II prawo Grzegorza Mendla – krzyżówki dwugenowe

0

II prawo Mendla (prawo niezależnego dziedziczenia cech) mówi, że allele różnych genów dziedziczą się niezależnie od siebie i trafiają do gamet we wszystkich możliwych kombinacjach z jednakowym prawdopodobieństwem. Skrzyżowanie dwóch podwójnych heterozygot (AaBb × AaBb) daje w potomstwie stosunek fenotypów 9 : 3 : 3 : 1. Prawo to dotyczy tylko genów leżących w różnych chromosomach (genów niesprzężonych).

Krzyżówka dwugenowa – kalkulator

Sprawdź swoje rozwiązanie: wpisz genotypy rodziców (np. AaBb × AaBb), a kalkulator poda gamety, szachownicę Punnetta i stosunek fenotypów.

Krzyżówka genetyczna – szachownica Punnetta

Wielka litera to allel dominujący, mała – recesywny. Obsługuję od 1 do 3 genów (np. Aa, AaBb, AaBbCc). Zakładam dominację zupełną i geny niesprzężone (dziedziczące się niezależnie).

Krzyżówka dwugenowa Mendla

Nasiona grochu – barwa i kształt

Rys. Aneta Skawińska

Mendel badał jednocześnie dwie cechy nasion grochu:

  • barwa: A – żółta (dominująca), a – zielona,
  • kształt: B – gładki (dominujący), b – pomarszczony.

P: AABB (żółte, gładkie) × aabb (zielone, pomarszczone) → F1: wszystkie AaBb (żółte, gładkie).

Podwójna heterozygota AaBb wytwarza 4 rodzaje gamet w równych proporcjach (po ¼): AB, Ab, aB, ab.

Krzyżówka dwugenowa – II prawo Mendla, szachownica Punnetta

Wyniki w pokoleniu F2

FenotypGenotypyProporcja
żółte, gładkieA_B_ (AABB, AABb, AaBB, AaBb)9/16
żółte, pomarszczoneA_bb3/16
zielone, gładkieaaB_3/16
zielone, pomarszczoneaabb1/16

Każda cecha osobno dziedziczy się w stosunku 3 : 1 (12 żółtych : 4 zielone; 12 gładkich : 4 pomarszczone), a stosunek 9 : 3 : 3 : 1 wynika z pomnożenia tych dwóch niezależnych rozkładów: (3 : 1) × (3 : 1).

Jak szybko liczyć gamety i prawdopodobieństwa?

  • liczba rodzajów gamet = 2n, gdzie n to liczba genów w stanie heterozygotycznym (np. AaBbCc → 23 = 8 rodzajów gamet),
  • prawdopodobieństwo genotypu dla kilku niezależnych genów to iloczyn prawdopodobieństw dla każdego genu osobno, np. w krzyżówce AaBb × AaBb: P(aabb) = ¼ × ¼ = 1/16, P(AaBb) = ½ × ½ = ¼.

Krzyżówka testowa dwugenowa

AaBb × aabb daje potomstwo w stosunku 1 : 1 : 1 : 1 (AaBb, Aabb, aaBb, aabb). Takie wyniki potwierdzają, że geny dziedziczą się niezależnie. Jeśli przeważają dwie klasy „rodzicielskie”, geny są sprzężone.

Kiedy II prawo Mendla nie obowiązuje?

  • geny sprzężone – leżą w tym samym chromosomie i dziedziczą się razem (oddziela je tylko crossing-over),
  • współdziałanie genów – np. epistaza czy geny dopełniające się, które zmieniają proporcje fenotypów (np. 9 : 7, 9 : 3 : 4),
  • cechy sprzężone z płcią – geny w chromosomie X.

Podstawa cytologiczna praw Mendla

Mendel nie znał chromosomów. Dziś wiemy, że jego prawa wynikają z przebiegu mejozy: I prawo – z rozchodzenia się chromosomów homologicznych do różnych gamet, a II prawo – z niezależnego, losowego ułożenia par chromosomów homologicznych w metafazie I.

Najczęstsze błędy na maturze

  • Zła liczba gamet – AaBb tworzy 4 rodzaje gamet, AaBB – tylko 2 (AB, aB).
  • Stosowanie II prawa do genów sprzężonych – prawo dotyczy genów w różnych chromosomach.
  • Mylenie genotypów i fenotypów – w F2 jest 9 genotypów, ale tylko 4 fenotypy.

Zobacz też: I prawo Mendla · Geny sprzężone · Odchylenia od praw Mendla · Mejoza · Biologia do matury – wszystkie działy

Notatka rozbudowana i zaktualizowana w październiku 2026 r.

Oceń ten post
Sprawdź się przed maturą
Testy i zadania maturalne z odpowiedziami: Biologia →
Wszystkie notatki z biologii do matury: Biologia do matury – przewodnik po działach →
Cały temat krok po kroku: Genetyka do matury – przewodnik →
Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
najstarszy
najnowszy oceniany
0
Masz przemyślenia? Napisz komentarz!x