Mikrowirówka i wirówka chłodzona do probówek 1,5–2 ml – RCF a RPM, rotory, parametry wirowania w biologii molekularnej, bezpieczeństwo i dobór

0
W skrócie: mikrowirówka to wirówka stołowa na probówki 1,5–2 ml (zwykle 24 miejsca w rotorze kątowym), która osiąga 15 000–21 000 ×g, czyli 13 000–17 000 obr./min. To najczęściej używane urządzenie w pracowni molekularnej: zbija krople po worteksie, peletuje bakterie i komórki, strąca DNA, przeciska bufory przez kolumienki do izolacji. Wersja chłodzona utrzymuje 4 °C podczas wirowania i jest potrzebna do RNA, białek i długich wirowań, a miniwirówka (ok. 2000 ×g) służy wyłącznie do zbierania cieczy na dnie. Przy wyborze liczą się: maksymalne RCF (nie obroty), chłodzenie, rotory wymienne (paski PCR, płytki), pokrywa rotora szczelna dla aerozoli i poziom hałasu. Poniżej: RCF a RPM, rodzaje i rotory, tabela typowych parametrów wirowania w biologii molekularnej, obsługa, równoważenie i bezpieczeństwo, konserwacja oraz dobór. Ogólne zasady wirowania i duże wirówki opisujemy w artykule o wirówkach laboratoryjnych.

RCF czy RPM: co ustawiać

Siła działająca na próbkę zależy od obrotów i promienia rotora: RCF [×g] = 1,118 × 10⁻⁵ × r [cm] × (obr./min)². Ten sam protokół „13 000 obr./min” daje w rotorze o promieniu 7 cm około 13 200 ×g, a w rotorze o promieniu 9,5 cm prawie 18 000 ×g. Dlatego procedury podaje się w ×g, a wirówkę ustawia w trybie RCF, jeśli ma taką opcję; starsze modele mają na pokrywie tabliczkę z promieniem rotora do przeliczenia. Dla probówek 1,5 ml w rotorze kątowym 45° promień maksymalny to zwykle 7–9 cm.

Rodzaje i rotory

TypParametryDo czegoUwagi
miniwirówka (spin)do ok. 2000–6000 ×g, rotor na 6–8 probówek i paski PCR, start po zamknięciu pokrywyzbijanie kropel, krótkie wirowanie przed otwarciem probówki PCRnie nadaje się do peletowania ani kolumienek; cicha, na każdym stanowisku
mikrowirówka niechłodzona12 000–21 000 ×g, rotor 24 × 1,5/2 ml, timer, krótki impuls (short spin)kolumienki, strącanie DNA, pelety bakterii, rozdział fazpodczas długich wirowań nagrzewa próbki do 30–40 °C
mikrowirówka chłodzonajak wyżej, komora chłodzona do −10…+4 °C, funkcja schładzania bez rotacjiRNA, białka, enzymy, wirowania 30–60 mincięższa, głośniejsza, droższa; wymaga odstępu od ściany na odprowadzenie ciepła
rotory wymiennekątowe 24 × 1,5/2 ml, 36 × 0,5 ml, paski PCR 4 × 8, płytki PCR (rotory wychylne), probówki 5 ml, hematokrytowedopasowanie do naczyń bez adapterówkażdy rotor ma własne maksymalne obroty; wirówka rozpoznaje rotor lub trzeba go wybrać ręcznie
pokrywa rotora aerozoloszczelnapokrywa z uszczelką, czasem z certyfikatem szczelności biologicznejmateriał zakaźny, krew, hodowle drobnoustrojówotwierać w komorze bezpieczeństwa biologicznego; sprawdzać uszczelkę

Typowe parametry wirowania w biologii molekularnej

CzynnośćRCFCzasTemperaturaUwagi
zebranie cieczy ze ścianek i wieczkakrótki impuls, 1000–3000 ×g2–5 spokojowaprzed otwarciem każdej probówki po worteksie lub inkubacji
peletowanie bakterii z 1–2 ml hodowli4000–8000 ×g3–5 minpokojowa lub 4 °Cwyższe RCF zbija pelet tak, że trudno go zawiesić
peletowanie komórek ssaczych200–500 ×g3–5 minpokojowaw mikrowirówce tylko małe objętości; wyższe RCF uszkadza komórki
kolumienki krzemionkowe (wiązanie, płukanie)8000–13 000 ×g30–60 spokojowawedług instrukcji zestawu; za wolno = ciecz zostaje w złożu
wirowanie kolumienki „na sucho”13 000–16 000 ×g1–3 minpokojowausuwa resztki etanolu przed elucją
strącanie DNA etanolem lub izopropanolem12 000–16 000 ×g15–30 min4 °Cprobówki zawiasem na zewnątrz, żeby wiedzieć, gdzie jest niewidoczny pelet
rozdział faz po fenolu–chloroformie12 000–16 000 ×g5–15 min4 °C lub pokojowaszczelne wieczka, otwierać pod dygestorium
klarowanie lizatu komórkowego, usuwanie resztek16 000–21 000 ×g10–30 min4 °Cbiałka i RNA zawsze na zimno
płytki PCR przed włożeniem do termocyklera500–1000 ×g30–60 spokojowarotor wychylny na płytki lub osobna wirówka płytkowa

Obsługa i równoważenie

Probówki wkłada się parami naprzeciw siebie, wypełnione tak samo co do 0,1 g; nieparzystą próbkę równoważy się probówką z wodą o tej samej masie. Przy pełnym rotorze symetria jest automatyczna, przy trzech probówkach układa się je co 120°. Wieczka muszą być zamknięte, a probówki nie mogą być pełne po brzegi, bo przy 15 000 ×g ciecz przeciska się pod wieczko i tworzy aerozol. Po zamknięciu pokrywy wirówki ustawia się RCF, czas i temperaturę; nowoczesne urządzenia blokują pokrywę aż do zatrzymania rotora. Wibracje i hałas wyraźnie inny niż zwykle oznaczają niewyważenie: zatrzymać natychmiast. Po wirowaniu na zimno rotor pokrywa się rosą; wyciera się go do sucha, bo wilgoć w komorze przyspiesza korozję.

Bezpieczeństwo

Rotor mikrowirówki przy 17 000 obr./min magazynuje energię, która przy pęknięciu probówki lub rotora rozrzuca odłamki z prędkością kilkuset kilometrów na godzinę; stąd metalowa komora, blokada pokrywy i wymóg stosowania wyłącznie probówek o deklarowanej wytrzymałości (standardowe probówki 1,5 ml wytrzymują zwykle do 20 000–30 000 ×g, cienkościenne probówki PCR znacznie mniej). Rotory aluminiowe mają ograniczony czas życia podany przez producenta (liczba cykli lub lat) i podlegają wycofaniu po korozji lub upadku. Materiał zakaźny wiruje się w rotorze z aerozoloszczelną pokrywą, którą otwiera się dopiero w komorze bezpieczeństwa biologicznego, a po każdym wycieku komorę i rotor dekontaminuje. Norma PN-EN 61010-2-020 określa wymagania bezpieczeństwa dla wirówek laboratoryjnych; laboratoria z systemem jakości sprawdzają raz w roku rzeczywiste obroty (stroboskop lub tachometr serwisu), temperaturę w komorze chłodzonej i czas.

Konserwacja

Codziennie: wytrzeć komorę i rotor, zostawić pokrywę uchyloną po wirowaniu chłodzonym. Co tydzień: wyjąć rotor, umyć łagodnym detergentem, wysuszyć, sprawdzić uszczelkę pokrywy rotora i nasmarować gniazda wieczek, jeśli producent tego wymaga. Rozlane roztwory soli i kwasów zmyć od razu: wżery w anodowanym aluminium dyskwalifikują rotor. Nie autoklawować rotora, jeśli instrukcja tego nie dopuszcza; wiele rotorów wytrzymuje 121 °C, ale uszczelki i pokrywy z poliwęglanu nie. Raz w roku przegląd serwisowy, przy mikrowirówce chłodzonej także sprawdzenie układu chłodzenia i filtra.

Dobór mikrowirówki

Pracownia PCR i klonowania: mikrowirówka niechłodzona 24-miejscowa z trybem RCF i krótkim impulsem, do tego miniwirówka na każdym stanowisku i rotor na paski PCR. Pracownia RNA, białek i hodowli: mikrowirówka chłodzona, najlepiej z funkcją wstępnego schłodzenia i cichą pracą poniżej 55 dB, bo stoi w pomieszczeniu, w którym ludzie pracują osiem godzin. Diagnostyka i mikrobiologia: rotory z aerozoloszczelnymi pokrywami, dwie wirówki zamiast jednej dla ciągłości pracy. Szkoła: miniwirówka do zbijania kropel i jedna mikrowirówka 12 000–14 000 ×g wystarczą do zestawów edukacyjnych izolacji DNA. Na liście zakupowej warto od razu umieścić zapasowe probówki o deklarowanej wytrzymałości, probówkę równoważącą i adaptery do probówek 0,5 i 0,2 ml, jeśli rotor ich wymaga.

Najczęstsze pytania

Czy 13 000 obr./min to zawsze to samo?

Nie. Przy promieniu rotora 7 cm to około 13 200 ×g, przy 9,5 cm prawie 18 000 ×g. Protokoły podaje się w ×g; obroty przelicza się dla konkretnego rotora.

Czy mogę wirować probówki 0,5 ml w rotorze na 1,5 ml?

Tylko z adapterami. Luźna probówka pęka albo klinuje się w gnieździe i rozważa rotor.

Dlaczego próbki po 30 minutach wirowania są ciepłe?

Tarcie rotora o powietrze przy wysokich obrotach ogrzewa komorę; w niechłodzonej mikrowirówce temperatura próbek może przekroczyć 35 °C. Do RNA, białek i długich strącań potrzebna jest wirówka chłodzona.

Jak znaleźć pelet DNA, którego nie widać?

Wkładać probówki zawsze zawiasem na zewnątrz rotora; pelet osiada po stronie zewnętrznej, pod zawiasem. Supernatant zlewa się po przeciwnej stronie, a końcówkę pipety trzyma z dala od tego miejsca.

Czy miniwirówka wystarczy do kolumienek?

Nie. Kolumienki wymagają 8000–13 000 ×g; miniwirówka daje około 2000 ×g i ciecz zostanie w złożu.

Co znaczy „aerozoloszczelna” pokrywa rotora?

Pokrywę z uszczelką, która w razie pęknięcia probówki zatrzymuje aerozol wewnątrz rotora; producenci potwierdzają to testem szczelności. Rotor otwiera się wtedy w komorze bezpieczeństwa biologicznego, nie na stole.

Zobacz też: Biotechnologia – sprzęt, odczynniki i metody (przewodnik działu) · Sprzęt laboratoryjny – przewodnik A–Z · Wirówki laboratoryjne – rodzaje, rotory, RCF a RPM · Izolacja DNA i RNA · Probówki i materiały zużywalne · Komora bezpieczeństwa biologicznego · Wyposażenie laboratorium – lista i konfigurator · Wycena wyposażenia laboratorium

Oceń ten post
Czytaj dalej
Więcej o aparaturze i metodach biologii molekularnej: Biotechnologia – sprzęt, odczynniki i metody →
Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
najstarszy
najnowszy oceniany
0
Masz przemyślenia? Napisz komentarz!x