„Światy równoległe” – Łukasz Lamża. Recenzja książki o płaskoziemcach i pseudonauce
Światy równoległe. Czego uczą nas płaskoziemcy, homeopaci i różdżkarze
Łukasz Lamża
ocena redakcji
- Rzetelność5
- Przystępność5
- Aktualność5
- Wartość dla czytelnika4
Werdykt: Polski filozof przyrody jedzie na zloty płaskoziemców i różdżkarzy, zamiast się z nich śmiać. Uczy więcej o nauce niż niejeden podręcznik metodologii.
- Wydawnictwo
- Czarne
- Data wydania
- 29 stycznia 2020
- Liczba stron
- 224
- ISBN
- 9788380499638
- Kategoria
- filozofia nauki, sceptycyzm
Łukasz Lamża, filozof przyrody związany z Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych w Krakowie i popularyzator nauki, wydał „Światy równoległe” w 2020 r. w wydawnictwie Czarne. To krótka, około dwustustronicowa książka reporterska: autor jeździ na spotkania płaskoziemców, rozmawia z homeopatami, różdżkarzami i zwolennikami innych „alternatywnych” teorii i próbuje zrozumieć, jak wygląda świat z ich perspektywy.
O czym jest książka?
Lamża nie pisze kolejnego poradnika obalania mitów. Zakłada, że ludzie wierzący w płaską Ziemię nie są głupsi od innych, tylko inaczej rozstrzygają, komu ufać i co uznać za dowód. Opisuje ich eksperymenty, argumenty i społeczności, a przy okazji pokazuje, jak wiele z naszej wiedzy o świecie przyjmujemy na wiarę – bo sami nie sprawdzaliśmy kulistości Ziemi ani działania szczepionek.
Z tych spotkań wyrasta pytanie o granice nauki: co odróżnia naukę od pseudonauki, skoro obie mają teorie, dane i autorytety? Autor odpowiada, że kluczowe są instytucje, które pozwalają błędy wykrywać i poprawiać, oraz gotowość do zmiany zdania pod wpływem dowodów.
Czego się dowiesz z tej książki?
- jakie argumenty i „eksperymenty” przedstawiają płaskoziemcy i dlaczego wydają się im przekonujące,
- dlaczego homeopatia trwa mimo braku dowodów na działanie ponad placebo,
- jak działa różdżkarstwo z perspektywy psychologii (efekt ideomotoryczny),
- na czym polega zaufanie do wiedzy, której sami nie sprawdziliśmy,
- co odróżnia naukę od pseudonauki w praktyce, poza definicjami z podręczników.
Jak czytać tę książkę?
Autor pisze w pierwszej osobie, z humorem i bez wyższości, a najciekawsze są momenty, w których przyznaje się do własnych wątpliwości: jak sprawdziłby kulistość Ziemi, gdyby nie mógł polegać na zdjęciach z orbity? Takie pytania zmuszają czytelnika do zastanowienia się nad podstawami własnej wiedzy. Książka dobrze sprawdza się w szkole jako punkt wyjścia do dyskusji o krytycznym myśleniu, bo nie ośmiesza nikogo i nie daje gotowych odpowiedzi, tylko pokazuje, jak budować zaufanie do nauki na argumentach.
Mocne strony
- Empatia bez naiwności. Autor traktuje rozmówców poważnie, ale nie udaje, że ich teorie są równie dobre jak nauka.
- Polski kontekst. Bohaterowie i spotkania są z Polski, co rzadkie w literaturze o sceptycyzmie.
- Zwięzłość. Ponad dwieście stron, które czyta się w dwa wieczory.
Słabsze strony
- Brak systematyczności. To bardziej zbiór reportaży niż wykład filozofii nauki; czytelnik szukający definicji musi je sobie złożyć.
- Krótkie rozdziały teoretyczne. Wątki o demarkacji nauki chciałoby się czytać dłużej.
- Wąski wybór tematów. Pseudomedycyna jest reprezentowana głównie przez homeopatię.
Dla kogo?
Dla uczniów liceów i studentów, dla nauczycieli przedmiotów przyrodniczych, którzy spotykają się z teoriami spiskowymi w klasie, i dla każdego, kto chce rozmawiać z ludźmi o innych poglądach.
Werdykt
4,5/5. Mądra, ciepła i aktualna książka o tym, jak działa nauka – pokazana od strony ludzi, którzy ją odrzucają. Najlepsza polska pozycja na ten temat.
Przeczytaj też nasze recenzje
- „Kwantechizm 2.0” (Dragan)
- „Pan raczy żartować, panie Feynman!”
- „Kosmos” (Sagan)
- Wszystkie recenzje i ranking książek →
Powiązane artykuły na Biomist
- Polityka redakcyjna Biomist – jak weryfikujemy informacje
- Polska astronomia: od Kopernika do OGLE
- Dowody ewolucji
Źródła
- Lubimyczytac.pl – dane polskiego wydania.
- Opis bibliograficzny w katalogu Biblioteki Narodowej: Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2020, 221 stron.