„Cesarz wszech chorób” – Siddhartha Mukherjee. Recenzja biografii raka
Cesarz wszech chorób. Biografia raka
Siddhartha Mukherjee
ocena redakcji
- Rzetelność5
- Przystępność4
- Aktualność3
- Wartość dla czytelnika5
Werdykt: Onkolog opisuje cztery tysiące lat zmagań z nowotworami: od egipskiego papirusu po leki celowane. Długa i miejscami ciężka, kończy się przed erą immunoterapii, ale lepszej historii onkologii po polsku nie znamy.
- Tytuł oryginału
- The Emperor of All Maladies: A Biography of Cancer
- Tłumaczenie
- Jan Dzierzgowski, Agnieszka Pokojska
- Wydawnictwo
- Wydawnictwo Czarne
- Data wydania
- 23 października 2013
- Liczba stron
- 616
- ISBN
- 9788375365443
- Kategoria
- historia medycyny, onkologia, biologia nowotworów
Siddhartha Mukherjee zaczął pisać tę książkę jako młody lekarz na stażu onkologicznym w Bostonie. Chciał odpowiedzieć pacjentom na pytanie, w którym miejscu jest medycyna w sporze z rakiem i jak tam doszła. Wyszło 616 stron historii choroby, lekarzy, chorych i polityki, nagrodzonych w 2011 r. Pulitzerem w kategorii literatury faktu. Polskie wydanie Czarnego z października 2013 r. przełożył Jan Dzierzgowski, a katalog Biblioteki Narodowej wymienia jako tłumaczkę także Agnieszkę Pokojską. Tom ma 16 stron wkładki ze zdjęciami.
O czym jest książka?
Ramą jest historia Carli Reed, trzydziestoletniej przedszkolanki, która w maju 2004 r. trafia do szpitala Massachusetts General z ostrą białaczką limfoblastyczną. Autor jest jednym z jej lekarzy. Do Carli wraca co kilkadziesiąt stron, a między tymi powrotami opowiada dzieje onkologii.
Główną postacią pierwszej połowy jest Sidney Farber, patolog z bostońskiego szpitala dziecięcego. W 1947 r. podał dzieciom z białaczką aminopterynę, antagonistę kwasu foliowego, i uzyskał pierwsze, kilkumiesięczne remisje. Obok niego stoi Mary Lasker, nowojorska działaczka, która zamieniła zbieranie pieniędzy na badania w kampanię polityczną zakończoną ustawą o raku z 1971 r. Mukherjee opisuje też chirurgię Williama Halsteda i jego radykalną mastektomię, wielolekowe schematy chemioterapii z lat 60., spór o tytoń, a w ostatniej części biologię: onkogeny, geny supresorowe i leki projektowane pod konkretną mutację.
Czego się dowiesz z tej książki?
- co o guzie piersi zapisano w egipskim papirusie Edwina Smitha i dlaczego w rubryce „leczenie” stoi tam: brak,
- jak londyński chirurg Percivall Pott w 1775 r. powiązał raka moszny u kominiarczyków z sadzą i czemu to pierwszy opisany nowotwór zawodowy,
- dlaczego radykalną mastektomię wykonywano przez kilkadziesiąt lat bez porównania z oszczędniejszym zabiegiem i jak badania Bernarda Fishera to zmieniły,
- jak Richard Doll i Austin Bradford Hill w 1950 r. wykazali związek palenia z rakiem płuca i ile lat koncerny tytoniowe podważały ten wynik,
- skąd wzięły się trastuzumab i imatynib, czyli jak odkrycia Dennisa Slamona i Briana Drukera zamieniono w leki mimo oporu firm.
Mocne strony
- Uczciwość wobec porażek. Rozdział o wysokodawkowej chemioterapii z przeszczepem szpiku w raku piersi kończy się wykryciem fałszerstw w danych Wernera Bezwody. Mukherjee nie ukrywa, że onkologia potrafiła latami robić chorym krzywdę z dobrych intencji.
- Biologia wyłożona po kolei. Od wirusa mięsaka Rousa przez gen src Varmusa i Bishopa do hipotezy dwóch uderzeń Knudsona. Po tej części wiadomo, dlaczego mówi się o raku jako chorobie genów.
- Pacjenci mają imiona. Carla Reed, Germaine Berne, mały Robert Sandler z pierwszej grupy Farbera. Statystyki przeżyć przestają być abstrakcją.
- Przekład. Terminologia medyczna jest zgodna z polską praktyką kliniczną, a zdania Mukherjeego, długie i literackie, dają się czytać bez potknięć.
Słabsze strony
- Kończy się w 2010 r. Nie ma tu inhibitorów punktów kontrolnych, za które James Allison i Tasuku Honjo dostali Nobla w 2018 r., ani terapii CAR-T. Dla dzisiejszej onkologii to brak całego działu.
- Ameryka w centrum. Narodowy Instytut Raka, Kongres, bostońskie szpitale. Europejskie badania pojawiają się z rzadka, a o organizacji leczenia poza Stanami książka milczy.
- Dłużyzny w środku. Część o lobbingu Mary Lasker i kulisach ustawy z 1971 r. ciągnie się przez wiele rozdziałów. Czytelnik zainteresowany biologią będzie kartkował.
- Styl bywa zbyt ozdobny. Motta z poezji przed rozdziałami i rozbudowane metafory nie każdemu podejdą, zwłaszcza w tak grubym tomie.
Dla kogo?
Dla studentów medycyny, biologii i biotechnologii, którzy znają onkogeny z podręcznika i chcą wiedzieć, kto i jak je odkrył. Dla osób pracujących w ochronie zdrowia. Dla czytelników historii nauki gotowych na ponad 600 stron. To nie jest poradnik dla chorych: o współczesnych schematach leczenia i decyzjach terapeutycznych rozmawia się z lekarzem, nie z książką sprzed kilkunastu lat.
Werdykt
4,3/5. Piątki za rzetelność i wartość dla czytelnika, czwórka za przystępność, trójka za aktualność. Historia do 2010 r. jest opowiedziana wzorowo. Ostatnie piętnaście lat, z immunoterapią na czele, trzeba doczytać gdzie indziej.
Przeczytaj też nasze recenzje
- „Gen. Ukryta historia” (Mukherjee)
- „Nieśmiertelne życie Henrietty Lacks” (Skloot)
- „Kod życia” (Isaacson)
- Wszystkie recenzje i ranking książek →
Powiązane artykuły na Biomist
- Udział wirusów w onkogenezie
- Mutacje chromosomowe strukturalne i liczbowe
- Zespół Lyncha – etiologia, postępowanie i profilaktyka
Źródła
- Lubimyczytac.pl – dane polskiego wydania; opis bibliograficzny potwierdzony w katalogu Biblioteki Narodowej (ISBN 9788375365443, Wydawnictwo Czarne, 2013).
- S. Farber i in., „Temporary remissions in acute leukemia in children produced by folic acid antagonist, 4-aminopteroyl-glutamic acid (aminopterin)”, New England Journal of Medicine 238: 787–793 (1948), doi:10.1056/NEJM194806032382301 – pierwsze remisje białaczki u dzieci.
- R. Doll, A. B. Hill, „Smoking and carcinoma of the lung. Preliminary report”, British Medical Journal 2: 739–748 (1950), doi:10.1136/bmj.2.4682.739 – badanie o paleniu i raku płuca.