Rośliny lądowe (zarodnikowe i nasienne) wywodzą się od zielenic – przypuszczalnie od glonów podobnych do dzisiejszych ramienic. Pierwsze rośliny wyszły na ląd w paleozoiku (ordowik/sylur). W ich ewolucji wyodrębniły się linie: mszaki (z dominującym gametofitem), paprotniki (pierwsze rośliny naczyniowe z dominującym sporofitem) i rośliny nasienne – nagonasienne i okrytonasienne, które uniezależniły rozmnażanie płciowe od wody.
Dowody pochodzenia roślin od zielenic
- te same barwniki fotosyntetyczne – chlorofil a i b oraz karotenoidy,
- ten sam materiał zapasowy – skrobia, gromadzona w chloroplastach,
- ściana komórkowa z celulozy,
- podobna budowa chloroplastów i plemników z wiciami (u mszaków i paprotników),
- podobieństwo sekwencji DNA.
Przystosowania do życia na lądzie
| Problem na lądzie | Przystosowanie |
|---|---|
| utrata wody | kutykula pokrywająca nadziemne części; aparaty szparkowe regulujące wymianę gazową i transpirację |
| pobieranie i transport wody | chwytniki, a u roślin naczyniowych korzenie i tkanki przewodzące (drewno i łyko) |
| utrzymanie ciała w powietrzu | tkanki wzmacniające, lignina w ścianach komórek |
| rozmnażanie poza wodą | zarodniki z odporną ścianą (sporopoleniną); u nasiennych – łagiewka pyłkowa i nasiona |
| ochrona zarodka | rozwój zarodka w organach rozmnażania rośliny macierzystej (rośliny lądowe to rośliny zarodkowe) |
Główne linie rozwojowe roślin
| Grupa | Dominujące pokolenie | Tkanki przewodzące | Zapłodnienie | Przykłady |
|---|---|---|---|---|
| Mszaki (mchy, wątrobowce, glewiki) | gametofit | brak typowych | wymaga wody | płonnik, torfowiec |
| Paprotniki (widłaki, skrzypy, paprocie) | sporofit | są – rośliny naczyniowe | wymaga wody | widłak, skrzyp polny, nerecznica |
| Nagonasienne | sporofit | są (głównie cewki) | łagiewka pyłkowa – bez wody | sosna, świerk, miłorząb |
| Okrytonasienne | sporofit | są (naczynia i cewki) | łagiewka pyłkowa, podwójne zapłodnienie | róża, pszenica, dąb |
Najstarsze rośliny lądowe
Do najstarszych znanych roślin naczyniowych należą wymarłe ryniofity, np. kuksonia i rynia (sylur–dewon). Były to niewielkie rośliny o widlasto rozgałęzionych, bezlistnych pędach, z zarodniami na szczytach. Według teorii telomowej z ich widlastych rozgałęzień (telomów) w wyniku spłaszczania, zrastania i nierównomiernego wzrostu powstały liście i rozgałęzione pędy późniejszych roślin.
Trendy w ewolucji roślin
- redukcja gametofitu i coraz większa dominacja sporofitu,
- uniezależnienie zapłodnienia od wody (łagiewka pyłkowa),
- powstanie nasion, a potem owoców – lepsza ochrona i rozprzestrzenianie potomstwa,
- rozwój coraz doskonalszych tkanek przewodzących i wzmacniających,
- u okrytonasiennych – kwiaty i współpraca ze zwierzętami zapylającymi.
Najczęstsze błędy na maturze
- „Rośliny pochodzą od brunatnic lub krasnorostów” – pochodzą od zielenic.
- Dominujące pokolenie u mszaków – gametofit (u pozostałych roślin – sporofit).
- „Paprotniki mają nasiona” – rozmnażają się zarodnikami.
Zobacz też: Zielenice i inne glony · Mszaki · Paprotniki · Cykle rozwojowe roślin · Biologia do matury – wszystkie działy
Notatka rozbudowana i zaktualizowana w październiku 2026 r.
Testy i zadania maturalne z odpowiedziami: Biologia →
Wszystkie notatki z biologii do matury: Biologia do matury – przewodnik po działach →
