworzyć.

Rozmnażanie

  • bezpłciowe – przez pączkowanie, fragmentację oraz (u gąbek słodkowodnych) przez gemmule – przetrwalne pąki odporne na zimę i wysychanie,
  • płciowe – gąbki są zwykle obojnakami; gamety powstają z choanocytów lub amebocytów, zapłodnienie zachodzi wewnątrz gąbki, a z zygoty rozwija się orzęsiona larwa, która osiada i daje początek nowej gąbce.

Pochodzenie i znaczenie gąbek

Przodkami gąbek były najprawdopodobniej kolonijne protisty podobne do wiciowców kołnierzykowych – na to wskazuje uderzające podobieństwo choanocytów do tych protistów. Gąbki uważa się za odrębną, wczesną linię rozwojową zwierząt.

W przyrodzie oczyszczają wodę (filtrując duże jej ilości) i stanowią schronienie dla wielu organizmów. Szkielet gąbek pospolitych z białka sponginy był dawniej wykorzystywany jako naturalna gąbka kąpielowa, a z gąbek izoluje się związki badane jako potencjalne leki.

Najczęstsze błędy na maturze

  • „Gąbki mają tkanki” – są zwierzętami beztkankowymi; ich komórki nie tworzą prawdziwych tkanek.
  • „Woda wypływa przez ostia” – ostiami wpływa, a wypływa przez oskulum.
  • „Gąbki trawią w jamie ciała” – trawienie jest wewnątrzkomórkowe.
  • Mylenie gąbek z parzydełkowcami – parzydełkowce mają tkanki, komórki parzydełkowe i jamę chłonąco-trawiącą.

Zobacz też: Parzydełkowce – charakterystyka · Rozwój zarodkowy zwierząt · Biologia do matury – wszystkie działy

Notatka rozbudowana i zaktualizowana w październiku 2026 r.

Oceń ten post
Sprawdź się przed maturą
Testy i zadania maturalne z odpowiedziami: Gąbki →
Wszystkie notatki z biologii do matury: Biologia do matury – przewodnik po działach →
Cały temat krok po kroku: Zwierzęta do matury – przewodnik →
Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
najstarszy
najnowszy oceniany
0
Masz przemyślenia? Napisz komentarz!x