Mejoza to podział redukcyjny, w wyniku którego z jednej komórki diploidalnej (2n) powstają cztery komórki haploidalne (n), różniące się zestawem genów. Składa się z dwóch kolejnych podziałów – mejozy I (redukcyjnej) i mejozy II (przebiegającej jak mitoza) – poprzedzonych jedną replikacją DNA. Dzięki mejozie liczba chromosomów w gametach jest o połowę mniejsza, a crossing-over i losowa segregacja chromosomów zwiększają zmienność genetyczną.
Mejoza I – podział redukcyjny
| Faza | Najważniejsze wydarzenia |
|---|---|
| Profaza I (najdłuższa) | chromatyna kondensuje się w chromosomy złożone z dwóch chromatyd; chromosomy homologiczne łączą się w pary (koniugacja), tworząc biwalenty (tetrady) – 2 chromosomy = 4 chromatydy; zachodzi crossing-over – wymiana odcinków chromatyd między chromosomami homologicznymi (miejsca wymiany to chiazmy); zanika otoczka jądrowa i jąderko, tworzy się wrzeciono podziałowe |
| Metafaza I | biwalenty ustawiają się w płaszczyźnie równikowej; ułożenie każdej pary jest losowe |
| Anafaza I | do przeciwnych biegunów wędrują całe chromosomy homologiczne (każdy nadal złożony z dwóch chromatyd) – chromatydy się nie rozdzielają |
| Telofaza I i cytokineza | powstają dwie komórki haploidalne (n), ale każdy chromosom ma jeszcze dwie chromatydy |
Mejoza II – podział zachowawczy
Między mejozą I a II nie zachodzi replikacja DNA. Mejoza II przebiega jak mitoza:
- profaza II – chromosomy kondensują się, tworzy się wrzeciono,
- metafaza II – chromosomy ustawiają się w płaszczyźnie równikowej,
- anafaza II – rozdzielają się chromatydy siostrzane,
- telofaza II – powstają łącznie cztery komórki haploidalne, każda z chromosomami złożonymi z jednej chromatydy.
Zmiany liczby chromosomów i ilości DNA
| Etap | Liczba chromosomów | Ilość DNA |
|---|---|---|
| komórka przed replikacją (G1) | 2n | 2c |
| po replikacji (przed mejozą I) | 2n | 4c |
| po mejozie I (każda komórka) | n | 2c |
| po mejozie II (każda komórka) | n | c |
Źródła zmienności w mejozie
- crossing-over – powstają chromosomy z nowymi kombinacjami alleli,
- niezależna segregacja chromosomów – w metafazie I pary chromosomów homologicznych układają się losowo; u człowieka (23 pary) daje to 223 (ponad 8 milionów) możliwych kombinacji chromosomów w gametach,
- w połączeniu z losowym łączeniem się gamet przy zapłodnieniu daje to ogromną różnorodność potomstwa.
Znaczenie mejozy
- utrzymuje stałą liczbę chromosomów w kolejnych pokoleniach – zapłodnienie podwaja ich liczbę, a mejoza ją redukuje,
- u zwierząt prowadzi do powstania gamet, a u roślin – zarodników (mejospor),
- zwiększa zmienność genetyczną – podstawę doboru naturalnego i ewolucji.
Mitoza a mejoza
| Cecha | Mitoza | Mejoza |
|---|---|---|
| Liczba podziałów | 1 | 2 |
| Liczba komórek potomnych | 2 | 4 |
| Ploidalność komórek potomnych | taka sama jak macierzystej (2n → 2n) | zredukowana (2n → n) |
| Informacja genetyczna komórek potomnych | identyczna | różna |
| Koniugacja i crossing-over | nie | tak (profaza I) |
| Funkcja | wzrost, regeneracja, rozmnażanie bezpłciowe | powstawanie gamet lub zarodników |
Najczęstsze błędy na maturze
- Co rozdziela się w anafazie I, a co w anafazie II – w I chromosomy homologiczne, w II chromatydy siostrzane.
- „Przed mejozą II zachodzi replikacja” – nie zachodzi.
- Kiedy zachodzi crossing-over – w profazie I.
Zobacz też: Mitoza · Cykl komórkowy · Oogeneza i spermatogeneza · Crossing-over i geny sprzężone · Biologia do matury – wszystkie działy
Notatka rozbudowana i zaktualizowana w październiku 2026 r.
Sprawdź się przed maturą
Testy i zadania maturalne z odpowiedziami: Podziały komórek →
Wszystkie notatki z biologii do matury: Biologia do matury – przewodnik po działach →
Testy i zadania maturalne z odpowiedziami: Podziały komórek →
Wszystkie notatki z biologii do matury: Biologia do matury – przewodnik po działach →
