Pomiar stężenia i czystości DNA i RNA – spektrofotometr mikroobjętościowy, fluorymetr, A260/280 i A260/230, RIN: która metoda do czego

0
W skrócie: stężenie DNA i RNA mierzy się trzema sposobami, które odpowiadają na różne pytania. Spektrofotometr mikroobjętościowy (1–2 µl kropli na piedestale) podaje stężenie z absorbancji przy 260 nm i ocenia czystość ze stosunków A260/A280 (DNA ok. 1,8; RNA ok. 2,0) i A260/A230 (2,0–2,2), ale liczy wszystko, co pochłania UV: także wolne nukleotydy, RNA w preparacie DNA i zanieczyszczenia. Fluorymetr z barwnikiem specyficznym dla dwuniciowego DNA lub RNA mierzy tylko właściwą cząsteczkę, jest 100–1000 razy czulszy i jest metodą z wyboru przed sekwencjonowaniem. Elektroforeza (żel lub kapilarna z RIN/DIN) pokazuje, czy kwas nukleinowy jest cały. Poniżej: zasada każdej metody, przeliczniki, interpretacja stosunków absorbancji, tabela porównawcza, błędy pomiaru, konserwacja i kalibracja aparatu, dobór do PCR, qPCR, klonowania i NGS.

Spektrofotometria: co naprawdę mierzy A260

Zasady azotowe pochłaniają światło ultrafioletowe z maksimum przy 260 nm. Z prawa Lamberta–Beera absorbancja jest proporcjonalna do stężenia i drogi optycznej, a przeliczniki dla drogi 1 cm przyjmuje się stałe: absorbancja 1,0 odpowiada 50 µg/ml dwuniciowego DNA, 40 µg/ml RNA i około 33 µg/ml jednoniciowego DNA; dla krótkich oligonukleotydów współczynnik liczy się z sekwencji. Spektrofotometr kuwetowy wymaga 50–100 µl roztworu w kuwecie kwarcowej i daje wiarygodny wynik od około 2–3 µg/ml. Spektrofotometr mikroobjętościowy zamyka 1–2 µl kropli między dwoma piedestałami i automatycznie skraca drogę optyczną do 0,05–1 mm, dzięki czemu mierzy stężenia od około 2 ng/µl do kilkunastu tysięcy ng/µl bez rozcieńczania. Oba aparaty mierzą całe widmo 220–350 nm i z niego wyliczają stosunki czystości.

WskaźnikWartość prawidłowaZa niska – przyczynaZa wysoka – przyczyna
A260/A280DNA ok. 1,8; RNA ok. 2,0białko, fenol (maksimum 270 nm); woda o niskim pH zaniża wartość o 0,2–0,3RNA w preparacie DNA; wartość do 2,1 dla RNA jest normą
A260/A2302,0–2,2sole guanidyny, EDTA, etanol, węglowodany, fenol, resztki bufora płuczącegozły blank (bufor inny niż rozpuszczalnik próbki)
kształt widmapojedyncze maksimum przy 260 nm, minimum przy 230 nmgarb przy 270 nm: fenol; garb przy 230 nm: guanidyna; wzrost w stronę 320–350 nm: zmętnienie, cząstki–
A320 lub A340blisko zera–zmętnienie, pęcherzyk, zanieczyszczony piedestał; aparat zwykle odejmuje tę wartość jako tło

Spektrofotometr nie odróżnia DNA od RNA ani cząsteczek całych od zdegradowanych. Preparat DNA genomowego z resztką RNA pokaże stężenie zawyżone nawet kilkakrotnie, a przy niskim stężeniu (poniżej 10 ng/µl) błąd pomiaru rośnie szybko. Dlatego wynik spektrofotometryczny traktuje się jako ocenę czystości i przybliżenie ilości, nie jako liczbę do precyzyjnego naważania bibliotek.

Fluorymetria: tylko właściwa cząsteczka

Fluorymetr mierzy sygnał barwnika, który świeci dopiero po związaniu z celem: PicoGreen i jego odpowiedniki z dwuniciowym DNA, RiboGreen z RNA, inne barwniki z jednoniciowym DNA lub białkiem. Wolne nukleotydy, RNA w preparacie DNA i większość zanieczyszczeń nie dają sygnału. Czułość sięga 10 pg/µl, zakres jednego zestawu obejmuje zwykle dwa do trzech rzędów wielkości (np. 0,1–100 ng/µl dla zestawu „wysokiej czułości” i 2–1000 ng/µl dla „szerokiego zakresu”). Pomiar wymaga wzorców z zestawu, probówek o niskiej fluorescencji, 1–20 µl próbki i kilku minut inkubacji; aparat liczy stężenie z krzywej dwupunktowej. Wadą jest brak informacji o czystości: fluorymetr nie powie, że w próbce jest fenol. Dlatego w praktyce obie metody się uzupełniają: spektrofotometr do czystości, fluorymetr do ilości. Duża rozbieżność między nimi (A260 dwa razy wyższe niż wynik fluorymetru) oznacza RNA, zdegradowane DNA lub zanieczyszczenia.

Integralność: żel i elektroforeza kapilarna

DNA genomowe ocenia się na żelu agarozowym 0,7 %: jeden ostry prążek o wysokiej masie świadczy o materiale nienaruszonym, smuga w dół o degradacji, smuga powyżej prążka o RNA. RNA ocenia się w elektroforezie kapilarnej (systemy typu Bioanalyzer lub TapeStation), która z profilu rRNA 28S i 18S wylicza liczbę integralności RIN w skali 1–10; do sekwencjonowania wymaga się zwykle RIN co najmniej 7–8, do qPCR krótkich amplikonów wystarcza 5–6. Dla DNA analogicznym wskaźnikiem jest DIN. Te systemy mierzą też rozkład długości fragmentów w bibliotekach NGS i produktach po fragmentacji, czego nie da żaden pomiar stężenia.

Porównanie metod

MetodaObjętość próbkiZakresCo mierzyCzego nie powieKoszt pomiaru
spektrofotometr kuwetowy UV-Vis50–100 µl (kuweta mikro) lub 1 mlod ok. 2 µg/mlcałkowita absorbancja, czystośćrodzaj cząsteczki, integralnośćbardzo niski
spektrofotometr mikroobjętościowy1–2 µlok. 2 – >10 000 ng/µljak wyżej, bez rozcieńczania, pełne widmojak wyżej; niepewny poniżej 10 ng/µlniski (aparat drogi, pomiar darmowy)
fluorymetr1–20 µl10 pg/µl – 1000 ng/µl (zależnie od zestawu)stężenie dsDNA, RNA lub ssDNA osobnoczystość, integralnośćśredni (barwnik i probówki na każdy pomiar)
czytnik płytek z barwnikiem fluorescencyjnym1–10 µl w płytce 96/384jak fluorymetrjak fluorymetr, setki próbek narazjak wyżejniski przy dużej liczbie próbek
żel agarozowy z markerem50–200 ngpółilościowo od ok. 10 ng w prążkuintegralność, przybliżona ilośćdokładne stężenieniski
elektroforeza kapilarna (RIN/DIN)1–2 µl5–500 ng/µl zależnie od chipuintegralność, rozkład długości, stężenieczystość chemicznawysoki (chip na 11–16 próbek)
qPCR z wzorcem1–5 µlod pojedynczych kopiiilość DNA zdolnego do amplifikacjicałkowita masa, czystośćśredni

Pomiar na spektrofotometrze mikroobjętościowym krok po kroku

Piedestał przeciera się czystą, niepylącą chusteczką i wodą, mierzy blank tym samym roztworem, w którym rozpuszczono próbkę (woda do elucji, TE albo bufor zestawu; blank wodą przy próbce w TE zaniży A260/A230), nanosi 1–2 µl dobrze wymieszanej próbki bez pęcherzyków, opuszcza ramię i mierzy w ciągu kilku sekund, zanim kropla zacznie parować. Po pomiarze obie powierzchnie wyciera się od razu; zaschnięta kropla zmienia drogę optyczną następnych pomiarów. Przy próbkach o wysokim stężeniu lub lepkich (DNA genomowe) wynik potwierdza się drugim naniesieniem, a przy stężeniu poniżej 10 ng/µl przechodzi na fluorymetr. Aparat wybiera typ próbki (dsDNA, RNA, ssDNA, oligo z sekwencją), bo od tego zależy przelicznik.

Najczęstsze błędy

ObjawPrzyczynaRozwiązanie
stężenie z A260 kilka razy wyższe niż z fluorymetruRNA w preparacie DNA, wolne nukleotydy, degradacjatrawienie RNazą A, oczyszczenie na kolumience; do planowania reakcji użyć wyniku fluorymetru
A260/A280 poniżej 1,7 przy czystej izolacjikwaśna woda do pomiaru, resztki fenolumierzyć w TE lub wodzie o pH 7–8; ponowne strącanie
A260/A230 1,0–1,5guanidyna lub etanol z zestawu, niezgodny blankdodatkowe wirowanie kolumienki na sucho, blank właściwym buforem, przemycie etanolem 70 % i ponowna elucja
rozrzut między kolejnymi naniesieniamipęcherzyk, niewymieszana próbka, parowanie, brudny piedestałkrótkie zwirowanie i wymieszanie pipetą, szybki pomiar, czyszczenie
wynik fluorymetru poza zakresemzły zestaw (wysoka czułość vs szeroki zakres), za duża objętość próbkizmienić zestaw lub objętość, rozcieńczyć
ujemne lub zerowe stężenieblank zmierzony próbką, zamienione probówki, próbka poniżej granicypowtórzyć blank; przejść na fluorymetr

Konserwacja, kalibracja, dobór

Spektrofotometr mikroobjętościowy sprawdza się okresowo wzorcem absorbancji dostarczanym przez producenta (roztwór o certyfikowanej absorbancji przy 260 nm) i kontroluje drogę optyczną; piedestał rekondycjonuje się specjalnym preparatem, gdy krople przestają tworzyć regularny słupek. Lampę ksenonową wymienia serwis po kilku latach. Fluorymetr kalibruje się wzorcami z każdego nowego zestawu, a probówki do pomiaru muszą pochodzić od producenta lub mieć potwierdzoną niską autofluorescencję.

Dobór zależy od zadań. Pracownia robiąca PCR i klonowanie: spektrofotometr mikroobjętościowy wystarczy, fluorymetr jest pomocny przy niskich stężeniach. Pracownia przygotowująca biblioteki NGS: fluorymetr obowiązkowo, elektroforeza kapilarna lub dostęp do niej, spektrofotometr do kontroli czystości. Laboratorium diagnostyczne o dużej przepustowości: czytnik płytek z barwnikiem fluorescencyjnym albo pomiar wbudowany w automat do izolacji. Pracownia dydaktyczna: spektrofotometr kuwetowy, który ma już pracownia chemiczna, plus kuwety mikro; żel pokazuje uczniom więcej niż liczba na ekranie.

Najczęstsze pytania

Ile DNA mam w próbce, jeśli A260 wynosi 0,25 przy drodze 1 cm?

0,25 × 50 µg/ml = 12,5 µg/ml, czyli 12,5 ng/µl dwuniciowego DNA. Dla RNA ten sam odczyt oznacza 10 ng/µl. Aparat mikroobjętościowy przelicza to automatycznie, uwzględniając krótszą drogę optyczną.

Czy A260/A280 równe 1,8 gwarantuje czyste DNA?

Nie. Białko musi stanowić kilkanaście procent masy, żeby zauważalnie obniżyć ten stosunek, a zanieczyszczenia solami i etanolem w ogóle go nie zmieniają. Patrzy się na oba stosunki i na kształt widma, a przy wątpliwościach wykonuje pomiar fluorymetryczny i próbny PCR.

Dlaczego fluorymetr pokazuje mniej niż spektrofotometr?

Bo mierzy tylko dwuniciowe DNA, a spektrofotometr wszystko, co pochłania przy 260 nm: RNA, jednoniciowe fragmenty, nukleotydy. Różnica rzędu 20–30 % jest typowa, kilkakrotna oznacza problem z preparatem.

Czy można mierzyć stężenie w buforze zestawu z EDTA?

Tak, pod warunkiem że blank wykona się tym samym buforem. EDTA pochłania w okolicy 230 nm i bez właściwego blanku obniży A260/A230.

Co to jest RIN?

RNA Integrity Number, liczba od 1 (całkowicie zdegradowane) do 10 (nienaruszone) wyliczana przez oprogramowanie elektroforezy kapilarnej z całego profilu RNA, a nie wyłącznie ze stosunku 28S/18S. Do RNA-seq przyjmuje się zwykle próg 7–8.

Jak często sprawdzać spektrofotometr wzorcem?

Producenci zalecają co 6–12 miesięcy albo po każdej interwencji serwisowej; laboratoria akredytowane wpisują to do harmonogramu wzorcowań razem z pipetami i termocyklerem.

Zobacz też: Biotechnologia – sprzęt, odczynniki i metody (przewodnik działu) · Sprzęt laboratoryjny – przewodnik A–Z · Izolacja DNA i RNA · Spektrofotometr UV-Vis – budowa, prawo Lamberta-Beera · Aparat do elektroforezy DNA · Real-time PCR (qPCR) · Wyposażenie laboratorium – lista i konfigurator · Wycena wyposażenia laboratorium

Oceń ten post
Sprawdź się przed maturą
Testy i zadania maturalne z odpowiedziami: Genetyka →
Więcej o aparaturze i metodach biologii molekularnej: Biotechnologia – sprzęt, odczynniki i metody →
Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
najstarszy
najnowszy oceniany
0
Masz przemyślenia? Napisz komentarz!x