Żurawie z Polesia doleciały do Algierii. Sześć lat śledzenia 21 ptaków z nadajnikami GPS
Dwadzieścia jeden żurawi z Polesia Lubelskiego dostało od 2021 r. nadajniki GPS. Fundacja Dla Przyrody podsumowała 12 listopada 2026 r. sześć sezonów projektu „Wędrówki Lubelskich Żurawi”: ptaki odwiedziły 20 krajów na dwóch kontynentach, a jeden z nich zimuje w Algierii.
Nadajnik zakładany przed pierwszym lotem
Badania toczą się głównie w Poleskim Parku Narodowym i jego otulinie. Nadajniki trafiają na młode żurawie, zanim te nauczą się latać. Urządzenie zasila panel słoneczny. W locie zapisuje pozycję ptaka zwykle co minutę, a do tego wysokość, prędkość i ruch.
Z zebranych tras wynika, że każdy żuraw wędruje po swojemu. Po opuszczeniu Polski ptaki najczęściej zatrzymują się na Węgrzech. Jedne zostają tam na zimę. Inne lecą dalej, do Włoch, Francji i Hiszpanii, a zdarza się, że aż do Afryki Północnej.
„Nasze żurawie odwiedziły 20 krajów na dwóch kontynentach. Żurawie, których nadajniki zapisały co najmniej jedną pełną jesienną wędrówkę, przeleciały razem ponad 101 tys. km, czyli dwa i pół okrążenia Ziemi” – poinformował prezes fundacji Kamil Stepuch, cytowany przez PAP.
Roskoszna, Polesia i Czahar
Ptaki z nadajnikami mają imiona. Najdalej, bo w Algierii, zimuje Roskoszna. Polesia w październiku 2022 r. leciała bez lądowania 33 godziny i pokonała w tym czasie około 1360 km. Łatwo policzyć, że daje to średnio nieco ponad 40 km na godzinę. W marcu 2023 r. ten sam ptak przeleciał nad Alpami na wysokości około 3200 m.
Jest też Czahar. Nadajnik dostał jako pisklę w 2022 r., a później sam założył gniazdo w Poleskim Parku Narodowym i wychował młode. Jego potomstwo, Czarka i Czarek, również nosi nadajniki. Przyrodnicy mogą więc śledzić prawie całą żurawią rodzinę.
Odlot po deszczu, gdy rośnie ciśnienie
Zespół fundacji sprawdził też, co skłania żurawie do jesiennego odlotu. Ptaki ruszają, gdy po deszczowym froncie nadchodzi wyż. Według analizy decyduje rosnące ciśnienie, a nie chłód. Fundacja nie podała, na ilu odlotach oparła ten wniosek.
Przez sześć lat przyrodnicy opisali 113 gniazd, część znaleźli dronem z kamerą termowizyjną. Wszystkie gniazda stały w wodzie. Od jej poziomu zależy los lęgu, bo woda odcina drogę lisom, kunom leśnym i wilkom. Wśród drapieżników zagrażających lęgom fundacja wymienia także kruka.
Susza groźniejsza niż mróz
Lista zagrożeń, którą podała fundacja, zaczyna się od osuszania mokradeł i suszy. Dalej są: presja drapieżników, wczesne koszenie łąk, wycinki w okresie lęgowym oraz kolizje z liniami energetycznymi, drogami i turbinami wiatrowymi. O tym ostatnim problemie pisaliśmy niedawno przy okazji szacunków śmiertelności nietoperzy przy turbinach w USA.
Żuraw to najwyższy ptak w Polsce. Dorasta do około 1,2 m, skrzydła rozkłada na 2,4 m, waży od 4 do 6 kg. Jego głos, klangor, niesie się na kilka kilometrów. Zawdzięcza to długiej, zapętlonej tchawicy. Żuraw jest też symbolem Poleskiego Parku Narodowego.
Czego z tych danych nie wyczytamy
To podsumowanie projektu organizacji przyrodniczej, a nie publikacja w recenzowanym czasopiśmie. Nie znamy metod analizy ani dokładnej liczby ptaków, których trasy weszły do sumy 101 tys. km. Fundacja zaznacza jedynie, że policzyła żurawie z co najmniej jedną pełną jesienną wędrówką.
Próba jest mała i pochodzi z jednego regionu. Dwadzieścia jeden ptaków wystarczy, żeby pokazać, jak różne bywają trasy. Za mało, żeby mówić o całej polskiej populacji. Nadajniki zakłada się pisklętom, więc dane opisują głównie pierwsze lata życia młodych osobników. Wniosek o ciśnieniu jako sygnale do odlotu też warto traktować jako hipotezę do sprawdzenia na większej liczbie ptaków i sezonów.
Podobną techniką polscy badacze śledzą ssaki. Zespół z SGGW zakładał obroże GPS sarnom żyjącym w pobliżu wiatraków.
Fundacja planuje aplikację, w której każdy zobaczy na mapie wędrówki ptaków z nadajnikami, oraz album edukacyjny o żurawiach. Transmisje i filmy na jej kanale w YouTube obejrzano od 2021 r. ponad 1,6 mln razy, a widzowie pochodzili ze 124 krajów. Dla nauki ważniejsze będzie jednak to, czy surowe trasy trafią do otwartych baz danych o migracjach, z których mogliby korzystać inni ornitolodzy.
Źródła i daty
- Nauka w Polsce (PAP), „Lubelskie/ Żurawie z nadajnikami GPS odwiedziły 20 krajów na dwóch kontynentach”, 13.11.2026 – naukawpolsce.pl.
- Fundacja Dla Przyrody, projekt „Wędrówki Lubelskich Żurawi” (podsumowanie sześciu lat ogłoszone 12.11.2026) – lubelskie-zurawie.pl, dlaprzyrody.org.pl.
- Dane nie pochodzą z publikacji naukowej; liczby podajemy za komunikatem fundacji i depeszą PAP. Średnia prędkość przelotu to wyliczenie redakcji (1360 km w 33 godziny).
Zdjęcie wyróżniające: żurawie (Grus grus) w Biebrzańskim Parku Narodowym, marzec 2007 r. – zdjęcie poglądowe, nie przedstawia ptaków z opisanego projektu. Fot. Jerzy Strzelecki, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons; kadrowanie Biomist.
Testy i zadania maturalne z odpowiedziami: Ptaki →