„Ślepy zegarmistrz” – Richard Dawkins. Recenzja książki o ewolucji
Ślepy zegarmistrz, czyli Jak ewolucja dowodzi, że świat nie został zaplanowany
Richard Dawkins
ocena redakcji
- Rzetelność5
- Przystępność4
- Aktualność3
- Wartość dla czytelnika5
Werdykt: Najlepsze wyjaśnienie, jak dobór naturalny tworzy złożoność bez projektanta. Część polemik się zestarzała, sedno – wcale.
- Tytuł oryginału
- The Blind Watchmaker
- Tłumaczenie
- Antoni Hoffman
- Wydawnictwo
- Państwowy Instytut Wydawniczy
- Data wydania
- 1 stycznia 1997
- Liczba stron
- 498
- ISBN
- 8306025962
- Kategoria
- ewolucja, biologia ewolucyjna
„Ślepy zegarmistrz” z 1986 r. to druga głośna książka Richarda Dawkinsa po „Samolubnym genie”. Tytuł nawiązuje do argumentu teologa Williama Paleya z 1802 r.: zegarek znaleziony na wrzosowisku musiał mieć twórcę, więc oko też. Dawkins odpowiada, że zegarmistrzem jest dobór naturalny – ślepy, bo niczego nie planuje. Polski przekład Antoniego Hoffmana, paleontologa, wydał PIW w 1997 r.
O czym jest książka?
Główne zadanie książki to pokazać, jak z drobnych, losowych zmian i nielosowej selekcji powstają narządy tak złożone jak oko czy echolokacja nietoperzy. Dawkins wyjaśnia różnicę między selekcją jednoetapową (losowe trafienie całości naraz, praktycznie niemożliwe) a skumulowaną (każdy mały krok jest zachowywany), ilustrując to programem komputerowym, który z losowych liter dochodzi do zdania z Szekspira, i programem „biomorfów” wyewoluowanych na ekranie.
Dalsze rozdziały omawiają dobór płciowy, wyścigi zbrojeń między drapieżnikiem a ofiarą, pochodzenie życia, punktualizm i taksonomię. Dawkins polemizuje z lamarkizmem, z teorią równowag przerywanych w wersji przeciwstawiającej ją darwinizmowi i z kreacjonizmem, zawsze wracając do jednego argumentu: złożoność wymaga wyjaśnienia, a dobór naturalny jest jedynym znanym procesem, który ją wyjaśnia.
Czego się dowiesz z tej książki?
- czym różni się selekcja skumulowana od jednoetapowej i dlaczego to klucz do zrozumienia ewolucji,
- jak mogło powstać oko krok po kroku i dlaczego „połowa oka” jest lepsza niż żadne,
- jak działa echolokacja nietoperzy jako przykład skomplikowanej adaptacji,
- czym są ewolucyjne wyścigi zbrojeń,
- dlaczego argument z projektu Paleya był dobry jak na swoje czasy, ale jest błędny.
Jak czytać tę książkę?
Najmocniejsze fragmenty to rozdziały o oku i o echolokacji nietoperzy: Dawkins prowadzi czytelnika przez fizykę dźwięku i optyki, a potem pokazuje, jak każde ulepszenie mogło przynieść przewagę w doborze. Równie dobre są wyliczenia prawdopodobieństwa, które obalają argument, że złożony narząd nie mógł powstać przypadkiem: autor przyznaje, że przypadkiem nie, ale dobór naturalny nie jest przypadkiem. Książka dobrze uzupełnia „Samolubny gen”, bo tamta opisuje, kto jest jednostką doboru, a ta – jak dobór tworzy złożoność.
Mocne strony
- Klarowność. Dawkins w najlepszej formie: wyjaśnia trudne idee prostymi analogiami i eksperymentami myślowymi.
- Przykłady z natury. Opisy echolokacji i ewolucji oka to jedne z najlepszych tekstów popularyzatorskich o biologii.
- Przekład. Antoni Hoffman jako paleontolog dbał o precyzję terminologii.
Słabsze strony
- Polemiki z epoki. Spory z lat 80. o punktualizm i taksonomię kladystyczną dziś interesują głównie historyków nauki.
- Programy komputerowe. Opisy biomorfów na ówczesnych komputerach brzmią dziś archaicznie.
- Dostępność. Wydanie PIW z 1997 r. jest trudno dostępne poza bibliotekami.
Dla kogo?
Dla uczniów przygotowujących się do matury z biologii (dział ewolucja), studentów i nauczycieli oraz każdego, kto chce zrozumieć, jak powstaje złożoność w przyrodzie.
Werdykt
4,3/5. Jedna z najważniejszych książek popularyzujących darwinizm. Wartość ponadczasowa, aktualność obniżona przez spory, które nauka już rozstrzygnęła lub odłożyła.
Przeczytaj też nasze recenzje
- „Samolubny gen” (Dawkins)
- „Nasza wewnętrzna menażeria” (Shubin)
- „Pytanie o życie” (Lane)
- Wszystkie recenzje i ranking książek →
Powiązane artykuły na Biomist
Źródła
- Lubimyczytac.pl – dane polskiego wydania.
- Opis bibliograficzny w katalogu Biblioteki Narodowej: Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1997, 498 stron, przekład Antoni Hoffman.
Testy i zadania maturalne z odpowiedziami: Ewolucjonizm →