Tkanki roślinne – twórcze i stałe: budowa, funkcje, tabela, drewno a łyko i rozpoznawanie na przekrojach (matura)

0
W skrócie: tkanki roślinne dzielą się na twórcze (merystemy), które się dzielą i dają początek wszystkim innym, oraz stałe, które przestały się dzielić i pełnią określoną funkcję: okrywającą (skórka, korek), miękiszową (asymilacyjny, spichrzowy, powietrzny, wodny), wzmacniającą (kolenchyma, sklerenchyma), przewodzącą (drewno i łyko) oraz wydzielniczą. Merystemy wierzchołkowe odpowiadają za wzrost na długość, kambium i fellogen za przyrost na grubość. Poniżej: tabela wszystkich tkanek z budową, funkcją i lokalizacją, porównanie drewna z łykiem i kolenchymy ze sklerenchymą, rozpoznawanie tkanek na przekroju łodygi, liścia i korzenia, pułapki z zadań maturalnych oraz odsyłacze do notatek szczegółowych i zadań z odpowiedziami.

Tkanki twórcze i stałe – podział

Merystemy to tkanki złożone z małych komórek o cienkich ścianach, dużym jądrze, gęstej cytoplazmie i bez dużej wakuoli. Dzielą się mitotycznie przez całe życie rośliny, dlatego rośliny rosną bez końca, inaczej niż większość zwierząt. Merystemy pierwotne pochodzą bezpośrednio z zarodka: wierzchołkowe (stożki wzrostu pędu i korzenia) oraz interkalarne, czyli wstawowe, u podstawy międzywęźli traw. Merystemy wtórne powstają z komórek już zróżnicowanych, które odzyskały zdolność podziałów: kambium (miazga) daje drewno wtórne do wnętrza i łyko wtórne na zewnątrz, a fellogen (miazga korkotwórcza) wytwarza korek. Tkanki stałe powstają z merystemów w procesie różnicowania: komórki rosną, ściany się grubieją lub drewnieją, a część z nich obumiera, zanim zacznie pełnić funkcję.

Tabela tkanek roślinnych

TkankaBudowaFunkcjaGdzie występuje
merystem wierzchołkowydrobne, żywe komórki o cienkich ścianach, bez wakuoliwzrost na długość, tworzenie nowych organówstożek wzrostu pędu (pąki), wierzchołek korzenia pod czapeczką
kambiumwydłużone komórki merystematyczne w pierścieniuprzyrost na grubość: drewno wtórne i łyko wtórne, słoje rocznełodygi i korzenie roślin nagonasiennych i dwuliściennych
fellogenwarstwa komórek merystematycznych pod skórkąwytwarzanie korka na zewnątrz i fellodermy do wnętrzastarsze łodygi i korzenie, okolice ran
skórka (epiderma)jedna warstwa ściśle przylegających żywych komórek bez chloroplastów, pokryta kutykulą; aparaty szparkowe, włoskiochrona przed utratą wody i urazami, wymiana gazowa (szparki)młode łodygi, liście, kwiaty, owoce
skórka korzenia (ryzoderma)jedna warstwa bez kutykuli, z włośnikamipobieranie wody i soli mineralnychstrefa włośnikowa korzenia
korek (fellem)martwe komórki o ścianach przesyconych suberyną, ułożone szczelnieochrona przed utratą wody, izolacja termiczna; wymiana gazów przez przetchlinkipnie drzew, starsze korzenie, bulwy ziemniaka
miękisz asymilacyjny (palisadowy i gąbczasty)żywe komórki z licznymi chloroplastami; palisadowy – wydłużone, ciasno; gąbczasty – luźno, z przestworamifotosynteza (palisadowy) i wymiana gazowa (gąbczasty)mezofil liścia, zielone łodygi
miękisz spichrzowyżywe komórki z dużymi wakuolami lub ziarnami skrobimagazynowanie skrobi, białek, tłuszczówbulwy, korzenie spichrzowe, nasiona, rdzeń łodygi
miękisz powietrzny (aerenchyma)komórki z ogromnymi przestworami międzykomórkowymiprzewietrzanie organów zanurzonych, pływalnośćrośliny wodne i bagienne (grzybień, sit)
miękisz wodnyduże komórki z wakuolami pełnymi śluzu wiążącego wodęmagazynowanie wodysukulenty (kaktusy, rozchodniki, aloes)
kolenchyma (zwarcica)żywe komórki z nierównomiernie zgrubiałymi ścianami celulozowymi (w narożach lub na stycznych ścianach)wzmacnianie rosnących, elastycznych organówmłode łodygi, ogonki liściowe (seler), pod skórką
sklerenchyma (twardzica)martwe komórki o bardzo grubych, zdrewniałych ścianach: włókna i sklereidywzmacnianie organów, które przestały rosnąćłodygi (włókna lnu, konopi), łupiny orzechów, pestki, gruszka (komórki kamienne)
drewno (ksylem)martwe naczynia i cewki o zdrewniałych ścianach, włókna drzewne, miękisz drzewnytransport wody z solami od korzenia w górę, wzmacnianiewiązki przewodzące wszystkich organów
łyko (floem)żywe rurki sitowe bez jądra z komórkami towarzyszącymi, włókna łykowe, miękisz łykowytransport asymilatów (głównie sacharozy) z liści do pozostałych organówwiązki przewodzące, zewnętrzna strona wiązki w łodydze
tkanki wydzielniczewłoski gruczołowe, kanały żywiczne, rurki mleczne, miodnikiwydzielanie olejków, żywic, nektaru, lateksumięta, sosna (żywica), mniszek i wilczomlecz (lateks), kwiaty (nektar)

Drewno a łyko

CechaDrewno (ksylem)Łyko (floem)
elementy przewodzącenaczynia (okrytonasienne) i cewki (wszystkie rośliny naczyniowe)rurki sitowe (okrytonasienne) i komórki sitowe (nagonasienne, paprotniki)
stan komórek przewodzącychmartwe, bez cytoplazmy, ściany zdrewniałeżywe, bez jądra, z płytkami sitowymi
co przewodziwoda i sole mineralnezwiązki organiczne (sacharoza, aminokwasy, hormony)
kierunekw górę (od korzenia do liści)w obu kierunkach, od miejsc wytwarzania do miejsc zużycia lub magazynowania
siła napędowatranspiracja (ssanie liści), kohezja cząsteczek wody, parcie korzenioweróżnica ciśnienia osmotycznego między liściem a organami odbierającymi (hipoteza przepływu masowego)
komórki towarzyszącebraktak – zaopatrują rurki sitowe w ATP i białka

Kolenchymę i sklerenchymę odróżnia się po trzech cechach: kolenchyma jest żywa, ma zgrubienia celulozowe tylko w części ściany i pozwala organowi rosnąć; sklerenchyma jest martwa, ma ściany zgrubiałe i zdrewniałe na całym obwodzie i występuje w organach, które już nie rosną.

Rozpoznawanie tkanek na przekrojach

Liść. Od góry: skórka górna z kutykulą, miękisz palisadowy (komórki ustawione pionowo, najwięcej chloroplastów), miękisz gąbczasty z przestworami nad aparatami szparkowymi, skórka dolna z aparatami szparkowymi. Wiązki przewodzące w nerwach mają drewno od strony górnej, łyko od dolnej. U roślin jednoliściennych, np. traw, mezofil jest jednorodny.

Łodyga dwuliścienna. Skórka, kora pierwotna z kolenchymą pod skórką, wiązki przewodzące ułożone w pierścieniu (łyko na zewnątrz, drewno do wnętrza, kambium między nimi – wiązki otwarte), rdzeń z miękiszu. W starszych łodygach kambium tworzy ciągły pierścień, a drewno wtórne – słoje.

Łodyga jednoliścienna (kukurydza). Wiązki rozproszone w całym miękiszu, bez kambium (wiązki zamknięte), otoczone pochwą ze sklerenchymy; dlatego kukurydza nie przyrasta na grubość tak jak drzewo.

Korzeń. Ryzoderma z włośnikami, kora pierwotna z miękiszu, śródskórnia (endoderma) z pasemkami Caspary’ego, które kierują wodę przez cytoplazmę komórek, okolnica (perycykl) – miejsce powstawania korzeni bocznych, i walec osiowy, w którym pasma drewna i łyka leżą na przemian (wiązka promienista).

Pułapki w zadaniach maturalnych

BłądJak jest
„Skórka liścia przeprowadza fotosyntezę”komórki skórki nie mają chloroplastów; chloroplasty mają tylko komórki szparkowe
„Naczynia i rurki sitowe to komórki żywe”naczynia są martwe; rurki sitowe żywe, ale bez jądra
„Kambium występuje u wszystkich roślin”brak go u jednoliściennych (wiązki zamknięte), dlatego nie przyrastają na grubość wtórnie
„Korek to tkanka żywa chroniąca przed patogenami”korek jest martwy; chroni dzięki suberynie, a wymiana gazów zachodzi przez przetchlinki
„Transport w łyku zachodzi tylko w dół”w łyku asymilaty płyną od źródła do odbiorcy, także w górę (np. do owoców i pąków)
„Włośniki to korzenie boczne”włośniki to wypustki pojedynczych komórek ryzodermy; korzenie boczne powstają w okolnicy

Najczęstsze pytania

Jakie są rodzaje tkanek roślinnych?

Twórcze (merystemy pierwotne i wtórne) oraz stałe: okrywające, miękiszowe, wzmacniające, przewodzące i wydzielnicze. Każda grupa ma kilka podtypów, zestawionych w tabeli powyżej.

Czym różnią się merystemy pierwotne od wtórnych?

Pierwotne pochodzą bezpośrednio z zarodka i odpowiadają za wzrost na długość; wtórne (kambium, fellogen) powstają z komórek zróżnicowanych, które ponownie zaczęły się dzielić, i odpowiadają za przyrost na grubość.

Która tkanka przewodzi wodę?

Drewno (ksylem) – naczynia i cewki. Łyko przewodzi związki organiczne.

Gdzie występuje miękisz palisadowy?

W liściu, pod skórką górną. Ma najwięcej chloroplastów i jest głównym miejscem fotosyntezy.

Dlaczego drzewa mają słoje?

Kambium wiosną tworzy duże, cienkościenne komórki drewna, a latem i jesienią mniejsze, grubościenne. Granica między drewnem późnym jednego roku a wczesnym następnego jest widoczna jako słój roczny.

Gdzie znajdę zadania maturalne z tkanek roślinnych?

Na matura.biomist.pl w dziale tkanki roślinne, a sprawdzić się możesz w quizie z tkanek roślinnych i zwierzęcych.

Zobacz też: Tkanki roślinne – twórcze, stałe, okrywające (opis szczegółowy) · Tkanki zwierzęce – tabela porównawcza · Budowa i funkcja korzenia · Budowa łodygi · Budowa liścia · Rośliny do matury – przewodnik · Matura 2027 – przewodnik

Oceń ten post
Sprawdź się przed maturą
Testy i zadania maturalne z odpowiedziami: Tkanki roślinne →
Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
najstarszy
najnowszy oceniany
0
Masz przemyślenia? Napisz komentarz!x