U roślin okrytonasiennych po zapłodnieniu z zalążka powstaje nasienie, a ze ściany zalążni – owocnia, która wraz z nasionami tworzy owoc. Nasienie składa się z zarodka, tkanki odżywczej (bielma lub liścieni) i łupiny nasiennej. Owoce chronią nasiona i ułatwiają ich rozprzestrzenianie przez wiatr, wodę i zwierzęta.
Z czego powstaje nasienie i owoc?
| Struktura kwiatu | Co z niej powstaje? |
|---|---|
| zalążek | nasienie |
| zygota | zarodek |
| zapłodniona komórka centralna | bielmo wtórne (3n) |
| osłonki zalążka | łupina nasienna |
| ściana zalążni | owocnia |
Budowa nasienia
- zarodek – zawiązek nowej rośliny: korzeń zarodkowy, pęd zarodkowy (pączek) i liścienie,
- tkanka odżywcza – materiał zapasowy dla kiełkującego zarodka (skrobia, białka, tłuszcze),
- łupina nasienna – chroni zarodek przed uszkodzeniem i wysychaniem.
Rodzaje nasion
| Rodzaj | Gdzie gromadzony jest materiał zapasowy? | Przykłady |
|---|---|---|
| bielmowe | w bielmie, które otacza zarodek | zboża (ziarniak), rącznik |
| bezbielmowe | w dużych, mięsistych liściach zarodka (liścieniach); bielmo zostało zużyte podczas rozwoju zarodka | fasola, groch, dynia |
| obielmowe | w obielmie – tkance powstałej z ośrodka zalążka | pieprz |
Budowa owocu
Owocnia składa się z trzech warstw: zewnętrznej (egzokarp, skórka), środkowej (mezokarp) i wewnętrznej (endokarp). Ich budowa decyduje o typie owocu.
Rodzaje owoców
| Typ | Cechy | Przykłady |
|---|---|---|
| Jagoda | owocnia mięsista, nasiona w miąższu | pomidor, winogrono, porzeczka, borówka |
| Pestkowiec | mięsisty mezokarp i zdrewniały endokarp (pestka) z nasieniem | wiśnia, śliwka, brzoskwinia |
| Strąk | suchy, pękający dwoma szwami | groch, fasola |
| Torebka | suchy, otwiera się otworkami lub klapami | mak, tulipan |
| Orzech | suchy, niepękający, ze zdrewniałą owocnią | leszczyna, dąb (żołądź) |
| Ziarniak | suchy, niepękający; owocnia zrośnięta z łupiną nasienną | pszenica, kukurydza |
| Niełupka | suchy, niepękający, owocnia niezrośnięta z nasieniem | słonecznik |
| Owoce zbiorowe i pozorne | w ich tworzeniu biorą udział także inne części kwiatu (np. dno kwiatowe) | truskawka (owoc zbiorowy z niełupek na mięsistym dnie kwiatowym), jabłko (owoc pozorny) |
Rozsiewanie owoców i nasion
- przez wiatr (anemochoria) – lekkie nasiona i owoce ze skrzydełkami lub puchem (klon, mniszek, sosna),
- przez zwierzęta (zoochoria) – mięsiste owoce zjadane przez ptaki i ssaki (nasiona przechodzą przez przewód pokarmowy), owoce z haczykami czepiające się sierści (łopian), nasiona zakopywane przez zwierzęta (żołędzie przez sójki),
- przez wodę (hydrochoria) – owoce pływające (orzech kokosowy),
- samodzielnie (autochoria) – owoce gwałtownie pękające i wyrzucające nasiona (niecierpek).
Znaczenie nasion
Nasiono to doskonałe przystosowanie do życia na lądzie: chroni zarodek, zaopatruje go w zapasy i pozwala przetrwać niekorzystne warunki w stanie spoczynku – nawet przez wiele lat. Nasiona i owoce są podstawą wyżywienia ludzi i zwierząt (zboża, rośliny strączkowe, owoce).
Najczęstsze błędy na maturze
- „Owoc powstaje z zalążka” – owoc (owocnia) powstaje ze ściany zalążni, z zalążka – nasienie.
- „Truskawka to jagoda” – to owoc zbiorowy; właściwymi owocami są drobne niełupki na powierzchni.
- „Nagonasienne mają owoce” – owoce wytwarzają tylko okrytonasienne.
Zobacz też: Budowa kwiatu i podwójne zapłodnienie · Kiełkowanie nasion · Rośliny nasienne – porównanie · Biologia do matury – wszystkie działy
Notatka rozbudowana i zaktualizowana w październiku 2026 r.
Testy i zadania maturalne z odpowiedziami: Rośliny nago- i okrytonasienne →
Cały temat krok po kroku: Rośliny do matury – przewodnik →
dzięki
może być 🙂
nie zgodzę się z tym, że "nie zajdzie przemiana pokoleń" (bo przemiana pokoleń raczej zajdzie ;)), raczej skłaniałanym się ku odpowiedzi, że zapłodnienie krzyżowe zwiększa różnorodnośc genetyczną, czyli umożliwia nabywanie nowych korzystnych cech, które umożliwią przetrwanie w zmiennych warunkach środowiska