„Samolubny gen” – Richard Dawkins. Recenzja książki

0

Samolubny gen

Richard Dawkins

4,3/5
ocena redakcji
  • Rzetelność4
  • Przystępność4
  • Aktualność4
  • Wartość dla czytelnika5

Werdykt: Klasyka, którą wciąż warto znać: genialnie wyjaśnia ewolucję z perspektywy genów, choć dziś ta perspektywa jest jedną z kilku, a nie jedyną.

Tytuł oryginału
The Selfish Gene
Tłumaczenie
Marek Skoneczny
Wydawnictwo
Prószyński i S-ka
Data wydania
13 sierpnia 2026
Liczba stron
512
ISBN
9788384440568
Kategoria
ewolucja, biologia ewolucyjna
Ocena czytelników
–
Brak ocen – bądź pierwszy
Jedna ocena z jednego urządzenia. Napisz recenzję

Recenzja redakcyjna · Jak oceniamy książki

Wydany w 1976 r. „Samolubny gen” to jedna z najbardziej wpływowych książek popularnonaukowych w historii. Richard Dawkins, brytyjski biolog ewolucyjny z Oksfordu, zaproponował w niej spojrzenie na ewolucję „oczami genu”. To w tej książce pojawiło się po raz pierwszy słowo mem – na określenie jednostki przekazu kulturowego. Polski czytelnik dostał w 2026 r. nowe wydanie Prószyńskiego i S-ki.

O czym jest książka?

Główna teza brzmi: podstawową jednostką doboru naturalnego jest gen, a organizmy są „maszynami przetrwania”, które geny budują, by się powielać. „Samolubność” genu nie oznacza, że zwierzęta muszą być samolubne – przeciwnie, Dawkins pokazuje, jak z perspektywy genów da się wyjaśnić altruizm: pomaganie krewnym (dobór krewniaczy), wzajemne przysługi czy złożone zachowania owadów społecznych. Ważne miejsce zajmuje teoria gier i pojęcie strategii ewolucyjnie stabilnej, a w późniejszych wydaniach także rozdział o tym, dlaczego współpraca może się opłacać.

Czego się dowiesz z tej książki?

  • dlaczego geny można traktować jak „replikatory”, a organizmy jak „maszyny przetrwania”,
  • jak dobór krewniaczy wyjaśnia altruizm wobec krewnych,
  • czym jest strategia ewolucyjnie stabilna i jak teoria gier pomaga zrozumieć zachowania zwierząt,
  • skąd wzięło się pojęcie memu i co ono pierwotnie oznaczało.

Mocne strony

  • Jasność wywodu. Trudne idee teorii ewolucji – dobór krewniaczy, strategie ewolucyjnie stabilne, konflikt rodziców i potomstwa – są wyjaśnione logicznie i na przykładach.
  • Siła idei. Książka uczy myślenia o ewolucji w kategoriach kosztów, zysków i rachunku prawdopodobieństwa.
  • Znaczenie historyczne. Bez niej trudno zrozumieć wiele późniejszych debat w biologii, a także popularne pojęcie memu.

Słabsze strony

  • Tytuł prowokuje nieporozumienia. Wiele osób odczytuje go jako twierdzenie, że ludzie z natury są samolubni – choć autor wielokrotnie wyjaśnia, że chodzi o metaforę.
  • Perspektywa genu nie jest jedyną. Współczesna biologia ewolucyjna dyskutuje też o doborze na kilku poziomach, o roli rozwoju osobniczego i środowiska. Książka nie oddaje w pełni tych sporów.
  • Miejscami jest wymagająca. Rozdziały oparte na teorii gier wymagają skupienia.

Dla kogo?

Dla uczniów i studentów biologii, którzy chcą zrozumieć, jak działa dobór naturalny, oraz dla każdego, kto interesuje się ewolucją zachowań – także ludzkich. Dobrze czytać ją razem z nowszymi książkami o ewolucji.

Werdykt

4,3/5. Ponad pół wieku po premierze wciąż jedna z najlepszych dróg do zrozumienia logiki ewolucji. Traktujcie ją jako klasykę, która otwiera dyskusję, a nie jako ostatnie słowo.

Przeczytaj też nasze recenzje

Powiązane artykuły na Biomist

Źródła

Zdjęcie wyróżniające: Surykatka na straży – zachowania pomagające grupie to jeden z problemów, które wyjaśnia „Samolubny gen” (zdjęcie ilustracyjne). Fot. Mhlayson, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; kadrowanie Biomist.

Oceń ten post
Sprawdź się przed maturą
Testy i zadania maturalne z odpowiedziami: Genetyka →
Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
najstarszy
najnowszy oceniany
0
Masz przemyślenia? Napisz komentarz!x