„Gen. Ukryta historia” – Siddhartha Mukherjee. Recenzja książki

0

Gen. Ukryta historia

Siddhartha Mukherjee

4,5/5
ocena redakcji
  • Rzetelność5
  • Przystępność4
  • Aktualność4
  • Wartość dla czytelnika5

Werdykt: Najpełniejsza popularnonaukowa historia genetyki po polsku – od grochu Mendla po CRISPR, z mądrym ostrzeżeniem przed eugeniką.

Tytuł oryginału
The Gene: An Intimate History
Tłumaczenie
Jan Dzierzgowski
Wydawnictwo
Czarne
Data wydania
24 maja 2017
Liczba stron
600
ISBN
9788380494930
Kategoria
genetyka, historia nauki
Ocena czytelników
–
Brak ocen – bądź pierwszy
Jedna ocena z jednego urządzenia. Napisz recenzję

Recenzja redakcyjna · Jak oceniamy książki

Mało która książka popularnonaukowa potrafi jednocześnie uczyć, wzruszać i niepokoić. „Gen. Ukryta historia” Siddharthy Mukherjee robi wszystkie trzy rzeczy. To opowieść o tym, jak ludzkość odkrywała dziedziczność – od klasztornego ogródka w Brnie po laboratoria, w których dziś przecina się DNA z precyzją co do pojedynczej litery. Autor, amerykański onkolog i laureat Nagrody Pulitzera z 2011 r. za wcześniejszą książkę o historii walki z nowotworami, splata tę historię z dziejami własnej rodziny.

O czym jest książka?

Mukherjee prowadzi czytelnika chronologicznie, ale bez szkolnej monotonii. Zaczyna od pytań, jakie zadawali sobie starożytni, i od Gregora Mendla, którego doświadczenia z grochem przez ponad trzydzieści lat pozostawały prawie niezauważone. Potem przychodzi Darwin i jego problem z dziedziczeniem, pierwsi genetycy, muszki owocowe Thomasa Morgana, odkrycie, że geny leżą na chromosomach, wreszcie struktura DNA z 1953 r., kod genetyczny, inżynieria genetyczna, Projekt Poznania Genomu Człowieka i edycja genów metodą CRISPR.

Ważną część książki stanowi historia eugeniki – ideologii „ulepszania” ludzi przez kontrolę rozmnażania. Autor pokazuje, jak w pierwszej połowie XX wieku prowadziła do przymusowych sterylizacji w USA i jak stała się jednym z fundamentów zbrodni nazistowskich. Ten fragment jest bardzo dobrze napisany i porażająco aktualny w czasach, gdy testy genetyczne stają się powszechne.

Osią osobistą jest rodzina autora, w której w kilku pokoleniach pojawiały się choroby psychiczne. Pytanie „co odziedziczyliśmy i czy to przesądza o naszym losie?” wraca w książce wielokrotnie i nadaje jej ludzką skalę.

Czego się dowiesz z tej książki?

  • dlaczego odkrycia Mendla przez ponad trzy dekady pozostawały niezauważone i jak zostały „odkryte na nowo” w 1900 r.,
  • jak doświadczenia na muszkach owocowych pokazały, że geny leżą na chromosomach,
  • w jaki sposób ustalono strukturę DNA i jak działa kod genetyczny,
  • jak idea dziedziczności została nadużyta przez ruch eugeniczny i jakie wnioski płyną z tego dziś,
  • czym są terapie genowe i edycja genów oraz jakie pytania etyczne rodzą.

Mocne strony

  • Spójna wielka opowieść. Prawa Mendla, budowa DNA, ekspresja genów i biotechnologia, które w szkole często poznaje się jako osobne działy, składają się tu w jedną logiczną historię.
  • Ludzie, a nie tylko odkrycia. Naukowcy mają tu biografie, ambicje i błędy, dzięki czemu widać, jak naprawdę powstaje wiedza.
  • Etyka bez moralizowania. Autor stawia trudne pytania – o diagnostykę prenatalną, edycję genomu, granice „normy” – ale nie podsuwa łatwych odpowiedzi.
  • Dobry przekład. Polska wersja czyta się płynnie, a terminologia jest staranna.

Słabsze strony

  • Objętość. Około 600 stron to wyzwanie; niektóre rozdziały historyczne są rozbudowane bardziej, niż wymaga tego opowieść.
  • Upływ czasu. Oryginał ukazał się w 2016 r. Opis edycji genów i terapii genowych pokazuje stan sprzed kilku lat – od tamtej pory pojawiły się m.in. pierwsze zatwierdzone terapie oparte na CRISPR.
  • Miejscami literackie skróty. Autor lubi metafory i dramatyzację; warto pamiętać, że to opowieść, a nie podręcznik.

Co warto wiedzieć po lekturze?

Najbardziej zestarzały się fragmenty o najnowszych technikach. Edycja genów rozwinęła się od 2016 r. bardzo szybko – o tym, jak działa CRISPR i skąd pochodzi (od bakterii broniących się przed wirusami), piszemy w artykułach na Biomist. Warto też pamiętać, że fragmenty o chorobach nie są poradnikiem medycznym.

Dla kogo?

Dla licealistów przygotowujących się do matury z biologii, studentów kierunków przyrodniczych i medycznych, nauczycieli biologii oraz dla każdego, kto chce rozumieć debaty o testach genetycznych i edycji genów.

Werdykt

4,5/5. Jeśli miałbyś przeczytać tylko jedną książkę o genetyce, niech to będzie ta. Wymaga czasu, ale odpłaca się zrozumieniem, którego nie da żaden podręcznik.

Przeczytaj też nasze recenzje

Powiązane artykuły na Biomist

Źródła

Zdjęcie wyróżniające: Gregor Mendel – od jego doświadczeń z grochem zaczyna się opowieść o genie. Fot. Wellcome Collection, CC BY 4.0, Wikimedia Commons; kadrowanie Biomist.

Oceń ten post
Sprawdź się przed maturą
Testy i zadania maturalne z odpowiedziami: Genetyka →
Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
najstarszy
najnowszy oceniany
0
Masz przemyślenia? Napisz komentarz!x