„Strzelby, zarazki i stal” – Jared Diamond. Recenzja książki

0

Strzelby, zarazki i stal. Krótka historia ludzkości

Jared Diamond

4,2/5
ocena redakcji
  • Rzetelność4
  • Przystępność4
  • Aktualność3
  • Wartość dla czytelnika5

Werdykt: Dlaczego to Europejczycy podbili Amerykę, a nie odwrotnie – odpowiedź z geografii, roślin i zwierząt. Wielka idea, którą historycy krytykują, ale każdy powinien znać.

Tytuł oryginału
Guns, Germs, and Steel: The Fates of Human Societies
Tłumaczenie
Tomasz Tesznar
Wydawnictwo
Zysk i S-ka
Data wydania
17 maja 2023
Liczba stron
700
ISBN
9788382029024
Kategoria
historia, geografia, ekologia człowieka
Ocena czytelników
–
Brak ocen – bądź pierwszy
Jedna ocena z jednego urządzenia. Napisz recenzję

Recenzja redakcyjna · Jak oceniamy książki

Jared Diamond, geograf i fizjolog z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Los Angeles, dostał za tę książkę Nagrodę Pulitzera w 1998 r. Punktem wyjścia jest pytanie zadane mu na Nowej Gwinei: dlaczego biali ludzie mają tyle towarów, a Nowogwinejczycy tak mało? Polskie wydanie Zysk i S-ka w przekładzie Tomasza Tesznara liczy około siedmiuset stron z wkładką ilustracyjną.

O czym jest książka?

Teza Diamonda jest środowiskowa, a nie rasowa: różnice w rozwoju społeczeństw wynikają z warunków, w jakich ludzie zaczęli uprawiać rośliny i hodować zwierzęta. Żyzny Półksiężyc miał dzikie zboża i rośliny strączkowe łatwe do udomowienia oraz zwierzęta, które dało się hodować. Eurazja ma oś wschód–zachód, więc rośliny i technologie przenosiły się w podobnym klimacie, podczas gdy Ameryki i Afryka mają oś północ–południe i bariery klimatyczne.

Rolnictwo dało nadwyżki żywności, gęste zaludnienie, specjalistów, pismo i państwa, a bliskie życie ze zwierzętami – choroby zakaźne, na które Eurazjaci nabrali odporności. Gdy Europejczycy dotarli do Ameryki, to zarazki ospy i odry zabiły więcej rdzennych mieszkańców niż strzelby i stal.

Czego się dowiesz z tej książki?

  • dlaczego tylko kilka regionów świata stało się niezależnymi ośrodkami udomowienia roślin i zwierząt,
  • czemu zebry nigdy nie zostały udomowione, a konie tak,
  • jak oś kontynentów wpłynęła na rozprzestrzenianie się upraw i technologii,
  • skąd wzięły się choroby zakaźne przenoszone ze zwierząt na ludzi,
  • jak przebiegło spotkanie Pizarra z Atahualpą w Cajamarce i co z niego wynika.

Jak czytać tę książkę?

Diamond pisze jak przyrodnik, nie jak historyk: liczy gatunki dzikich roślin nadających się do uprawy, porównuje masy ciała dużych ssaków, analizuje rozprzestrzenianie się języków i genów. Dzięki temu książka dobrze nadaje się do pokazania, jak biologia i ekologia wyjaśniają procesy historyczne. Polskie wydanie Zysk i S-ka zawiera mapy i wkładkę zdjęciową, które ułatwiają śledzenie wywodu. Warto sięgnąć też po późniejsze rozdziały, dopisane do nowszych wydań, w których autor odpowiada na część krytyki i rozszerza analizę na Japonię i Afrykę.

Mocne strony

  • Wielki obraz. Książka łączy biologię, geografię, lingwistykę i historię w jedną spójną opowieść.
  • Antyrasistowski argument. Diamond konsekwentnie pokazuje, że różnice w rozwoju nie wynikają z cech ludzi, tylko z warunków.
  • Przykłady. Konkretne historie, od udomowienia jęczmienia po Wyspy Chatham, zostają w pamięci.

Słabsze strony

  • Determinizm geograficzny. Historycy zarzucają autorowi pomijanie decyzji ludzi, kultury i przypadku na rzecz geografii.
  • Aktualność. Od 1997 r. archeologia i genetyka dostarczyły wielu nowych danych o udomowieniu i migracjach, których w książce nie ma.
  • Długość. Niektóre wątki autor powtarza kilka razy.

Dla kogo?

Dla uczniów i studentów historii, geografii i biologii, dla nauczycieli szukających interdyscyplinarnych przykładów (udomowienie, ekologia chorób) i dla każdego, kto pyta, dlaczego świat jest tak nierówny.

Werdykt

4,2/5. Klasyka, z którą warto się zmierzyć, nawet jeśli nie przyjmuje się wszystkich wniosków. Najlepiej czytać ją razem z krytykami, którzy uzupełniają rolę kultury i polityki.

Przeczytaj też nasze recenzje

Powiązane artykuły na Biomist

Źródła

Oceń ten post
Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
najstarszy
najnowszy oceniany
0
Masz przemyślenia? Napisz komentarz!x