Mitoza to podział jądra komórkowego, w wyniku którego powstają dwa jądra potomne o takiej samej liczbie chromosomów i identycznej informacji genetycznej jak jądro macierzyste (2n → 2n). Poprzedza ją replikacja DNA w fazie S interfazy. Mitoza przebiega w czterech fazach: profazie, metafazie, anafazie i telofazie, a zwykle po niej następuje cytokineza – podział cytoplazmy. Służy wzrostowi organizmu, regeneracji tkanek i rozmnażaniu bezpłciowemu.
Fazy mitozy
| Faza | Najważniejsze wydarzenia |
|---|---|
| Profaza | chromatyna kondensuje się w widoczne chromosomy, każdy złożony z dwóch chromatyd siostrzanych połączonych centromerem; zanika jąderko; zaczyna się tworzyć wrzeciono podziałowe z mikrotubul; pod koniec profazy (prometafaza) rozpada się otoczka jądrowa, a włókna wrzeciona przyłączają się do centromerów |
| Metafaza | chromosomy ustawiają się w płaszczyźnie równikowej komórki, tworząc płytkę metafazową; to najlepszy moment do obserwacji i liczenia chromosomów (kariotyp) |
| Anafaza | centromery się dzielą, a chromatydy siostrzane rozchodzą się do przeciwnych biegunów – od tej chwili każda jest osobnym chromosomem; włókna wrzeciona się skracają |
| Telofaza | przy biegunach chromosomy despiralizują się; odtwarzają się otoczki jądrowe i jąderka; zanika wrzeciono – powstają dwa jądra |
Cytokineza
- w komórce zwierzęcej – przez przewężenie: pierścień filamentów aktynowych zaciska się na równiku komórki (bruzda podziałowa),
- w komórce roślinnej – przez utworzenie w środku komórki przegrody pierwotnej (fragmoplastu) z pęcherzyków aparatu Golgiego, z której powstaje nowa ściana komórkowa.
Czasem mitoza nie jest połączona z cytokinezą – powstają wtedy komórki wielojądrowe, np. we włóknach mięśni szkieletowych.
Liczba chromosomów i ilość DNA
| Etap | Chromosomy | DNA |
|---|---|---|
| G1 | 2n | 2c |
| G2 i profaza, metafaza | 2n (każdy z 2 chromatyd) | 4c |
| anafaza (cała komórka) | 4n (chromatydy rozdzielone) | 4c |
| po cytokinezie (każda komórka) | 2n | 2c |
Skutki i znaczenie mitozy
- powstają dwie komórki identyczne genetycznie z komórką macierzystą,
- wzrost organizmów wielokomórkowych – zwiększenie liczby komórek,
- regeneracja – zastępowanie zużytych i uszkodzonych komórek (np. naskórka, krwinek, nabłonka jelita),
- rozmnażanie bezpłciowe – u organizmów jednokomórkowych oraz rozmnażanie wegetatywne roślin,
- u roślin z gametofitem haploidalnym – wytwarzanie gamet.
Niekontrolowane podziały mitotyczne, wynikające z zaburzeń regulacji cyklu komórkowego, prowadzą do powstawania nowotworów.
Mitoza a mejoza – w skrócie
Mitoza: 1 podział, 2 komórki potomne, 2n → 2n, komórki identyczne. Mejoza: 2 podziały, 4 komórki potomne, 2n → n, komórki różne genetycznie. Szczegóły w notatce Przebieg i skutki mejozy.
Jak obserwować mitozę?
Klasycznym materiałem są stożki wzrostu korzeni cebuli – zawierają tkankę twórczą, w której wiele komórek się dzieli. Po wybarwieniu (np. orceiną octową) pod mikroskopem widać komórki w różnych fazach podziału.
Najczęstsze błędy na maturze
- „W anafazie mitozy rozchodzą się chromosomy homologiczne” – rozchodzą się chromatydy siostrzane; chromosomy homologiczne rozchodzą się w anafazie I mejozy.
- „Mitoza to cały podział komórki” – mitoza to podział jądra; podział cytoplazmy to cytokineza.
- Faza, w której zanika otoczka jądrowa – koniec profazy (prometafaza), a nie metafaza.
Zobacz też: Cykl życiowy komórki · Mejoza · Jądro komórkowe i chromosomy · Biologia do matury – wszystkie działy
Notatka rozbudowana i zaktualizowana w październiku 2026 r.
Testy i zadania maturalne z odpowiedziami: Podziały komórek →
Wszystkie notatki z biologii do matury: Biologia do matury – przewodnik po działach →
