„Helgoland” – Carlo Rovelli. Recenzja książki o narodzinach mechaniki kwantowej

0

Helgoland

Carlo Rovelli

4/5
ocena redakcji
  • Rzetelność4
  • Przystępność4
  • Aktualność4
  • Wartość dla czytelnika4

Werdykt: Rovelli opowiada, jak 23-letni Heisenberg wymyślił na wyspie mechanikę kwantową, a potem przekonuje do własnej, relacyjnej interpretacji tej teorii. Pierwsza część jest znakomita, druga to głos jednej strony sporu.

Tytuł oryginału
Helgoland
Tłumaczenie
Bogumił Bieniok, Ewa L. Łokas
Wydawnictwo
Feeria Science
Data wydania
24 listopada 2021
Liczba stron
223
ISBN
9788382250916
Kategoria
fizyka kwantowa, historia nauki, filozofia fizyki
Ocena czytelników
–
Brak ocen – bądź pierwszy
Jedna ocena z jednego urządzenia. Napisz recenzję

Recenzja redakcyjna · Jak oceniamy książki

Carlo Rovelli, włoski fizyk teoretyk zajmujący się kwantową grawitacją, wydał „Helgoland” w 2020 r. w mediolańskiej oficynie Adelphi. Książka ma trzy części: historię narodzin mechaniki kwantowej w latach 1925–1927, przegląd sporów o to, co ta teoria mówi o świecie, oraz wykład interpretacji relacyjnej, którą autor sam zaproponował w 1996 r. Polskie wydanie Feerii Science z listopada 2021 r. przełożyli Bogumił Bieniok i Ewa L. Łokas. Liczy 223 strony.

O czym jest książka?

W czerwcu 1925 r. Werner Heisenberg, wtedy 23-letni asystent Maxa Borna w Getyndze, ucieka przed katarem siennym na Helgoland, skalistą wyspę na Morzu Północnym, na której prawie nic nie kwitnie. Próbuje tam opisać atom wyłącznie przez to, co da się zmierzyć: częstości i natężenia światła, które atom wysyła. Zamiast orbit elektronu zapisuje tabele liczb. Po powrocie Born rozpoznaje w nich macierze i razem z Pascualem Jordanem nadaje pomysłowi matematyczną postać. Kilka miesięcy później Erwin Schrödinger proponuje konkurencyjny opis z funkcją falową.

Druga część zaczyna się od pytania, co właściwie opisuje funkcja falowa. Rovelli streszcza trzy odpowiedzi: wiele światów, zmienne ukryte i fizyczny kolaps. Dodaje QBizm, w którym teoria mówi o wiedzy obserwatora. Następnie przedstawia własne stanowisko: własności obiektu istnieją tylko w oddziaływaniu z innym obiektem i względem niego. Trzecia część wychodzi poza fizykę, do sporu Lenina z Bogdanowem o Ernsta Macha i do buddyjskiego filozofa Nagardżuny z II w.

Czego się dowiesz z tej książki?

  • dlaczego Heisenberg zrezygnował z pytania, gdzie jest elektron między jednym pomiarem a drugim, i co mu to dało,
  • co oznacza, że w mechanice kwantowej iloczyn położenia i pędu zależy od kolejności mnożenia; to jedno z nielicznych równań, które autor wypisuje,
  • jak Max Born w 1926 r. zinterpretował funkcję falową Schrödingera jako prawdopodobieństwo i czemu sam Schrödinger się z tym nie pogodził,
  • jak Rovelli tłumaczy splątanie: jako zależność, która ujawnia się dopiero wtedy, gdy trzeci układ porówna oba pomiary,
  • czemu Lenin w 1909 r. poświęcił całą książkę krytyce Macha i Bogdanowa i co ten spór ma wspólnego z fizyką Heisenberga.

Mocne strony

  • Część pierwsza. Historia od Helgolandu do równania Schrödingera jest opowiedziana zwięźle i z dbałością o to, kto co zrobił. Born i Jordan, często pomijani, dostają należne miejsce.
  • Autor mówi, gdzie kończą się fakty. Rovelli wyraźnie oddziela to, co w teorii kwantów jest potwierdzone doświadczalnie, od interpretacji, wśród których fizycy nie mają zgody.
  • Krótka forma. 223 strony, krótkie rozdziały, przypisy odesłane na koniec. Do przeczytania w dwa wieczory.
  • Odwaga. Mało który popularyzator fizyki pisze o Bogdanowie i Nagardżunie. Można się z tymi rozdziałami nie zgadzać, ale nie są powtórką z innych książek.

Słabsze strony

  • Książka z tezą. Konkurencyjne interpretacje dostają po kilka stron i każdą autor zamyka listą wad. Interpretacja relacyjna takiej listy nie ma, choć w literaturze fachowej też jest krytykowana.
  • Przekład z przekładu. Według katalogu Biblioteki Narodowej polski tekst powstał z wydania angielskiego z 2021 r., a nie z włoskiego oryginału. Przy prozie Rovellego, cenionej za styl, to realna strata.
  • Część filozoficzna jest nierówna. Rozdziały o umyśle i znaczeniu informacji są szkicowe. Sprawiają wrażenie notatek do innej książki.
  • Bez przygotowania bywa trudno. Superpozycja i splątanie są wyjaśnione szybko. Kto nie zna ich z innych źródeł, może zgubić się w części drugiej.

Dla kogo?

Dla czytelników, którzy mają za sobą jedną przystępną książkę o fizyce kwantowej i chcą zrozumieć, o co fizycy spierają się do dziś. Dla studentów fizyki i filozofii jako punkt wyjścia do dyskusji o interpretacjach. Na pierwszy kontakt z tematem lepiej nadają się „Siedem krótkich lekcji fizyki” tego samego autora albo „Kwantechizm” Andrzeja Dragana.

Werdykt

4,0/5. Cztery czwórki: za rzetelność, przystępność, aktualność i wartość dla czytelnika. Punkt odejmujemy za jednostronność w sporze o interpretacje i za przekład pośredni. Część historyczna, o czerwcu 1925 r. i tym, co z niego wynikło, broni się bez zastrzeżeń.

Przeczytaj też nasze recenzje

Powiązane artykuły na Biomist

Źródła

  • Lubimyczytac.pl – dane polskiego wydania; opis bibliograficzny potwierdzony w katalogu Biblioteki Narodowej (ISBN 9788382250916, Feeria, 2021; przekład pośredni z wydania angielskiego).
  • W. Heisenberg, „Über quantentheoretische Umdeutung kinematischer und mechanischer Beziehungen”, Zeitschrift für Physik 33: 879–893 (1925), doi:10.1007/BF01328377 – praca napisana po powrocie z Helgolandu.
  • C. Rovelli, „Relational quantum mechanics”, International Journal of Theoretical Physics 35: 1637–1678 (1996), doi:10.1007/BF02302261 – artykuł, w którym autor przedstawił interpretację relacyjną.
Oceń ten post
Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
najstarszy
najnowszy oceniany
0
Masz przemyślenia? Napisz komentarz!x