Biologia do matury – przewodnik po notatkach
Zebraliśmy w jednym miejscu wszystkie notatki i opracowania z biologii, które przydadzą się w przygotowaniu do matury z biologii na poziomie rozszerzonym. Artykuły są uporządkowane według działów podstawy programowej – od chemizmu życia i budowy komórki, przez przegląd organizmów i fizjologię człowieka, po genetykę, ewolucję i ekologię. Wiedzę z każdego działu sprawdzisz w testach i zadaniach z odpowiedziami na matura.biomist.pl.
Działy: Chemizm życia – składniki komórki · Budowa i funkcjonowanie komórki · Metabolizm · Wirusy, bakterie, protisty i grzyby · Rośliny · Zwierzęta · Budowa i funkcjonowanie organizmu człowieka · Genetyka i biotechnologia · Ewolucja · Ekologia
1. Chemizm życia – składniki komórki
Pierwiastki i związki budujące organizmy: białka, cukry, lipidy.
2. Budowa i funkcjonowanie komórki
Organella, błony, osmoza i podziały komórkowe.
- ABC cytologii
- Budowa i funkcje błony komórkowej
- Cytoplazma i struktury nieplazmatyczne w komórce
- Struktury komórki otoczone pojedyncza błoną
- Budowa i funkcje mitochondrium oraz plastydów
- Struktura jądra komórkowego
- Właściwości osmotyczne komórki
- Jak zachowuje się komórka w różnych roztworach?
- Cykl życiowy komórki
- Przebieg i skutki mitozy
- Przebieg i skutki mejozy
- Transmisyjna mikroskopia elektronowa (TEM)
- Elektronowa mikroskopia skaningowa (SEM)
3. Metabolizm
Enzymy, oddychanie komórkowe, fotosynteza i chemosynteza.
- Metabolizm komórkowy
- Budowa i funkcje enzymów
- Oddychanie jako proces kataboliczny
- Cykl Krebsa
- Przemiany tłuszczowców i związków azotowych
- Przebieg i skutki fazy jasnej fotosyntezy
- Cykl Calvina – rośliny C3 i C4
- Warunki fotosyntezy
- Przebieg i produkty chemosyntezy
4. Wirusy, bakterie, protisty i grzyby
Bezkomórkowe formy materii, prokarionty, protisty, grzyby i porosty.
- Budowa i natura wirusów
- Wirusy – bezkomórkowe formy materii ożywionej
- Wirusy–formy z pogranicza materii ożywionej i nieożywionej
- Priony, cisi zabójcy
- Prokarionty – organizmy bezjądrowe
- Budowa komórki bakteryjnej
- Bakterie – odżywianie, oddychanie, rozmnażanie
- Czynności życiowe bakterii oraz ich rola.
- Biofilm bakteryjny – co musimy o nim wiedzieć?
- Protisty – najprostsze organizmy
- Protisty – najprymitywniejsze organizmy eukariotyczne.
- Czynności życiowe oraz przegląd wybranych przedstawicieli protistów.
- Protisty cz. 2 – odżywianie samożywne i cudzożywne
- Protisty cz. 3 – podział protistów
- Protisty cz. 4 – protisty roślinne
- Protisty cz. 5 – protisty zwierzęce
- Protisty cz. 6 – protisty grzybopodobne
- Procesy życiowe protistów cz. 1
- Procesy życiowe protistów cz. 2
- Procesy życiowe protistów cz. 3
- Budowa grzybów
- Grzyby – organizmy beztkankowe
- Porosty jako organizmy symbiotyczne
5. Rośliny
Tkanki i organy roślin, przegląd systematyczny, rozmnażanie, wzrost i reakcje na bodźce.
- Rośliny zielone – pochodzenie, linie rozwojowe
- Klasyfikacja tkanek roślinnych oraz charakterystyka tkanek twórczych i stałych.
- Tkanki roślinne twórcza, merystemy ,stałe, okrywające
- Mszaki (Bryophyta) cz. 1
- Mszaki – rośliny przewaga gametofitu
- Mszaki – rośliny z dominującym gametofitem.
- Paprotniki – budowa,znaczenie
- Paprotniki – czyli pierwsze rośliny typowo lądowe.
- Rośliny nasienne-porównanie i charakterystyka
- Cykl rozwojowy i charakterystyka roślin nagonasiennych
- Rozmnażanie roślin nagonasiennych
- Ogólna charakterystyka roślin nasiennych. Związek między budową i funkcją korzenia.
- Budowa i funkcja korzenia u roślin nasiennych
- Funkcje i budowa łodygi u roślin nasiennych
- Związek między budową a funkcją liścia.
- Budowa organów roślin okrytonasiennych
- Porównanie roślin jednoliściennych i dwuliściennych
- Nasiona i Owoce – rośliny okrytonasienne
- Cykle rozwojowe roślin
- Proces kiełkowania nasion
- Wzrost i rozwój rośliny
- Czynniki wzrostowe u roślin
- Reakcje roślin na bodźce (pobudliwość roślin)
- Transport asymilatów w roślinie
- Roślinny mastermind – zegar biologiczny
- Apomikty – rośliny, które unikają mejozy i zapłodnienia
6. Zwierzęta
Tkanki zwierzęce i przegląd zwierząt od gąbek po ssaki.
- Zwierzęta – heterotroficzne organizmy tkankowe
- Tkanki nabłonkowe
- Tkanki łączne
- Tkanki mięśniowe
- Tkanka nerwowa
- Gąbki – zwierzęta beztkankowe
- Parzydełkowce – charakterystyka
- Parzydełkowce – krótka notatka z ilustracjami
- Wypławek biały, tasiemiec, przywra – opisy i cykle
- Glista ludzka – obleńce
- Pasożytnicze płazińce i obleńce – tabela
- Plan budowy pierścienic
- Stawonogi
- Stawonogi – budowa,układy,rozmnażanie,znaczenie
- Charakterystyka mięczaków
- Mięczaki – silnie rozwinięte bezkręgowce
- Szkarłupnie zwierzęta wtórouste
- Porównanie układu krążenia i układu oddechowego danych grup bezkręgowców.
- Plan budowy strunowców
- Lancetnik jako przedstawiciel strunowców
- Bezżuchwowce – kręgowce wodne
- Podstawowe informacje maturalne o rybach
- Płazy – charakterystyka
- Płazy – zwierzęta ziemnowodne
- Gady – zwierzęta zmiennocieplne
- Podstawowe informacje maturalne o gadach
- Ptaki – budowa zewnętrzna i układy
- Podstawowe informacje maturalne o ptakach
- Ogólna charakterystyka ssaków
- Ssaki – sprawne kręgowce
- Rozwój zarodkowy zwierząt
- Układ wydalniczy zwierząt cz. 1
7. Budowa i funkcjonowanie organizmu człowieka
Układy narządów, regulacja nerwowa i hormonalna, rozmnażanie.
- Budowa i funkcje skóry – Termoregulacja
- Bierna część aparatu ruchu – szkielet
- Struktura szkieletu
- Czynna część aparatu ruchu – mięśnie.
- Fizjologia skurczu mięśnia
- Układ pokarmowy – budowa i funkcje
- Przebieg trawienia różnych związków w przewodzie pokarmowym
- Przebieg i produkty trawienia białek
- Budowa i funkcje układu oddechowego
- Układ oddechowy cz. 1
- Mechanizmy wentylacyjne -Proces wentylacji
- Zasady wymiany gazowej i transport gazów oddechowych
- Budowa układu krwionośnego
- Naczynia krwionośne
- Mechanizmy obronne w organizmie człowieka
- Budowa i funkcje układu wydalniczego
- Układ Wydalniczy Człowieka
- Indukcja i przewodzenie impulsu nerwowego
- Budowa i funkcje mózgu
- Mózg człowieka
- Struktura i funkcje autonomicznego układu nerwowego
- Odruchy warunkowe i bezwarunkowe – Łuk odruchowy.
- Przepływ informacji w mózgu
- Klasyfikacja i funkcje receptorów
- Oko jako narząd wzroku
- Ucho jako narząd słuchu
- Budowa, funkcje i działanie hormonów
- Charakterystyka wybranych hormonów u człowieka
- Regulacja hormonalna na poziomie organizmu
- Budowa układu rozrodczego człowieka
- Przebieg i skutki oogenezy i spermatogenezy
- Zapłodnienie i rozwój ciąży
- Rozwój i przebieg ciąży
8. Genetyka i biotechnologia
DNA i ekspresja genów, prawa Mendla, dziedziczenie płci, mutacje.
- Genetyka – budowa cząsteczki dziedzicznej
- Warunki, przebieg i skutki replikacji (notatka)
- Replikacja DNA – szczegółowe omówienie
- Zasady zapisu i właściwości kodu genetycznego
- Ekspresja genów – transkrypcja
- Ekspresja informacji genetycznej – kod genetyczny i transkrypcja
- Translacja
- Regulacja ekspresji genów
- Odwrotna transkrypcja: kompletny przewodnik po procesie syntezy DNA z RNA
- Wprowadzenie podstawowych pojęć z genetyki ogólnej
- I prawo Grzegorza Mendla – krzyżówki jednogenowe
- II prawo Grzegorza Mendla– krzyżówki dwugenowe
- Odchylenia od praw Mendla
- Dziedziczenie genów sprzężonych
- Dziedziczenie płci i cech sprzężonych z płcią
- Który chromosom decyduje o płci?
- Inaktywacja chromosomu X oraz jej znaczenie u kobiet
- Mechanizm determinacji płci i ewolucja chromosomów płci
- Dziedziczenie cytoplazmatyczne
- Dlaczego czasem obie kopie genu pochodzą od jednego rodzica?
- Powstanie mutacji punktowych i ich skutki.
- Mutacje chromosomowe strukturalne i liczbowe
- Zastosowanie genetyki w różnych dziedzinach nauki
- Czy genom to tylko geny?
9. Ewolucja
Powstanie życia, teorie i dowody ewolucji, dobór naturalny i specjacja.
- Teorie powstania życia na ziemi
- Powstanie życia na Ziemi
- Teorie Lamarcka i Darwina
- Dowody potwierdzające ewolucję
- Czynniki ewolucyjne
- Działanie doboru naturalnego i jego skutki
- Typy specjacji i ich skutki
- Teoria ewolucji jako teoria unifikująca biologię i nie tylko
10. Ekologia
Populacje, zależności międzygatunkowe, tolerancja ekologiczna, sukcesja i produktywność.
- Podstawowe pojęcia z ekologii
- Parametry opisujące populację
- Interakcje między populacjami
- Zjawisko tolerancji ekologicznej
- Zjawisko sukcesji ekologicznej i skutki.
- Produktywność pierwotna a wtórna ekosystemu
Sprawdź się przed maturą
Po powtórzeniu teorii rozwiąż testy i zadania otwarte z odpowiedziami w serwisie matura.biomist.pl – biologia. Zadania są pogrupowane według tych samych działów.
Zobacz też: Transfuzjologia, hematologia i diagnostyka laboratoryjna – przewodnik