Szkielet człowieka dzieli się na szkielet osiowy – czaszkę, kręgosłup i klatkę piersiową – oraz szkielet kończyn wraz z obręczami: barkową i miedniczną. U dorosłego człowieka składa się z około 206 kości. Czaszka dzieli się na mózgoczaszkę, chroniącą mózgowie, i trzewioczaszkę (twarzoczaszkę), a kręgosłup – na pięć odcinków.
Szkielet osiowy
Czaszka
| Część | Kości | Funkcja |
|---|---|---|
| Mózgoczaszka | kość czołowa, 2 ciemieniowe, potyliczna, 2 skroniowe, klinowa, sitowa | chroni mózgowie i część narządów zmysłów (np. ucho wewnętrzne w kości skroniowej) |
| Trzewioczaszka | kości nosowe, łzowe, jarzmowe, szczęki (zrośnięte), podniebienne, lemiesz, żuchwa, kość gnykowa | tworzy szkielet twarzy, początkowe odcinki dróg oddechowych i pokarmowych; żuchwa – jedyna ruchoma kość czaszki |
Kości czaszki łączą się szwami; u noworodka między nimi znajdują się ciemiączka. W kości potylicznej jest otwór wielki, przez który mózgowie łączy się z rdzeniem kręgowym. W uchu środkowym znajdują się trzy kosteczki słuchowe: młoteczek, kowadełko i strzemiączko.
Kręgosłup
| Odcinek | Liczba kręgów | Cechy |
|---|---|---|
| szyjny | 7 | małe kręgi; dwa pierwsze – kręg szczytowy (atlas) i obrotowy – umożliwiają ruchy głowy |
| piersiowy | 12 | łączą się z żebrami |
| lędźwiowy | 5 | największe, najbardziej masywne kręgi – dźwigają największy ciężar |
| krzyżowy | 5 zrośniętych | kość krzyżowa – łączy się z miednicą |
| guziczny (ogonowy) | 4–5 zrośniętych | kość guziczna – narząd szczątkowy |
Kręg zbudowany jest z trzonu i łuku z wyrostkami; trzony i łuki tworzą kanał kręgowy, w którym leży rdzeń kręgowy. Między trzonami znajdują się krążki międzykręgowe z chrząstki włóknistej, amortyzujące wstrząsy.
Kręgosłup człowieka ma cztery fizjologiczne krzywizny: lordozę szyjną i lędźwiową (wygięcie do przodu) oraz kifozę piersiową i krzyżową (wygięcie do tyłu). Nadają mu kształt litery S, sprężynują podczas chodzenia i biegu oraz są przystosowaniem do postawy dwunożnej.
Klatka piersiowa
- 12 par żeber: 7 par prawdziwych (łączą się bezpośrednio z mostkiem chrząstkami), 3 pary rzekomych (łączą się z mostkiem pośrednio) i 2 pary wolnych,
- mostek,
- 12 kręgów piersiowych.
Klatka piersiowa chroni serce, płuca i duże naczynia oraz uczestniczy w ruchach oddechowych.
Szkielet kończyn
| Kończyna górna | Kończyna dolna | |
|---|---|---|
| Obręcz | barkowa: 2 łopatki i 2 obojczyki | miedniczna: 2 kości miedniczne (każda ze zrośniętej kości biodrowej, kulszowej i łonowej) połączone z kością krzyżową |
| Część bliższa | kość ramienna | kość udowa (najdłuższa kość człowieka) |
| Część środkowa | kości przedramienia: łokciowa i promieniowa | kości podudzia: piszczelowa i strzałkowa; rzepka |
| Część dalsza | 8 kości nadgarstka, 5 kości śródręcza, 14 paliczków | 7 kości stępu, 5 kości śródstopia, 14 paliczków |
Kończyny górne są przystosowane do chwytania i precyzyjnych ruchów (przeciwstawny kciuk, ruchome połączenie obręczy barkowej), a dolne – do podpierania ciała i chodzenia (masywne kości, sztywna miednica, wysklepiona stopa).
Przystosowania szkieletu do postawy wyprostowanej
- esowate wygięcie kręgosłupa,
- szeroka, misowata miednica podtrzymująca narządy jamy brzusznej,
- wysklepiona stopa (amortyzacja) i nieprzeciwstawny paluch,
- otwór wielki przesunięty ku dołowi czaszki,
- masywne kości kończyn dolnych.
Najczęstsze błędy na maturze
- Liczba kręgów w odcinkach – 7 szyjnych, 12 piersiowych, 5 lędźwiowych.
- „Żuchwa należy do mózgoczaszki” – należy do trzewioczaszki.
- Kości przedramienia a podudzia – przedramię: łokciowa i promieniowa; podudzie: piszczelowa i strzałkowa.
Zobacz też: Bierna część aparatu ruchu – szkielet · Mięśnie · Tkanka kostna i chrzęstna · Biologia do matury – wszystkie działy
Notatka rozbudowana i zaktualizowana w październiku 2026 r.
Testy i zadania maturalne z odpowiedziami: Układ mięśniowo-szkieletowy →
Wszystkie notatki z biologii do matury: Biologia do matury – przewodnik po działach →
