„Nieśmiertelne życie Henrietty Lacks” – Rebecca Skloot. Recenzja książki o komórkach HeLa

0

Nieśmiertelne życie Henrietty Lacks

Rebecca Skloot

4,8/5
ocena redakcji
  • Rzetelność5
  • Przystępność5
  • Aktualność4
  • Wartość dla czytelnika5

Werdykt: Reportaż o kobiecie, z której guza pochodzi linia HeLa, i o rodzinie, która przez ponad dwadzieścia lat nic o tym nie wiedziała. Najlepsza znana nam książka o tym, skąd biorą się materiały w laboratorium.

Tytuł oryginału
The Immortal Life of Henrietta Lacks
Tłumaczenie
Julianna Kowal
Wydawnictwo
Znak Literanova
Data wydania
19 kwietnia 2022
Liczba stron
393
ISBN
9788324083916
Kategoria
historia medycyny, biologia komórki, bioetyka
Ocena czytelników
–
Brak ocen – bądź pierwszy
Jedna ocena z jednego urządzenia. Napisz recenzję

Recenzja redakcyjna · Jak oceniamy książki

Rebecca Skloot, amerykańska dziennikarka naukowa, pracowała nad tą książką ponad dziesięć lat. Opisała w niej Henriettę Lacks, czarnoskórą plantatorkę tytoniu z Wirginii, która 4 października 1951 r. zmarła na raka szyjki macicy w szpitalu Johnsa Hopkinsa w Baltimore. Miała 31 lat. Komórki pobrane z jej guza, bez pytania o zgodę, jako pierwsze ludzkie komórki dzieliły się w laboratorium bez końca i pod nazwą HeLa trafiły do pracowni na całym świecie. Polskie wydanie Znaku Literanova z 2022 r. w przekładzie Julianny Kowal ma 393 strony i wkładkę z fotografiami.

O czym jest książka?

Skloot prowadzi równolegle dwie historie. Pierwsza toczy się w laboratorium George’a Geya, który od lat próbował utrzymać ludzkie komórki przy życiu poza organizmem. Jego asystentka Mary Kubicek wysiała w lutym 1951 r. wycinek guza Henrietty na pożywkę i po kilku dniach zobaczyła, że komórek przybywa. Wkrótce HeLa namnażano już na skalę przemysłową w Instytucie Tuskegee, bo były potrzebne do testów szczepionki Jonasa Salka przeciw polio.

Druga historia dotyczy rodziny. Mąż i dzieci Henrietty dowiedzieli się o komórkach dopiero w 1973 r., gdy naukowcy poprosili ich o próbki krwi. Nie rozumieli, co to znaczy, że „część matki żyje”, a nikt im tego porządnie nie wytłumaczył. Główną bohaterką tej części jest córka, Deborah Lacks, z którą autorka przez lata jeździ po archiwach i szpitalach. Razem odnajdują dokumentację Elsie, siostry Deborah, zmarłej w 1955 r. w zakładzie dla czarnoskórych chorych psychicznie w Crownsville. W 2001 r. Christoph Lengauer, badacz z Hopkinsa, po raz pierwszy pokazuje rodzeństwu Lacksów komórki ich matki pod mikroskopem.

Czego się dowiesz z tej książki?

  • jak w 1951 r. powstała pierwsza nieśmiertelna linia ludzkich komórek i dlaczego wcześniejsze hodowle Geya szybko zamierały,
  • do czego użyto HeLa: testów szczepionki przeciw polio, badań nad wirusem HPV, mapowania genów, doświadczeń w stanie nieważkości,
  • czym był alarm z 1966 r., gdy genetyk Stanley Gartler ogłosił, że wiele linii komórkowych uważanych za odrębne to w rzeczywistości zanieczyszczenie komórkami HeLa,
  • jak onkolog Chester Southam wstrzykiwał komórki nowotworowe pacjentom bez ich wiedzy i co ta sprawa zmieniła w zasadach świadomej zgody,
  • co w 1990 r. orzekł Sąd Najwyższy Kalifornii w sprawie Johna Moore’a i dlaczego pacjent nie jest właścicielem tkanek pobranych w czasie leczenia.

Mocne strony

  • Reporterska robota. Dokumentacja medyczna, listy Geya, akta sądowe, setki godzin rozmów. Skloot podaje, skąd wie to, co pisze, a w notach rozdziela relacje świadków od własnych rekonstrukcji.
  • Nauka i ludzie w jednej opowieści. Rozdział o hodowli komórek sąsiaduje z rozdziałem o domu w Clover i o oddziałach „dla kolorowych” w Hopkinsie. Dzięki temu widać, że probówka z napisem HeLa ma swoją historię i adres.
  • Brak łatwych winnych. Gey nie zarobił na komórkach i nie złamał ówczesnego prawa. Autorka to pisze, a mimo to nie zwalnia środowiska naukowego z odpowiedzialności za dwadzieścia lat milczenia wobec rodziny.

Słabsze strony

  • Autorka jest jedną z bohaterek. Sporo stron zajmuje opis tego, jak Skloot zdobywała zaufanie Deborah. Kto oczekuje historii samej linii komórkowej, miejscami będzie się niecierpliwił.
  • Mało o tym, dlaczego HeLa się nie starzeje. Telomeraza i wbudowanie genomu wirusa w DNA komórki dostają kilka akapitów. Student biotechnologii będzie musiał sięgnąć po podręcznik.
  • Skoki w czasie. Rozdziały przeskakują między latami 20., 50., 70. i przełomem wieków. Oś czasu nad każdym rozdziałem pomaga, ale wątek Southama czy Moore’a łatwo zgubić.
  • Opowieść kończy się na 2009 r. Nie ma w niej sporu o publikację genomu HeLa z 2013 r. ani porozumienia, po którym rodzina zasiada w komisji NIH decydującej o dostępie do tych danych. Nie ma też ugody spadkobierców z firmą Thermo Fisher z 2023 r.

Dla kogo?

Dla studentów biologii, biotechnologii, analityki medycznej i medycyny, zwłaszcza tych, którzy za chwilę sami będą pasażować komórki. Dla nauczycieli biologii i etyki szukających przykładu do rozmowy o zgodzie pacjenta. I dla każdego, kto lubi reportaż, bo książkę czyta się bez przygotowania z nauk przyrodniczych.

Werdykt

4,8/5. Trzy piątki za rzetelność, przystępność i wartość dla czytelnika, czwórka za aktualność, bo najważniejsze rozstrzygnięcia w sprawie rodziny Lacksów zapadły już po wydaniu oryginału. Po lekturze trudno wziąć do ręki butelkę hodowlaną z HeLa i nie pomyśleć o kobiecie z Clover w Wirginii.

Przeczytaj też nasze recenzje

Powiązane artykuły na Biomist

Źródła

  • Lubimyczytac.pl – dane polskiego wydania; opis bibliograficzny potwierdzony w katalogu Biblioteki Narodowej (ISBN 9788324083916, Znak Literanova, 2022).
  • K. L. Hudson, F. S. Collins, „Biospecimen policy: Family matters”, Nature 500: 141–142 (2013), doi:10.1038/500141a – porozumienie NIH z rodziną Lacksów w sprawie danych genomowych HeLa.
  • J. J. M. Landry i in., praca o genomie i transkryptomie linii HeLa, G3: Genes, Genomes, Genetics 3: 1213–1224 (2013), doi:10.1534/g3.113.005777 – publikacja genomu, od której zaczął się spór z 2013 r.
Oceń ten post
Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
najstarszy
najnowszy oceniany
0
Masz przemyślenia? Napisz komentarz!x