Łodyga to nadziemna (rzadziej podziemna) część pędu, która łączy korzeń z liśćmi, przewodzi wodę z solami mineralnymi w górę i produkty fotosyntezy w różnych kierunkach, utrzymuje liście w położeniu korzystnym do pochłaniania światła oraz podtrzymuje kwiaty i owoce. U wielu roślin magazynuje też substancje zapasowe. Na łodydze wyróżnia się węzły, z których wyrastają liście, i międzywęźla.
Funkcje łodygi
- przewodząca – drewno przewodzi wodę i sole mineralne z korzenia do liści, łyko – asymilaty z liści do innych organów,
- mechaniczna (podporowa) – utrzymuje liście, kwiaty i owoce,
- spichrzowa – np. bulwy ziemniaka, kłącza,
- asymilacyjna – u roślin z zielonymi łodygami (np. kaktusy),
- rozmnażanie wegetatywne – rozłogi, kłącza, bulwy.
Budowa pierwotna łodygi
Rys. Aneta Skawińska
| Warstwa (od zewnątrz) | Budowa i funkcja |
|---|---|
| Skórka (epiderma) | jedna warstwa komórek pokryta kutykulą, z aparatami szparkowymi; chroni przed utratą wody i urazami |
| Kora pierwotna | pod skórką często tkanka wzmacniająca (zwarcica lub twardzica), głębiej miękisz; u młodych łodyg może zawierać chloroplasty |
| Walec osiowy | wiązki przewodzące (łyko i drewno) oraz miękisz rdzeniowy w środku |
W łodydze wiązki przewodzące są kolateralne – łyko leży od strony zewnętrznej, a drewno od wewnętrznej. W odróżnieniu od korzenia granica między korą a walcem osiowym w łodydze jest zwykle słabo zaznaczona.
Wiązki otwarte i zamknięte
| Wiązka otwarta | Wiązka zamknięta | |
|---|---|---|
| Kambium między łykiem a drewnem | jest | brak |
| Przyrost na grubość | możliwy | brak |
| Ułożenie w łodydze | w pierścieniu | rozproszone |
| Występowanie | rośliny dwuliścienne i nagonasienne | rośliny jednoliścienne |
Przyrost wtórny łodygi
U roślin dwuliściennych drzewiastych i nagonasiennych łodyga przyrasta na grubość dzięki dwóm tkankom twórczym wtórnym:
- kambium (miazga) – odkłada do wewnątrz drewno wtórne, a na zewnątrz łyko wtórne; drewno odkładane wiosną ma szerokie komórki, a późnym latem – wąskie, dzięki czemu powstają widoczne słoje (przyrosty roczne), po których można określić wiek drzewa,
- fellogen (miazga korkotwórcza) – wytwarza korek, który zastępuje skórkę i chroni grubiejącą łodygę; wymianę gazową umożliwiają przetchlinki.
Przekształcenia łodyg
- bulwy pędowe – spichrzowe, np. ziemniak,
- kłącza – podziemne łodygi spichrzowe i służące do rozmnażania, np. perz, kosaciec,
- rozłogi – płożące się pędy służące do rozmnażania, np. truskawka,
- ciernie – ochrona przed zwierzętami, np. głóg,
- wąsy czepne – np. winorośl,
- łodygi spichrzujące wodę – kaktusy (liście przekształcone w kolce).
Najczęstsze błędy na maturze
- Mylenie kierunku przewodzenia – drewno: woda w górę; łyko: asymilaty w różnych kierunkach.
- „Jednoliścienne mają kambium” – mają wiązki zamknięte, bez kambium.
- „Bulwa ziemniaka to korzeń” – to przekształcona łodyga (ma pąki – „oczka”).
Zobacz też: Budowa i funkcja korzenia · Budowa i funkcja liścia · Tkanki roślinne · Jedno- i dwuliścienne · Biologia do matury – wszystkie działy
Notatka rozbudowana i zaktualizowana w październiku 2026 r.
Testy i zadania maturalne z odpowiedziami: Biologia →
Wszystkie notatki z biologii do matury: Biologia do matury – przewodnik po działach →
