Nieznana rafa w Bałtyku pod Kołobrzegiem. Tylko 18 proc. z jej 31 km² leży w Naturze 2000
Około 17 km na północny zachód od Kołobrzegu, na głębokości od kilkunastu do ok. 25 m, leży nieopisana dotąd rafa kamienista o powierzchni 31,2 km². Zespół z Instytutu Morskiego Uniwersytetu Morskiego w Gdyni i firmy MEWO przedstawił ją w pracy opublikowanej 22 października 2026 r. w czasopiśmie „Water”. Tylko 17,7 proc. tego obszaru znajduje się w granicach sieci Natura 2000.
Rafa w Bałtyku? Jaka to rafa?
Nie chodzi o koralowce. W prawie unijnym „rafy” to siedlisko o kodzie 1170: twarde podłoże wystające z dna morza, które zasiedlają glony i zwierzęta. Na południowym Bałtyku są to głazowiska, czyli skupiska głazów i kamieni zostawionych przez lodowiec.
W polskich obszarach morskich znano dotąd trzy takie miejsca: Ławicę Słupską (ponad 143 km²), głazowisko Rowy (8,8 km²) i Rafę Orłowską (ok. 1 km²). Nowe „głazowisko Zatoki Pomorskiej” byłoby więc czwartym, a pod względem powierzchni drugim w kolejności.
Jego podstawą są moreny De Geera, czyli równoległe wały usypane przez cofający się lądolód. Grzbiety wznoszą się zwykle 3–4 m nad otaczające dno, najdłuższe mają ponad kilometr, a największe głazy przekraczają 2 m średnicy.
Dlaczego nikt go wcześniej nie zauważył?
Dotąd ten fragment dna opisywano jako osady gruboziarniste lub mieszane. Dostępne dane były zbyt mało szczegółowe, by rozpoznać w nim rafę. Zmieniły to bardzo dokładne pomiary batymetryczne i sonarowe. W 2022 r. dno obejrzał zdalnie sterowany pojazd podwodny na sześciu transektach, a we wrześniu 2025 r. nurek pobrał próby na dziewięciu stanowiskach.
Autorzy podkreślają, że miejsca nie wybrano spośród znanych kandydatów. Zostało rozpoznane dopiero dzięki nowym danym, co sugeruje, że rzeczywisty zasięg raf w polskiej części Bałtyku wciąż pozostaje niepewny.
Co żyje na głazach?
Dominuje omułek Mytilus trossulus. W 2025 r. średnio przypadało ok. 39,4 tys. osobników na metr kwadratowy, z czego najwięcej to maluchy do 5 mm. Maksymalne zagęszczenie sięgało ponad 73 tys. Omułki filtrują wodę i tworzą strukturę, na której osiedlają się inne organizmy, m.in. pąkle. Wśród nich kryją się skorupiaki, ślimaki i wieloszczety, czyli świat bezkręgowców, który porządkuje nasz przewodnik „Zwierzęta do matury”.
Łącznie oznaczono 35 taksonów bezkręgowców dennych. W samej kampanii 2025 r. było ich 33, wobec 22 na Ławicy Słupskiej w inwentaryzacji z 2019 r. i 20 w monitoringu z 2021 r. Pięć taksonów skorupiaków uznaje się na południowym Bałtyku za bardzo wrażliwe.
Znaleziono też 15 taksonów makroglonów: 6 brunatnic i 9 krasnorostów, w tym chroniony krasnorost Furcellaria lumbricalis i rzadki Coccotylus truncatus. O budowie tych organizmów piszemy w artykule o protistach roślinnych, czyli glonach. Zielenic nie wykryto. Fitobentos oceniono w klasie „wysokiej wartości przyrodniczej”.
Co zagraża rafie?
Stan siedliska oceniono jako właściwy, ale jego perspektywy już nie są pewne. W Planie zagospodarowania przestrzennego polskich obszarów morskich przez rafę wyznaczono pas na kable łączące morskie farmy wiatrowe z lądem. Przed ułożeniem kabli dno zwykle oczyszcza się z głazów pługiem lub chwytakiem, a to może rozbić siedlisko i zniszczyć porastające je zbiorowiska. Praca wymienia też ryzyko wycieków ze szlaku żeglugowego, eutrofizację, zmiany klimatu i babkę byczą. Analiza danych AIS z lat 2019–2025 nie dała natomiast dowodów na istotny wpływ trałowania dennego.
Autorzy mówią o „wyraźnej rozbieżności między wartością przyrodniczą a formalnym projektem ochrony” (tłum. Biomist). Obszar Ostoja na Zatoce Pomorskiej nie był tworzony z myślą o rafach, dlatego siedlisko 1170 nie figuruje w jego dokumentacji. Proponują wpisanie go do Standardowego Formularza Danych i ewentualne poszerzenie granic, jak zrobiono wcześniej na Ławicy Słupskiej.
Ograniczenia
To pierwsza charakterystyka, oparta na jedenastu stanowiskach i dwóch sezonach prac. Próby z 2022 i 2025 r. pobierano różnymi narzędziami, a dane z Ławicy Słupskiej pochodzą z innych lat, więc porównania liczby gatunków są orientacyjne. Na jednym stanowisku udało się pobrać tylko jedną próbę. Sami autorzy określają miejsce jako nowo proponowany przykład siedliska 1170. Rafy nie uwzględniono w polskim raporcie dla Komisji Europejskiej za lata 2019–2024.
Słowniczek: bioróżnorodność, gatunek inwazyjny – wyjaśnienia pojęć z tego tekstu.
Źródła i daty
- M. Michałek, D. Dziaduch, A. Barańska, R. Wróblewski, J. Pardus, K. Czaplewski, „Hidden Reefs in the Polish Marine Areas: Implications for Conservation Measures and Maritime Spatial Planning”, Water 18(21): 2637 – 22.10.2026 – doi:10.3390/w18212637 (otwarty dostęp, CC BY 4.0). Finansowanie: Uniwersytet Morski w Gdyni (IM/2026/PZ/01).
- Afiliacje: Instytut Morski, Uniwersytet Morski w Gdyni; MEWO S.A., Straszyn.
- Tekst oparty na pełnej publikacji; nie znaleźliśmy komunikatu prasowego uczelni. Cytat przetłumaczyła redakcja.
Zdjęcie wyróżniające: Zatoka Pomorska widziana znad Świnoujścia, w stronę Międzyzdrojów, lipiec 2021 r. – zdjęcie poglądowe, opisana rafa leży dalej na wschód, pod powierzchnią wody. Fot. Krzysztof Ziarnek (Kenraiz), licencja CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons; kadrowanie Biomist.
