II prawo Grzegorza Mendla – krzyżówki dwugenowe
II prawo Mendla (prawo niezależnego dziedziczenia cech) mówi, że allele różnych genów dziedziczą się niezależnie od siebie i trafiają do gamet we wszystkich możliwych kombinacjach z jednakowym prawdopodobieństwem. Skrzyżowanie dwóch podwójnych heterozygot (AaBb × AaBb) daje w potomstwie stosunek fenotypów 9 : 3 : 3 : 1. Prawo to dotyczy tylko genów leżących w różnych chromosomach (genów niesprzężonych).
Krzyżówka dwugenowa – kalkulator
Sprawdź swoje rozwiązanie: wpisz genotypy rodziców (np. AaBb × AaBb), a kalkulator poda gamety, szachownicę Punnetta i stosunek fenotypów.
Krzyżówka genetyczna – szachownica Punnetta
Wielka litera to allel dominujący, mała – recesywny. Obsługuję od 1 do 3 genów (np. Aa, AaBb, AaBbCc). Zakładam dominację zupełną i geny niesprzężone (dziedziczące się niezależnie).
Krzyżówka dwugenowa Mendla

Rys. Aneta Skawińska
Mendel badał jednocześnie dwie cechy nasion grochu:
- barwa: A – żółta (dominująca), a – zielona,
- kształt: B – gładki (dominujący), b – pomarszczony.
P: AABB (żółte, gładkie) × aabb (zielone, pomarszczone) → F1: wszystkie AaBb (żółte, gładkie).
Podwójna heterozygota AaBb wytwarza 4 rodzaje gamet w równych proporcjach (po ¼): AB, Ab, aB, ab.

Wyniki w pokoleniu F2
| Fenotyp | Genotypy | Proporcja |
|---|---|---|
| żółte, gładkie | A_B_ (AABB, AABb, AaBB, AaBb) | 9/16 |
| żółte, pomarszczone | A_bb | 3/16 |
| zielone, gładkie | aaB_ | 3/16 |
| zielone, pomarszczone | aabb | 1/16 |
Każda cecha osobno dziedziczy się w stosunku 3 : 1 (12 żółtych : 4 zielone; 12 gładkich : 4 pomarszczone), a stosunek 9 : 3 : 3 : 1 wynika z pomnożenia tych dwóch niezależnych rozkładów: (3 : 1) × (3 : 1).
Jak szybko liczyć gamety i prawdopodobieństwa?
- liczba rodzajów gamet = 2n, gdzie n to liczba genów w stanie heterozygotycznym (np. AaBbCc → 23 = 8 rodzajów gamet),
- prawdopodobieństwo genotypu dla kilku niezależnych genów to iloczyn prawdopodobieństw dla każdego genu osobno, np. w krzyżówce AaBb × AaBb: P(aabb) = ¼ × ¼ = 1/16, P(AaBb) = ½ × ½ = ¼.
Krzyżówka testowa dwugenowa
AaBb × aabb daje potomstwo w stosunku 1 : 1 : 1 : 1 (AaBb, Aabb, aaBb, aabb). Takie wyniki potwierdzają, że geny dziedziczą się niezależnie. Jeśli przeważają dwie klasy „rodzicielskie”, geny są sprzężone.
Kiedy II prawo Mendla nie obowiązuje?
- geny sprzężone – leżą w tym samym chromosomie i dziedziczą się razem (oddziela je tylko crossing-over),
- współdziałanie genów – np. epistaza czy geny dopełniające się, które zmieniają proporcje fenotypów (np. 9 : 7, 9 : 3 : 4),
- cechy sprzężone z płcią – geny w chromosomie X.
Podstawa cytologiczna praw Mendla
Mendel nie znał chromosomów. Dziś wiemy, że jego prawa wynikają z przebiegu mejozy: I prawo – z rozchodzenia się chromosomów homologicznych do różnych gamet, a II prawo – z niezależnego, losowego ułożenia par chromosomów homologicznych w metafazie I.
Najczęstsze błędy na maturze
- Zła liczba gamet – AaBb tworzy 4 rodzaje gamet, AaBB – tylko 2 (AB, aB).
- Stosowanie II prawa do genów sprzężonych – prawo dotyczy genów w różnych chromosomach.
- Mylenie genotypów i fenotypów – w F2 jest 9 genotypów, ale tylko 4 fenotypy.
Zobacz też: I prawo Mendla · Geny sprzężone · Odchylenia od praw Mendla · Mejoza · Biologia do matury – wszystkie działy
Notatka rozbudowana i zaktualizowana w październiku 2026 r.
Testy i zadania maturalne z odpowiedziami: Biologia →
Wszystkie notatki z biologii do matury: Biologia do matury – przewodnik po działach →
Cały temat krok po kroku: Genetyka do matury – przewodnik →