„Szóste wymieranie” – Elizabeth Kolbert. Recenzja książki nagrodzonej Pulitzerem
Szóste wymieranie. Historia nienaturalna
Elizabeth Kolbert
ocena redakcji
- Rzetelność5
- Przystępność5
- Aktualność3
- Wartość dla czytelnika5
Werdykt: Trzynaście reportaży, każdy o jednym gatunku, składa się na historię pojęcia wymierania od Cuviera po zakwaszone oceany. Pulitzer z 2015 r. zasłużony, tylko liczby mają już ponad dziesięć lat.
- Tytuł oryginału
- The Sixth Extinction: An Unnatural History
- Tłumaczenie
- Tatiana Grzegorzewska, Piotr Grzegorzewski
- Wydawnictwo
- W.A.B.
- Data wydania
- 14 września 2016
- Liczba stron
- 349
- ISBN
- 9788328026858
- Kategoria
- nauki o Ziemi, paleontologia, ekologia
Elizabeth Kolbert, reporterka tygodnika „The New Yorker”, wydała „The Sixth Extinction” w 2014 r. i rok później dostała za nią Nagrodę Pulitzera w kategorii literatury faktu. Książka opowiada o pięciu wielkich wymieraniach z przeszłości Ziemi i o szóstym, które według cytowanych badaczy trwa teraz, a jego przyczyną jest człowiek. Po polsku ukazała się we wrześniu 2016 r. w W.A.B., w przekładzie Tatiany i Piotra Grzegorzewskich, na 349 stronach z czarno-białymi fotografiami. W 2022 r. wznowiło ją Wydawnictwo Filtry.
O czym jest książka?
Każdy z trzynastu rozdziałów ma w tytule jeden gatunek. Pierwszy to panamska żaba złota Atelopus zeteki. Jeszcze w latach 90. siedziała na brzegach potoków wokół miasteczka El Valle de Antón, a dziesięć lat później zostały po niej okazy w akwariach ośrodka hodowlanego. Zabił ją grzyb Batrachochytrium dendrobatidis, rozwleczony po kontynentach razem z handlem płazami.
Potem Kolbert cofa się do Paryża z 1796 r., gdzie Georges Cuvier na podstawie kości mastodonta ogłasza, że gatunki mogą znikać na zawsze. Następne rozdziały to alka olbrzymia wybita do 1844 r., amonity i ślad irydu, który Luis i Walter Alvarezowie znaleźli w skałach pod Gubbio, oraz graptolity ze szkockiego wąwozu Dob’s Linn. Druga połowa jest o teraźniejszości: zakwaszanie mórz, rafy, lasy Amazonii, nietoperze z jaskiń stanu Nowy Jork, nosorożec sumatrzański, neandertalczyk.
Czego się dowiesz z tej książki?
- skąd w ogóle wzięło się pojęcie wymierania i dlaczego jeszcze Thomas Jefferson liczył, że gdzieś na zachodzie Ameryki żyją mastodonty,
- jak warstwa iłu z irydem doprowadziła Alvarezów w 1980 r. do hipotezy uderzenia planetoidy i jak geolodzy przyjęli ją na początku,
- co dzieje się z muszlami ślimaków przy podmorskich wyziewach dwutlenku węgla koło Castello Aragonese u brzegów Ischii, gdzie Jason Hall-Spencer bada wodę o obniżonym pH,
- jak Miles Silman na poletkach w peruwiańskim parku Manú mierzy, w jakim tempie drzewa przesuwają się w górę zbocza wraz z ociepleniem,
- czym jest zespół białego nosa, grzybica, która od 2007 r. zabija zimujące nietoperze w Ameryce Północnej.
Mocne strony
- Konstrukcja. Jeden gatunek, jedno miejsce, jeden mechanizm. Dzięki temu rozdział o zakwaszeniu oceanów nie miesza się z rozdziałem o gatunkach inwazyjnych, a całość da się czytać po kawałku.
- Historia nauki obok reportażu. Spór Cuviera z Lamarckiem, Lyell i Darwin wobec katastrofizmu, propozycja Paula Crutzena, by obecną epokę nazwać antropocenem. Kolbert pokazuje, że samo pojęcie masowego wymierania ma niewiele ponad dwieście lat.
- Autorka jedzie w teren. Nurkuje przy Ischii, nocuje na stacji badawczej One Tree Island na Wielkiej Rafie Koralowej, liczy martwe nietoperze w jaskini w Vermoncie. Opisuje metody, a nie same wnioski.
- Ton. Żadnego kazania. Fakty są ułożone tak, że czytelnik sam dochodzi do wniosku.
Słabsze strony
- Dane kończą się na 2013 r. Samica nosorożca sumatrzańskiego Suci z zoo w Cincinnati, bohaterka jednego z rozdziałów, padła kilka tygodni po premierze oryginału. Nie ma tu też masowych bieleń Wielkiej Rafy Koralowej z lat 2016 i 2017.
- Tytuł mówi więcej niż dane. W 2011 r. zespół Anthony’ego Barnosky’ego policzył w „Nature”, że dotychczasowe straty są dalekie od progu 75 proc. gatunków, od którego mówi się o masowym wymieraniu. Niepokoi tempo. Kolbert o tym pisze, ale okładka tego rozróżnienia nie robi.
- Prawie nic o ochronie. Ostatni rozdział, z zamrożonymi liniami komórkowymi w San Diego, to kilkanaście stron. Kto szuka odpowiedzi „co robić”, nie znajdzie jej.
- Zdjęcia. Małe, czarno-białe, wklejone w tekst. Żaba złota, której cała uroda to kolor, wypada na nich szaro.
Dla kogo?
Dla licealistów i studentów biologii, geologii i ochrony środowiska jako lektura do działów o różnorodności biologicznej i dziejach Ziemi. Dla nauczycieli: rozdziały o alce olbrzymiej i o Alvarezach nadają się na gotowe studia przypadków. Dla czytelników reportażu, którzy od nauk przyrodniczych zwykle trzymają się z daleka.
Werdykt
4,5/5. Piątki za rzetelność, przystępność i wartość dla czytelnika, trójka za aktualność. Część historyczna, od Cuviera do krateru Chicxulub, nie straciła nic. Liczby dotyczące raf, płazów i nietoperzy trzeba sprawdzić w nowszych źródłach, najlepiej w Czerwonej Księdze IUCN.
Przeczytaj też nasze recenzje
- „Krótka historia prawie wszystkiego” (Bryson)
- „Nasza wewnętrzna menażeria” (Shubin)
- „Sekretne życie drzew” (Wohlleben)
- Wszystkie recenzje i ranking książek →
Powiązane artykuły na Biomist
Źródła
- Lubimyczytac.pl – dane polskich wydań (pierwsze wydanie polskie 14.09.2016, wznowienie 2022); opis bibliograficzny wydania z 2016 r. potwierdzony w katalogu Biblioteki Narodowej (ISBN 9788328026858, W.A.B. – Grupa Wydawnicza Foksal).
- L. W. Alvarez, W. Alvarez, F. Asaro, H. V. Michel, „Extraterrestrial cause for the Cretaceous-Tertiary extinction”, Science 208: 1095–1108 (1980), doi:10.1126/science.208.4448.1095 – praca o irydzie z Gubbio.
- A. D. Barnosky i in., „Has the Earth’s sixth mass extinction already arrived?”, Nature 471: 51–57 (2011), doi:10.1038/nature09678 – porównanie obecnych strat z pięcioma wielkimi wymieraniami.