Koka i alkohol we włosach dzieci ofiarowanych przez Inków. Badaczka z UW przebadała osiem mumii
We włosach sześciorga dzieci złożonych przez Inków w ofierze na andyjskich wulkanach chemicy znaleźli kokainę i produkt jej przemiany w organizmie, a u czworga także związek, który powstaje tylko po wypiciu alkoholu. Analizę ośmiu zamarzniętych mumii z Peru i Argentyny opublikował 3 listopada 2026 r. w czasopiśmie „Antiquity” zespół dr Dagmary Sochy z Uniwersytetu Warszawskiego.
Osiem mumii z wysokich szczytów
Inkowie składali ofiary z ludzi w rytuale zwanym capacocha. Wybierano do niego najczęściej dzieci i młode kobiety. Ofiary prowadzono na szczyty gór i wulkanów, nieraz powyżej 6 tys. m n.p.m., gdzie mróz i suche powietrze zakonserwowały ciała na setki lat.
Zespół zbadał osiem takich osób z wulkanów Ampato i Sara Sara w Peru oraz Chuscha, Quehuar i Llullaillaco w Argentynie. Siedem z nich to dziewczynki. Jak podaje PAP, w chwili śmierci miały od 6 do 14 lat, a mumie odkryto w latach 20. i 90. XX wieku. Od sześciorga dzieci badacze dostali próbki włosów, od dwojga paznokci.
Włos jak kalendarz
Włosy rosną mniej więcej centymetr na miesiąc. Substancje krążące we krwi wbudowują się w keratynę i zostają w niej na stałe. Dlatego odcinek 10 mm przy skórze mówi o ostatnim miesiącu życia, a kolejne o wcześniejszych.
Próbki myto wodą i dichlorometanem, żeby usunąć zanieczyszczenia z powierzchni, a potem mielono. Po 20 mg proszku zalewano mieszaniną rozpuszczalników na 18 godzin. Ekstrakt trafiał do chromatografu cieczowego sprzężonego z tandemowym spektrometrem mas (LC-MS/MS). Wśród autorów pracy jest Marzena Sykutera z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu.
Lista poszukiwanych związków miała dziesięć pozycji: kokaina, benzoiloekgonina, kokaetylen, DMT, harmina, harmalina, meskalina, bufotenina, skopolamina i atropina. To alkaloidy roślin, o których użyciu w Andach piszą kroniki i wcześniejsze badania. Więcej o takich substancjach w tekście o związkach chemicznych w roślinach.
Koka u wszystkich, alkohol u części
Kokainę i benzoiloekgoninę wykryto we wszystkich próbkach włosów. Dzieci żuły więc liście koki. Dotyczy to także mumii z Chuscha i Sara Sara, u których starsze analizy niczego nie pokazały. Autorzy piszą wprost, że takie badania trzeba powtarzać, bo czułość aparatury w ostatnich latach wzrosła.
„Pomagała ona łagodzić dolegliwości związane z przebywaniem na dużej wysokości, wspierała trawienie, zmniejszała uczucie głodu i zmęczenia” – powiedziała PAP o koce dr Dagmara Socha.
Kokaetylen powstaje w wątrobie, gdy we krwi są jednocześnie kokaina i etanol. Znaleziono go tylko we włosach z Argentyny: u dziewczynki z Chuscha i u trojga dzieci z Llullaillaco. Źródłem alkoholu była najpewniej chicha, piwo z kukurydzy. Według kronik podawano je dzieciom, żeby je uspokoić przed końcem rytuału.
Włosy dziewczynki z Chuscha pocięto na sześć centymetrowych odcinków. Stężenie kokainy zmieniało się z miesiąca na miesiąc i w ostatnim wyraźnie spadło. Kokaetylen był tylko w odcinku przy skórze. Autorzy wnioskują, że na miesiąc przed śmiercią przygotowania weszły w inny etap.
Harmina w paznokciach z Ampato
Z paznokciami poszło gorzej. Były zanieczyszczone, a w tej tkance nie da się ustalić, kiedy substancja do niej trafiła. W próbce jednej osoby z Ampato wykryto niewielką ilość harminy. Ten alkaloid występuje w lianach z rodzaju Banisteriopsis, z których dziś przyrządza się ayahuascę. Rosną one w Amazonii, więc w Andy musiały trafić drogą dalekiej wymiany.
„Jej obecność w próbce nie oznacza jednak, że dziecko otrzymało ayahuascę. W badanych materiałach nie wykryliśmy DMT, czyli związku psychoaktywnego, który jest jednym ze składników tradycyjnego napoju” – zaznaczyła w rozmowie z PAP dr Socha.
Meskaliny, bufoteniny, skopolaminy ani atropiny nie znaleziono w żadnej próbce. Zdaniem autorów dzieciom podawano raczej rośliny poprawiające nastrój i łagodzące trudy drogi niż silne halucynogeny.
Granice metody
Osiem osób to mało, a pochodzą z pięciu różnych gór. Autorzy sami piszą, że nie widać jednego wzorca i każdy rytuał trzeba rozpatrywać osobno. Stężenia w liczącej pięć wieków keratynie są niższe niż za życia, bo związki z czasem się rozkładają.
Włos nie zapisuje też wszystkiego. Jednorazowe wypicie alkoholu nie zostawi wykrywalnego śladu, a tryptaminy, w tym DMT, słabo wbudowują się w keratynę. Brak sygnału nie dowodzi więc, że substancji nie podano. O tym, jak analiza chemiczna zmienia obraz dawnych kultur Ameryki, pisaliśmy przy okazji rtęci z cynobru w jeziorach Majów.
Badania sfinansowało Narodowe Centrum Nauki (grant 2023/49/B/HS3/01529) i Uniwersytet Katolicki Santa María w Arequipie. Autorzy piszą, że potrzebna jest jeszcze analiza włosów dwojga dzieci, od których dotąd mieli tylko paznokcie.
Źródła i daty
- D. Socha, M. Sykutera, W. Martinez Sulca, G. Recagno, J. Reinhard, F. Zigaran, M. Bernaski, F. Grupp, „Toxicological studies on the Inca frozen mummies from volcanoes in Peru and Argentina”, Antiquity, online 03.11.2026, otwarty dostęp (CC BY 4.0) – doi:10.15184/aqy.2026.10439.
- Nauka w Polsce (PAP), Ewelina Krajczyńska-Wujec, „Substancje psychoaktywne we włosach i paznokciach dzieci składanych w ofierze przez Inków”, 13.11.2026 – naukawpolsce.pl.
- Afiliacje polskie: Uniwersytet Warszawski (D. Socha, Centrum Badań Andyjskich), Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu (M. Sykutera).
Zdjęcie wyróżniające: wulkan Llullaillaco (6739 m n.p.m.) widziany od strony argentyńskiej prowincji Salta, lipiec 2006 r.; na jego szczycie znaleziono troje z badanych dzieci. Fot. Lion Hirth, domena publiczna, Wikimedia Commons; kadrowanie Biomist.
Testy i zadania maturalne z odpowiedziami: Jednofunkcyjne pochodne węglowodorów →